Municipalisme

Sociale ecologie volgens Murray Bookchin

2010-08-01T08:50:00.000-07:00

Een tekst uit 2008:

Murray Bookchin zag het leven in 1921 en groeide op in New York. Negen jaar later sloot hij zich aan bij een Communistische jongerengroep. Zijn verdere leven lang bleef hij zich verzetten tegen het kapitalisme vanuit een links perspectief, eerst als jonge trotskist, later als libertaire socialist. Bookchin bleef zich ook verbazen over de hardnekkigheid waarmee het kapitalisme standhield. In de Verenigde Staten, waar hij zijn leven lang bleef wonen, groeide het zelfs uit tot een bijna totalitair systeem. Hij bleef schrijven en ageren vanuit een anti-autoritair en links perspectief tot in 2006, het jaar waarin hij stierf.
Ik had enkel wat contacten met Murray Bookchin tijdens een paar telefoongesprekken. Ik ken hem vooral van wat ik van hem las, en wat anderen me over hem verteld hebben of over hem geschreven hebben. Dat wat mensen over hem schreven was minder objectief, want sommigen hebben echt hun best gedaan om hem anders af te schilderen dan diegene die hij werkelijk was. Zijn zachtaardige, maar vaak scherpe ironie bleef ook regelmatig onbegrepen.
Bookchin was een veelschrijver. Tot zijn belangrijkste werken behoren het vaak gelezen “Ecology of Freedom : The Emergence And Dissolution Of Hierarchy” (1982), “Remaking society” (1990, een goed overzicht van waar hij sinds de jaren vijftig voor stond en misschien daarom ook vertaald in onder andere het Spaans en het Frans), “The Philosophy of Social Ecology: Essays on Dialectical Naturalism.” (1990, een zeer abstract, filosofisch boek) en “Urbanization without Cities. The Rise and Decline of Citizenship” (1992, een boek dat ingaat op de historische wortels van politiek en stedelijkheid).

Bookchin gaat vaak op zoek naar wat hij als de tekorten van de linkerzijde zag. Hij laat zich daarbij graag inspireren door dialectische denkers als Georg Wilhelm Friedrich Hegel, Karl Marx en Peter Kropotkin. In zijn jonge marxistische jaren wordt hij ook erg beïnvloed door het werk van Josef Weber (die hij zeer goed leert kennen, maar waar hij later mee breekt) en dat van de Frankfurter Schule, waar hij tot in de jaren tachtig duidelijk enthousiast over blijft. Daarna lijkt hij het steeds belangrijker te vinden om een politiek alternatief voor natiestaten uit te denken.
Hij vindt dat alternatief in iets wat hij libertair municipalisme noemt, een strategie om op lokaal, gemeentelijk vlak veranderingen te bewerkstelligen. Bookchin zijn politieke strategie gaat onder andere over het vormen van politieke studiegroepen en ook deelnemen aan gemeenteraadsverkiezingen, wat hem banbliksems oplevert vanuit een groot deel van de anarchistische beweging.
Bookchin lijkt met zijn ideëen beter aan te kunnen sluiten bij de meest linkse vleugel van de groene beweging, een belangrijk deel van de Duitse Groenen ook. In hun beginperiode vormen Die Grünen immers een anti-partij partij die het parlementarisme in grote mate verwerpt. Later zullen de Duitse Groenen echter steeds meer naar rechts opschuiven, waardoor Bookchin er zich openlijk van begint te distantiëren.
Hij bezoekt ook regelmatig Europese landen. Hij maakt mei '68 in Parijs mee, en gaat in het Spanje dat onder de dictatuur van Franco gebukt gaat op zoek naar historisch belangrijke gegevens : de omstandigheden waarin anarcho-syndicalisme daar in de jaren twintig en dertig tot bloei was gekomen en de Spaanse revolutie van 1936 plaatsvond.
Die omstandigheden weet hij ook als geen ander in de jaren zestig en zeventig te doorgronden en te beschrijven. Jammer genoeg koestert hij echter wat teveel illusies in het anarchisme, waar hij zich op het einde van zijn leven steeds meer van begint te distantiëren, omdat de pogingen om zijn “sociale ecologie” met anarchisme te verzoenen regelmatig op onbegrip stuiten in libertaire kringen.
Individualistische anarchisten reageren zelfs ronduit vijandig op zijn pogingen om het anarchisme tot een goed georganiseerde, dialectische stroming en beweging te maken. En dat hij bij zijn politieke ideëen in grote mate inspiratie zoekt in marxistische economische analyses, daar fronsen nogal wat anarchisten de wenkbrauwen bij.

Bookchin wil tot een rechtvaardige, ecologische en rationele samenleving komen. Hij wil afstand nemen van de in de samenleving al te vaak geziene hiërarchiëen die betrekking hebben op huidskleur, geslacht, klasse of leeftijd. Hiërarchie moet volgens hem in menselijke termen worden uitgedrukt, niet in dierlijke termen. Wel beschouwt Bookchin alles als natuur, dat idee vormt ook de kern van zijn dialectisch naturalisme, waarin hij zich sterk afzet van pogingen om ecologisch denken te koppelen aan een geloof in bovennatuurlijke krachten als Goden of geesten.
Bookchin ziet de natuurlijke wereld als een proces dat een ontwikkeling naar een toenemende complexiteit en subjectiviteit inhoudt. Met het verschijnen van mensen in de geschiedenis ontstond er naast een eerste natuur (biologische evolutionaire processen) ook een tweede natuur (sociale en culturele evolutionaire processen). Bookchin heeft trouwens laten uitschijnen dat mensen moeten komen tot een derde natuur, één die komaf maakt met de ecologische crisis en de sociale onrechtvaardigheid.
De sociale ecologie van Bookchin is dus naturalistisch van aard, alles is natuur. Er is sociale natuur, culturele natuur en biologische natuur. Toch is de grens tussen mensen en de rest van de natuur binnen de sociale ecologie reëel en gearticuleerd. Mensen kunnen ook tot rationele, ecologisch sensitieve wezens uitgroeien.
Dat die grens reëel en gearticuleerd is, onderscheidt hem van veel andere ecologisten. Hij ziet met lede ogen aan hoe de ecologische beweging in de jaren tachtig steeds meer doordrongen wordt van mystieke invloeden, en hoe de Groene partijen steeds minder geïnspireerd worden door linkse ideëen. Milieudenken lijkt steeds minder aan humanisme gekoppeld te kunnen worden en Bookchin begint zich daar sterk tegen te verzetten in zijn geschriften.
Met zijn radicale, sociale ecologie zoekt hij de oorzaken van de ecologische crisis in markteconomische processen en sociale hiërarchieën. De oorzaken van de ecologische crisis zijn fundamenteel sociaal van aard, tot de sociale sfeer behorend. De verschijning in de geschiedenis van hiërarchieën, klassen, natiestaten en uiteindelijk de markteconomie en het kapitalisme vormt de boosdoener, het zijn de sociale krachten die, zowel ideologisch als materieel gezien, de huidige plundering van de biosfeer hebben teweeggebracht. In tegenstelling tot veel andere ecologisten ziet Bookchin dus niet de oorzaak als voornamelijk liggend in bepaalde geloofssystemen, zoals de joods-christelijke tradities, die dan door milieuvriendelijkere geloofssystemen vervangen moeten worden.

Daarnaast begon hij in de jaren tachtig ook steeds meer de nadruk te leggen op zijn alternatief van libertair municipalisme. Hij heeft gezien hoe de Groene partij in Duitsland na de beginperiode in grote mate het parlementarisme omarmd had, hoe de partij ook steeds meer uitgroeide tot een beleidspartij onder de leiding van Joschka Fisher. Dat sterkte hem in de idee dat enkel een deelname aan gemeenteraadsverkiezingen interessant was, met een welbepaald omschreven programma.
Van een deelname aan parlementsverkiezingen moest hij niets weten. Hij had een afkeer van centralisme, zijn ecologisch gedachtegoed sloot meer aan bij gedecentraliseerde vormen van besluitvorming, de idee van samenwerkende, vrije communes als alternatief voor staat en kapitalisme. In zijn thuisstad Burlington had hij met een links-groene partij aan gemeenteraadsverkiezingen deelgenomen. In het verkiezingsprogramma van de Burlington Greens stonden minimumeisen (dingen die ze op korte termijn in de gemeente wilden ingewilligd zien) en maximumeisen (zaken die ze op lange termijn wilden bereiken) uitgebreid beschreven.

Bookchin kreeg echter weinig aandacht in de groene beweging van de Verenigde Staten voor zijn linkse en libertaire ideëen. Het was een groot en sterk gecentraliseerd land, maar de Groenen schrokken er niet voor terug basisdemocratische idealen te verdoezelen of schenden door een deelname aan presidentsverkiezingen. Van Bookchin zijn ideaal van gemunicipaliseerde vormen van economie, economie op menselijke schaal die volledig onder de bevoegdheid ressorteert van buurtvergaderingen in gemeentes, werd er weinig verwacht. Men had binnen de groene beweging vaak een voorkeur voor alternatieve vormen van markteconomie, daar waar in Bookchin's sociale economie helemaal geen plaats leek te zijn voor markteconomisch denken. Hij wou eigenlijk zo snel mogelijk overschakelen naar een economie waarin ieder werkt naar vermogen en ieder krijgt naar behoefte, een post-schaarste situatie die consumptivisme achter zich laat. Hij was dan ook een linkse, utopische denker.

Voor meer over Murray Bookchin in het Nederlands verwijs ik graag naar de biografische teksten van Roger Jacobs.

Kritieken op insurrectionalisme

2010-03-17T17:46:00.000-07:00

Insurrectionalisten proberen al vele jaren hun stempel te drukken op de anarchistische beweging in Europa en dat is hen intussen vrij goed gelukt. De insurrectionalisten zijn vandaag één van de meest zichtbare anarchistische groepen, en hun ideologie is één van de meest zichtbare neo-anarchismen.

De bekendste insurrectionalist is Alfredo Maria Bonanno (1937- ). Hij belandt regelmatig in de gevangenis. Dit hoeft ons niet te verwonderen want insurrectionalisten hebben de neiging om openlijk illegaal gedrag te omarmen. Ze bootsen ook eerder de leefstijlen van vroege Anarchisten na dan dat ze voortbouwen op veel libertaire ideologie.
Bovendien zijn ze organisatieprincipes weinig genegen, en hebben ze zeer storende illusies in het individualisme van de schrijver/kamergeleerde Max Stirner en zijn meer actieve nazaten. Ze lijken revolutie volledig los te willen koppelen van een aantal noodzakelijke sociale of politieke ontwikkelingen.

Insurrectionalisten zien zichzelf als revolutionair zonder dat ze het werkelijk zijn (waar hebben we dat nog al gehoord?) en willen met klassenstrijd bezig zijn, maar zijn in alle opzichten afgesneden van de lage sociale klasse.
Het gaat immers om een marginale, en zichzelf regelmatig marginaliserende groep die binnen het anarchisme nog altijd aan invloed lijkt te winnen, zeker bij die mensen die zichzelf duidelijk als anarchistisch profileren. Bovendien koppelt de groep elitair denken aan steun voor veel van de armsten in Europa (zoals gevangenen of vluchtelingen).
Het insurrectionalisme is een nogal authentiek anarchisme : kritiek op alles wat met macht, wetten of Staat te maken heeft is insurrectionalisten zeker niet vreemd. Bovendien zijn deze mensen zeer sterk op de negatie van bestaande samenlevingsvormen in Europa gericht, zonder regelmatig eigen alternatieven aan te reiken voor wat er misloopt, en zeker geen alternatieven die informele organisatie overstijgen.

Nawoord als verdere verduidelijking:

Wat Stirner betreft, men kan onmogelijk om het feit heen dat hij een belangrijke invloed heeft gehad op de anarchistische beweging en zeker op de vroege anarchistische beweging. Op radicaal-syndicalistische kringen heeft hij zo goed als geen invloed gehad.
Welnu, het insurrectionalisme bouwt in grote mate voort op ongeorganiseerd of weinig georganiseerd anarchisme, zeker niet veel op radicaal-syndicalisme. Daar kan je niet om heen.
Ik vind bijvoorbeeld ook niet dat het veel voortbouwt op de ideologie van Errico Malatesta, zoals het insurrectionalisme zelf wel laat uitschijnen. Het heeft gewoon meer interesse in het nabootsen van zijn leefstijl dan in het verder ontwikkelen van anti-autoritair communistische gedachten als die van Malatesta.
Op ideologie van de bekendste hedendaagse maar libertaire socialisten (Noam Chomsky, Howard Zinn, Murray Bookchin, Erich Fromm,...) bouwt het nog minder weinig voort.

Engelstalige kritiek die ook nog wat meer licht op het insurrectionalisme werpt :

Anarchism, insurrections and insurrectionalism
door Joe Black

Notes on the article “Anarchism, Insurrections and Insurrectionalism”
door José Antonio Gutiérrez D.

Groen!, repressie en veiligheid

2010-02-02T12:37:00.000-08:00

Hoe zit dat nu eigenlijk met het nieuwe veiligheidsdiscours van Groen? De partij lijkt steeds meer mainstream te worden.

Groen! wil naar eigen zeggen veiligheid zonder bangmakerij. “Prioritair moet er geïnvesteerd worden in de basispolitiezorg en een verhoogde aanwezigheid van (wijk)agenten. Groen! staat voor een transparant justitieel apparaat waarbij de rechten van de mens voorop moeten staan. Justitie moet klantvriendelijk toegankelijk en betaalbaar zijn. Er moet ook een voldoende uitgebouwd aanbod van hulp- en dienstverlening aanwezig zijn in het gevangeniswezen. Tenslotte moet er ook een grotere variatie van alternatieve bestraffing op punt gesteld worden.” Dat is in een notedop het veiligheidsdiscours van de partij Groen! als het over criminaliteit gaat.
Groen! is een partij die de laatste tijd niet onbesproken bleef. De integratie van sociaal-liberalen als Geert Lambert heeft de Belgische Groenen geen goed gedaan. Na de electorale instorting van Agalev kwam er een nieuwe partijnaam en daarbij ook ruimte voor een linksere, alternatievere insteek. Maar dat lijkt nu voorbij : de Groene partijen in België zijn opnieuw meer mainstream geworden, beheren ook weer meer mee de Belgische staat dan vroeger (met burgemeesters en anderen), zeker in Wallonië en Brussel. In Wallonië is meer dan de helft van de Groenen Christelijk.

“Een veilige samenleving is een basisrecht. De criminaliteit in onze hoofdstad moet streng aangepakt worden. Groen! pleit voor een tijdelijke en gerichte nultolerantie in bepaalde wijken voor bepaalde misdrijven zodat de toestand zich kan normaliseren.” De problemen die zich in Brussel voordoen met het milieu van de georganiseerde misdaad doet Groen! terugvallen op een ongenuanceerd verhaal. Dé criminaliteit in Brussel moet streng aangepakt worden. Over welke criminaliteit gaat het eigenlijk?
Het is toch even schrikken. Op een moment dat er 10.500 gevangenen zijn in België (15 jaar geleden waren het er nog maar 7.000), op een moment dat Vlaams Belang en LDD samen goed zijn voor misschien wel meer dan 20% van de stemmen in Vlaanderen, beslist Groen! om mee te stappen in een ongenuanceerd veiligheidsdiscours.
De Groenen schrikken er ook niet voor terug om voor nultolerantie te pleiten. Maar over welke misdrijven gaat het daarbij dan eigenlijk? “Nultolerantie kan, als het geldt voor bepaalde misdrijven en beperkt in de tijd. Wapenbezit, car- en homejackings, steaming en andere criminele daden moeten streng aangepakt worden. Door afspraken te maken met het parket kunnen bepaalde misdrijven de prioriteit krijgen omdat zij het samenleven destabiliseren.”
Dat blijft toch wel allemaal vaag. Over welke wapens “en andere criminele daden” gaat het dan eigenlijk? Moet het monopolie op geweld dan zomaar in handen van de gerechtelijke macht en de politiediensten gegeven worden, van een rechtse justitie en van een politie-apparaat dat duidelijk hiërarchisch gestructureerd is en waarop weinig democratische controle bestaat? Voor Groen! kan het blijkbaar.

Toch geeft Groen! toe dat nultolerantie een vage term is, waar voorzichtig mee omgesprongen dient te worden. “Het is een containerbegrip dat voor alles en nog wat kan gebruikt worden. In sommige steden werd het al misbruikt om de hele stad vol te hangen met bewakingscamera’s. Preventie werd omgebogen tot argwaan ten opzichte van alle burgers als potentiële misdadigers. Dat is een brug te ver voor Groen!”.
En ook het Brusselse strafbeleid moet herbekeken worden. “Vandaag worden criminelen weliswaar opgepakt maar niet vervolgd. Dat is een maat voor niets. Op sommige punten is er zelfs sprake van straffeloosheid. Om een degelijk strafbeleid te kunnen ontplooien, moet er dringend werk gemaakt worden van de justitiehervorming die nu op apegapen ligt.” Het komt allemaal uit de huidige hoofdbijdrage aan de beginpagina van www.groen.be.
“De nabijheid van de politiediensten is uitermate belangrijk. De 19 Brusselse baronieën zijn een rem op het goed functioneren van de politiediensten en heel wat andere ingrepen waarnaar onze hoofdstad snakt. Er moet eenvormigheid komen in het Brusselse politiebeleid en de diensten moeten in verschillende gemeentes ingezet kunnen worden. De versnippering is nefast. De achterstand in de broodnodige aanwervingen moet weggewerkt worden.” Die roep om centralisering past naadloos in het discours van de Vlaamse partijen die zich afzetten tegen de kijk die de Franstalige partij PS op de zaak heeft. Dat zo'n centralisering het veiligheidsapparaat in Brussel nog hiërarchischer maakt? Bij Groen! lijkt men het niet te beseffen of te willen horen.
“Ten slotte volstaat het niet om criminelen streng te straffen. Als een verblijf in de gevangenis hen vooral verder introduceert in het misdaadmilieu, zijn we nog een stap verder van huis. Inspanningen voor de juiste strafbepaling en een efficiënte re-integratie moeten opgedreven worden.” Hoe Groen! dit denkt te realiseren is me toch wat onduidelijk. De socialisering van gevangenen in het zware misdaadmilieu gaat vaak als een fluitje van een cent in de gevangenis. Dat is nu juist het grote probleem. In een gevangenis zitten maakt de eigen situatie immers uitzichtlozer. En probeer maar eens met een strafblad aan betaald, legaal werk te komen momenteel.

“De focus blijft weliswaar preventie. In de Brusselse wijken moet fors meer geïnvesteerd worden om de huisvestingssituatie, publieke ruimte en tewerkstellingsmogelijkheden te verbeteren.” Ah, dan toch.. Maar ook hier geldt het volgende : hoe meer geld, tijd en energie men steekt in de bestraffing van mensen, hoe minder van dat alles er overblijft voor de preventie van de zware misdaad.
En wat lezen we dan nog op de website van de Groene partij? Zoals Groen! blijkbaar weet pakt een progressief veiligheidsbeleid “de achterliggende sociaal-economische oorzaken aan en heeft oog voor de fundamentele onzekerheden in onze samenleving.”
Veiligheid is volgens de partij geen zaak van de politie alleen. “De hoeksteen van een groen veiligheidsbeleid is volop investeren in mensen. Prioritair moet er geïnvesteerd worden in de basispolitiezorg en een verhoogde aanwezigheid van (wijk)agenten. Blauw moet niet alleen meer op straat maar ook beter op straat: meer nabij en aanspreekbaar zijn niet alleen in de toeristische centra maar ook in achtergestelde wijken en meer tussenkomen als bemiddelaar.”
Groen! stelt een politie-apparaat als instituut helemaal niet in vraag. De partij heeft helemaal geen oog voor de mogelijkheid van legale, basisdemocratisch georganiseerde milities om veiligheid in gemeentes te garanderen. Wat doen we met de socialisering van zo veel mensen in de staatsgezinde apparaten? Die apparaten zijn momenteel duidelijk autoritair en onrechtvaardig bezig. Ze verdedigen ook in grote mate de belangen van de hogere klasse en de middenklasse, o.a. met de hulp van klassenjustitie.
Groen! stelt bovendien het huidige gevangeniswezen weinig in vraag. “Investeren in het gevangeniswezen betekent in de eerste plaats investeren in penitentiair beambten, in psychosociaal gevangenispersoneel en in maatschappelijk werkers die instaan voor de opvang en begeleiding na de voorwaardelijke invrijheidsstelling.”
Met alle respect, maar met zo'n technocratische aanpak van de criminaliteit gaan we er niet komen. Heel veel aandacht moet gaan naar de preventie van criminaliteit : door armoede weg te werken, door betere leermogelijkheden in vormingsinstellingen, betere media, door de creatie van een verstandigere samenleving. Een samenleving die zichzelf in grote mate afhankelijk maakt van juridische of politionele repressie en bestraffing om immoreel gedrag het hoofd te bieden, is niet goed bezig en doet in grote mate aan korte termijn planning. Waar we vooral nood aan hebben als het over criminaliteit gaat, dat is preventie, verzoening, bemiddeling en arbitrage.

'The Anti-Jewish Riots in Oslo', een boek van Eirik Eiglad

2010-01-16T09:46:00.000-08:00

De Noorse schrijver en activist Eirik Eiglad is naar mijn inziens één van de meest inspirerende mensen van dit moment. Hij heeft nu zijn eerste boek uit : 'The Anti-Jewish Riots in Oslo'.

Eirik Eiglad is al vele jaren één van de actiefste libertaire mensen in Scandinavië. Als vertaler, organisator en mede-uitgever van Communalistische tijdschriften, zoals het nieuwe Engelstalige blad 'Communalism. A Social Ecology Journal', heeft hij mee de aandacht verhoogd binnen de anti-autoritaire beweging voor de rol van politieke communes en het streven naar een sociaal-ecologische samenleving.
Nu is zijn eerste boek verschenen, iets meer dan honderd pagina's tellend...
“On a weekend in January 2009, Oslo was shaken: Massive protests against the war in Gaza degenerated into the most violent riots Norway had seen for three decades. Despite massive media attention, few seem to have grasped the real significance of the events. What were their political messages? How did the Left respond to the protests and the ensuing riots? To what extent did the riots fall into age-old patterns of anti-Semitic hatred?
The Anti-Jewish Riots in Oslo is a personal narrative of the events, as one Norwegian anti-fascist activist experienced them. This book is a must-read; both as a reminder and as a warning.”

Tegen de sponsoring van ontwikkelingshulp

2009-12-25T07:41:00.000-08:00

Music for life heeft alweer een recordbedrag opgeleverd. Het gebeurde met onder andere de sponsoring van Coca-Cola, Carrefour, Opel, Electrabel en Total. En op ons televisiescherm kregen we een resem politici die het niet erg vonden om ontwikkelingssamenwerking aan sponsoring te koppelen.
Met de campagne Music For Life willen Studio Brussel en Rode Kruis-Vlaanderen dit jaar terecht een stille ramp onder de aandacht brengen : de gevolgen van malaria. De opbrengst gaat vooral naar de aankoop van muggennetten voor het Afrikaanse land Burundi. “Malaria is er de belangrijkste doodsoorzaak. De ziekte slaat vooral hard toe bij zwangere vrouwen en kinderen onder de 5 jaar.”
Journalist Walter Zinzen stelde zich echter vragen : “Het Rode Kruis doet zijn best om de kritiek op zijn anti-malaria-actie via Music For Life te ontzenuwen, maar fietst zorgvuldig rond de hamvraag: waar gaat de opbrengst van Music For Life naartoe? Met andere woorden: welk bedrijf mag zich verheugen in de order voor tienduizenden muskietennetten? Ligt dit bedrijf in Afrika en zorgt Music For Life voor bijkomende werkgelegenheid? Of staat het in België of elders in Europa en doet Music For Life mee aan de crisisbestrijding in eigen streek? Hoeveel gaan die muskietenneten kosten per stuk, en tegen welke prijs worden ze naar Burundi getransporteerd? En wie wordt daar dan weer beter van? De Afrikanen?”
De vraag over het bedrijf dat de netten produceert werd al in oktober gesteld in De Standaard, maar antwoorden deed het Rode Kruis niet. Dat het Rode Kruis geen neutrale instantie is spreekt vanzelf. Het evenement Music for life vindt niet voor niets plaats aan de vooravond van kerstmis. Het kruis blijft ook een christelijk symbool en moet de zin voor naastenliefde van Christenen benadrukken. Jammer, want dat zullen Bush, McCain, Palin en de andere christelijke Republicans in de VS graag geweten hebben. Het veelvuldig getoonde rode kruis draagt als symbool ook niet bij aan de verdere secularisering van Vlaanderen.
De toon werd gezet toen Vlaams minister-president en Christen-democraat Kris Peeters al vroeg een bezoek bracht aan het Glazen Huis van Studio Brussel in Gent. Hij maakte er de tussenstand van een bedrag bekend, het bedrag dat de benefietactie tot dan toe had opgebracht, en voegde daar in naam van de Vlaamse regering nog 300.000 euro aan toe. Met de gift van de Vlaamse regering erbij kwam het totaal op 876.800 euro. De Gentse burgemeester Daniel Termont was de allerlaatste gast in het Glazen Huis tijdens deze Music For Life en deed er nog 50.000 euro bovenop, het totaalbedrag uiteindelijk : 3.649.595 euro!
Popmuziek en ontwikkelingshulp, het is geen nieuw gegeven. Na het Live aid van Bob Geldof en andere bekende popmuzikanten is Music for life in Vlaanderen met zijn recordbedragen aan schenkingen uitgegroeid tot het nieuwe gezicht van een groot deel van de ontwikkelingshulp. Ontwikkelingshulp gaat blijkbaar goed samen met het promoten van popmuziek, een promotie waarbij de ene muziek al kwaliteitsvoller is dan de andere om het zacht uit te drukken. Het is een evenement waar platenmaatschappijen voordelen uit kunnen halen als hun muziek er gedraaid wordt en waarbij sponsoring of andere connecties met het bedrijfsleven niet geschuwd worden. Ja, ook Woestijnvis, Knack, de Nationale loterij en De Lijn halen voordelen uit Music for life.
Het hoeft ons dan ook niet te verwonderen dat nogal wat mensen zich vragen stellen bij het concept ontwikkelingshulp. Is échte hulp niet immers hulp overbodig maken en meer ruimte geven aan sociale economie? Brengen we de armen in de derde wereld niet in een afhankelijkheidspositie dankzij het bestaande systeem van ontwikkelingssamenwerking? Is de bestaande hulp niet een doekje voor het bloeden en hebben we geen nood aan meer structurele en fundamentelere veranderingen? Gaat ontwikkelingshulp momenteel niet te veel over de imago-opsmuk van bedrijven, commercieel denkende popmuzikanten, prins Laurent, Yves Leterme en Helmut Lotti?

Het beheer van de Belgische staat? Nee, dank u.

2009-12-15T16:50:00.000-08:00

Ministers en burgemeesters in overvloed... Sociaal-democraten en Groenen beheren dus volledig mee de Belgische staat. Dit is een oproep tot protest daartegen en gaat over het waarom van die oproep.

Wat is er mis met de Belgische staat?

Het is een rijke staat die te weinig doet om armoede in eigen land en het buitenland te bekampen, en het kapitalistisch systeem volop ondersteunt door het bedrijfsleven weinig aan banden te leggen.
Dit is een land waarin economische groei nauwelijks in vraag gesteld wordt, en er wordt hier weinig ruimte gegeven aan groepen die er wel tegen ingaan.
Dit is een staat waar er volop ruimte is voor commerciële reclame, zelfs wanneer het gaat om luxe-produkten die in hoge mate de opwarming van de aarde in de hand werken.
Het is een schijndemocratie. Er worden erg weinig initiatieven genomen om de inspraak van mensen te verhogen. Er is bijvoorbeeld weinig ruimte voor lokale democratie.
Gemeenten zijn momenteel in grote mate subject en object van de verstaatsing : gemeentebesturen ondersteunen de werking van de Belgische staat, en de verschillende Machten (wetgevende, uitvoerende, gerechtelijke machten en de media) hebben een grote impact in elke Belgische gemeente.
Er is heel weinig aandacht voor de municipalisering van economie : het onder een gemeentelijke en democratischere invloed brengen van economische processen. Er is sowieso weinig aandacht voor sociale of morele economie, er blijft bijvoorbeeld veel hiërarchie op de werkvloer.
Het is een land met een te hoge urbanisatiegraad, een groot tekort aan duurzame technologie en bossen, en het is een Europese regio met vervuilde rivieren en ongezonde lucht (vooral in de grootsteden).
Dit is een staat waarin mensen van niet-Belgische origine vaak gediscrimineerd worden, zeker qua inkomen en civiele rechten.
Dit is een land waarin veel werklozen gestigmatiseerd, gediscrimineerd en gedisciplineerd worden.
Het is een regio waar er nogal wat aandacht is (maar niet genoeg) voor lichamelijke gezondheid van de inwoners, maar waar er heel wat misgaat met de geestelijke gezondheid van veel mensen.
België werkt als verzuilde staat religieuze en andere vervreemding regelmatig in de hand. Vrijzinnig humanisme moet vaak het onderspit delven voor dogmatisch denken en handelen, patriarchale godsdienstuitingen, antihumanisme.
...

Het alternatief? Meer linkse initiatieven die de democratie van onderop stimuleren en ons op het juiste sociale en ecologische spoor zetten.

Over populisme in Vlaanderen

2009-12-02T04:41:00.000-08:00

Volgens Van Dale is populisme de neiging zich te richten naar de massa van de bevolking. Als we het zo definiëren, dan zijn partijen als Vlaams Belang (VB) en Lijst Dedecker (LDD) niet Belgisch-populistisch. Op Vlaams vlak scoren ze immers veel meer qua populariteit dan op Belgisch vlak. Bovendien zijn ze duidelijk anti-vakbonden. Met een syndicalisatiegraad van ongeveer 70 % zijn Belgen op dat vlak duidelijk anders ingesteld dan VB en LDD.
Zijn die partijen dan Vlaams-populistisch? In feite moeten we oppassen met een gemene deler te proberen zoeken als het over bevolking gaat, zeker in België.. dat nogal heterogeen van aard is. Vlaanderen is wel iets homogener qua bevolking. Het christendom drukt bijvoorbeeld nog altijd een vrij grote stempel op de Vlaamse mentaliteit. En toch.. er gaan heel wat minder mensen naar de kerk dan vroeger.
Er is ruimte voor katholicisme bij VB en LDD, zeker bij een Gerolf Annemans. Maar het zou een foute inschatting zijn om hen als partijen te bekijken die een christelijke stempel dragen. De CD&V draagt wel die stempel. Bij VB en LDD gebruikt men het christendom vooral om de invloed van islamitische strekkingen af te remmen. Maar ook het heidendom, agnosticisme en atheïsme hebben hun invloeden bij de zeer rechtse politici.
Wat ook opvalt is het feit dat Vlaams-nationalisme, moreel nihilisme en machtswellust of zeer autoritair denken en handelen een grote rol spelen in de mentaliteit van de meest rechtse politici in Vlaanderen. Maar het is zeker niet zo dat mensen in Vlaanderen daar altijd in mee gaan. In feite kunnen we dus stellen dat CD&V en N-VA misschien wel Vlaams-populistischer zijn dan VB en LDD. Ze zullen het etiket rechts-populisme sneller verwerpen dan VB en LDD maar ze komen meer in aanmerking voor het etiket.
Het soort marktdenken dat CD&V en N-VA uitdragen is populairder in Vlaanderen dan het zeer rechtse marktdenken van Dedecker en Dewinter. Bovendien slaan de gedachten van Leterme en De Wever iets meer aan in Wallonië en Brussel dan die van Dedecker en Dewinter. Toch ligt men alleen in Vlaanderen wakker van deze vier politici.
Belgisch-populisme bestaat in feite niet. Of Vlaams-populisme bij politici werkelijk meer is dan een opgedrongen spook? Ik heb er mijn twijfels over. De politicus die tot nog toe misschien het meest in aanmerking komt om als populist afgeschilderd te worden is Steve Stevaert (sp.a), met zijn pleidooien voor “wat de mensen willen”, maar Stevaert is inmiddels zowat van het toneel verdwenen.
Massamedia als Dag Allemaal, Humo en zeker de televisiezender één zijn “populistischer” dan politici. Het gebruik van de term populisme hoort dus misschien eerder thuis in de mediakritiek dan in de politicologie. Pogingen om kritieken op populisme te integreren in de mediakritiek zijn onder andere de verdienste geweest van een Jan Blommaert, Dieter Lesage of Eric Corijn.
In een radio-uitzending van 2004 beschreef de linkse criticus Corijn populisme als “een politiek die zich legitimeert door de uitdrukking te zijn van de wil van het volk en waarbij dat die uitdrukking rechtstreeks uit het volk naar voor komt en door bepaalde politici gedragen wordt." Over welk “volk” Corijn het hier heeft is mij echter te onduidelijk. Ik vind dan ook dat Corijn nog te veel mee gaat in het huidige alomtegenwoordige denken over concepten als “natie” en “volk”, waarbij de idee van een homogeniteit in “een natie” of “een nationaal volk” overeind blijft terwijl die er niet is.

Het einde van de verrechtsing in België

2009-11-27T03:52:00.000-08:00

Sinds kort is er een voorlopig (?) einde gekomen aan de verrechtsing in België. Links van partijen als de CD&V en MR wordt er electoraal beter gescoord dan vroeger, rechts ervan slechter.

Wat zien we nu echter? De beleidsmakers willen niet mee met de Belgische bevolking. Er wordt nog altijd krampachtig vastgehouden aan het vroegere beleid, zeker in Vlaanderen. Als we af mogen gaan op recente verkiezingsresultaten en peilingen, dan is het Vlaams Belang een partij die nu minder dan 15% van de stemmen haalt in Vlaanderen. In Brussel of Wallonië staat het VB nergens, het is er totaal onpopulair en extreem-rechts krijgt er helemaal geen voet aan de grond.
In de grootste steden zijn het vooral de Sociaal-democraten die scoren. Bijna overal in die steden leveren sp.a en PS de burgemeester. Dit alles hoeft ons niet te verwonderen. Zoals Mikhail Bakoenin (de collectivistische anarchist) al wist, is het vooral op gemeentelijk vlak dat de wensen van mensen duidelijk worden. Op lokaal vlak zijn mensen een stuk bewuster van de problemen en de politieke kwesties die zich voordoen dan van die dingen op nationaal vlak. Toch hebben de Sociaal-democraten en die grote steden weinig in de pap te brokken als het over beleidsvorming gaat, zeker in Vlaanderen. Een project als de Lange Wapper kent weinig draagvlak in en buiten Antwerpen, toch is de bouw ervan nog niet afgevoerd.

Betere milieumaatregelen? Bij de bevolking is er een wil te vinden om er iets mee te doen. Maar partijen als CD&V, N-VA, MR en anderen liggen enorms dwars. Het onverdoofd slachten van dieren? Ik kan me niet voorstellen dat er een democratisch draagvlak voor bestaat in Belgenland. Maar de beleidsmakers laten het passeren. Het is iets waar het VB mee kan en wil scoren.. het protest tegen dat ritueel slachten, net als met de contestatie tegen de bouw van de Lange Wapper, maar immobiliteit en inertie op dit vlak zijn troef bij de beleidsmakers.

Of wat te denken van de hoge intresten bij leningen, de uit de pan swingende huurprijzen, de miljonairs in dit land en de zeer hoge lonen voor een klein deel van de bevolking? Het zou me verwonderen als daar allemaal een democratisch draagvlak voor te vinden is. Enorm veel mensen in België blijven lid van de vakbonden, maar die organisaties krijgen weinig inspraak. Het aantal sociale woningen blijft klein en ze worden er niet goedkoper op. Wie een huis wil kopen op afbetaling door een lening aan te gaan betaalt zich blauw aan de banken. De grootste bedrijven en de hen steunende partijen blijven het voor het zeggen hebben in België. De particratie viert hoogtij in dit land, de democratische principes worden met de voeten getreden. Representatieve democratie? Waar blijft dan de representatie? Het einde van de verrechtsing in België? Dan is dat toch niet het geval op beleidsvlak.

Doel : van dorp tot kleine stad?

2009-11-23T04:05:00.000-08:00

Ben ik voor het behoud van het dorp Doel? Ik ben er nog altijd niet zeker van. Mij lijkt het zinniger als Doel probeert uit te groeien tot een kleine stad.

Doel bevindt zich in een zeer geürbaniseerde en heel geïndustrialiseerde regio. Het contrast tussen het dorp Doel (waar nog bijna niemand woont) en de grootstad Antwerpen is bijvoorbeeld enorm. Zelfs Beveren en Melsele zijn eigenlijk kleine steden.
Heeft het dan zin om van Doel een leefbaar dorp te maken of moeten we meer aan lange-termijn-denken en fysieke decentralisatie doen? Zeker in Antwerpen-stad is er meer nood aan open ruimte, gezonde lucht en groenvoorziening. Maar we zien een evolutie naar het tegendeel : Antwerpen-linkeroever wordt meer en meer volgebouwd en krijgt steeds meer autoverkeer, ook Antwerpen-noord verandert in snel tempo met zijn lofts en nieuwe horeca, na het oude Zuid komt er in Antwerpen een Nieuw-Zuid, in het stadsdeel Zurenborg plant men een nieuwe woonwijk van 2500 extra bewoners, de plannen voor de Lange Wapper zijn nog altijd niet afgevoerd.
Als ik aan een andere ruimtelijke ordening denk, denk ik vooral aan het volgende : een fysieke decentralisatie van Antwerpen-stad en een opwaardering van Beveren-stad tot een plek voor andere cultuur en goed leven, een stop op de havenuitbreiding en op termijn zelfs een inkrimping van het havengebied, het sluiten van de kerncentrale in Doel, het ontwikkelen van ecotechnologie die aangepast is aan de noden van een geürbaniseerde regio, en op termijn het verminderen van de urbanisatiegraad in de regio Antwerpen/Beveren.
Antwerpen en Beveren behoren tot de grootste gemeentes in België. Er is dus nogal wat woonruimte hier, en zeker nieuwkomers met een laag inkomen zijn meer dan welkom om hier te komen wonen en een betaalde job te zoeken en vinden. Maar deze regio heeft ook nood aan een duurzame ruimtelijke ordening en een sociaal-ecologisch verantwoorde inplanting van woongebied en industrie. Deze regio heeft nood aan een ruimtelijke ordening die beter tegemoetkomt aan de vereisten van rechtstreeks-democratische besluitvorming in stadswijken, een duidelijk andere ruimtelijke ordening en een geheel andere economie zijn daarvoor onontbeerlijk.

Marie-Rose Morel, een vreemde? Ongetwijfeld.

2009-10-23T03:12:00.000-07:00

Ik heb gisteren naar Phara gekeken, het debat-programma op Canvas. Ja ik doe wat wel vaker, kijken naar Phara. Niet omdat ik het zo'n goed programma vind, ondanks de talenten en soms scherpe vragen van Phara de Aguire, wel omdat het nieuws er gemaakt wordt.
Gisteren werd dat nieuws vooral gemaakt door Marie-Rose Morel, die nog maar eens (en alweer tijdelijk?) een rehabilitatie krijgt bij het Vlaams Belang (ze wordt wellicht ondervoorzitter). Maar het werd ook gemaakt door VUB-socioloog en “sp.a-ideoloog” Mark Elchardus.
“Vreemden”, zo heet het onderzoek naar etnische vooroordelen van professor Elchardus. En van sociologie heeft hij kaas gegeten, dat heb ik zelf nog ondervonden toen ik aan de VUB studeerde. Het duurde jaren voordat ik het doorhad, maar Elchardus heeft er eigenlijk te veel van gegeten. Alles wat hij zegt straalt sociologie uit, heel zijn wezen is er van vervuld. Niet alleen van de kritische tendenzen binnen de sociologie maar ook van de burgerlijke, niet alleen van de sociale en collectivistische benaderingen binnen de sociologie, maar ook van de individualistische.
In dat onderzoek pleit Elchardus er voor om allochtonen voortaan “vreemden” te noemen, ze zouden immers als “vreemd” overkomen bij Vlamingen en daarom ook angst opwekken. Allochtonen vindt Elchardus geen goede term. Ik had er een beetje het gevoel bij dat dit wel zijn onderzoek controversieel maakt, maar weinig dingen bijbrengt. Af en toe vindt men het in de media volop nodig om de term allochtoon in vraag te stellen, waarna men weer snel etiketten begint te plakken om bepaalde bevolkingsgroepen aan te duiden die opvallende gedachten hebben en waarvan de opvattingen weinig stroken met die van de modale Vlaming (als die modale Vlaming al bestaat tenminste).
De Vlaamse samenleving heeft een nogal traditionele achtergrond, is kapitalistisch, rijk, irrationeel en dus ook gewelddadig, wie mensen met niet-Vlaamse opvattingen wil integreren in zo'n samenleving verkrijgt dus ook niet zomaar (en zonder problemen) geweldloos, vooruitstrevend en rationeel gedrag. maar zoiets zou men Mark Elchardus dus nooit horen zeggen. Vijf minuten sociologie wordt bij Elchardus drie minuten volledig coherent of wijs en twee minuten incoherent of al te Vlaams, vier minuten sociaal en doordacht maar dan weer 1 minuut egoïstisch en wat autoritair of bekrompen.
Anders is dat bij Morel, zij heeft helemaal geen kaas gegeten van sociologie en vindt blijkbaar dat het VB ongeveer mag blijven wat het altijd geweest is. Morel noemt dat “een verzetsbeweging”. Die beweging van Filip Dewinter (nog altijd de weinig betwiste leider in het Vlaams Belang) wil graag de moslims het land uit. Niet dat ze het zo verwoorden, maar dat blijkt uit veel van wat Dewinter zegt en doet.
Marie-Rose zat er bij voor spek en bonen toen Elchardus aan het woord was. De intelligentie en het feminisme van de Aguire stak schril af tegen het onbezonnen carrierisme en het gebrek aan wijsheid van Morel, naar eigen zeggen (en vreemd genoeg) nochtans ook een feministe. Morel is lid van een partij die niet eens goed begrijpt (of wil begrijpen) wat feminisme is, en die de vrouwenbeweging haar kritiek op het machisme naar de vuilnisbelt heeft verwezen.
Naast de vele macho mannen schuift het VB al jaren dezelfde twee vrouwen naar voor : Marie-Rose Morel en Anke Vandermeersch. Van Belangers Marijke Dillen of Alexandra Colen spreekt bijna nog niemand. Het Vlaams Belang etaleert steeds weer dezelfde twee, niet al te traditioneel overkomende, vrouwen : Morel en Vandermeersch, die hun gebrek aan doordacht handelen proberen te compenseren door veel uiterlijk vertoon. Het gaat ook om twee vrouwen die de eigen machteloosheid aan de top van een patriarchale partij altijd weer proberen te verdoezelen, net zoals het feit dat ze zich in hun opvattingen in grote mate laten leiden door die van de mannen aan de top van de partij. Bij Morel is dat vooral Frank Vanhecke, Vandermeersch is te volgzaam in de partij om daarin een duidelijke keuze te willen maken.

Nieuw traditionalisme in het land van Waas

2009-07-11T04:14:00.001-07:00

Dit is een tekst die in 2005 en net voor de dood van de neo-nazi Bert Eriksson geschreven werd. Het gaat om een moderne geschiedschrijving van het Waasland, en de invloed daar van extreem-rechts.
Voor deze tekst heb ik veel voorbereiding moeten doen. De geschiedenis van het Waasland, een regio in Noord-België die een grote traditionalistische vlek vormt tussen de steden Gent en Antwerpen in, is weinig gekend.

Traditie en techniek

Er was heel veel opzoekingswerk nodig, en naargelang ik tijdens de voorbije maanden vorderde in mijn opzoekingswerk, werd het mij duidelijk dat dit een gemis is in de geschiedschrijving over België.
Als regio is het Waasland een dankbaar onderzoeksobject voor het politicologische en sociologische onderzoek naar het waarom van rechts-nationalistisch sukses. In het Waasland is er immers al lang sprake van meer dan duidelijk electoraal sukses voor rechts-nationalische partijen.

Bij traditionalisme is men in grote mate gericht op het in stand houden van traditionele religies of praktijken. Het is dan ook een fenomeen dat in zeer grote mate inherent is aan Vlaams extreem-rechts, islamo-fascisme, 21ste eeuws zionisme,... Het speelt in feite een belangrijke rol bij veel van wat rechts is. Daarnaast heeft het ook voet aan de grond gehouden in landen waar links-autoritaire groepen tijdens de vorige eeuw, gedurende lange tijd, dictatoriale regimes in stand hielden, zoals China en Rusland. Dat deze regimes als links gezien werden heeft alles te maken met hun officiële bombastische retoriek en hun neiging armoede te bekampen.

Bij extreem-rechts komt traditionalisme goed tot uiting in de wens terug te willen keren naar een "gouden verleden" of een "rurale idylle", die gekenmerkt wordt door conservatisme op het vlak van gender en dagelijkse omgangsvormen binnen het familiale leven of de vrienden- en kennissenkring. Maar het betreft ook een conservatief streven op economisch vlak, waar er op traditionele wijze met technologie omgesprongen wordt. Dit gebeurde vroeger vaak in de vorm van afwijzing, maar sinds technologie steeds meer ingang heeft gevonden in de maatschappij, kan het misschien beter gezien worden als het immoreel of amoreel en ondoordacht blijven omgaan met technologie.
Extreem-rechts is zeker niet anti-technologisch, in haar extreemste varianten heeft het technologie veelvuldig aangewend om haar eigen wensen erdoor te drukken bij oorlogen en terreur. In Vlaanderen is hedendaags extreem-rechts in grote mate pro harde technologie, zoals kernenergie en auto's, maar verwaarloost het aandacht te hebben voor milieuvriendelijke technologie. Zelfs binnen ecofascistische kringen is er weinig of geen aandacht voor milieuvriendelijke technologie.

In rechtse kringen waar men sceptischer staat tegenover het gebruik van harde technologie, fungeert technologie als zondebok voor maatschappelijke problemen. De grote impact van technologie op het maatschappelijk leven wordt benadrukt om de verantwoordelijkheid van rechts voor bestaande problemen te mimimaliseren. We vinden dit bijvoorbeeld manifest terug in het late werk van Martin Heidegger, de conservatieve denker die ooit nog de Nazi's heeft gesteund. Heidegger geloofde niet dat de mens in staat was een brug te slaan tussen cultuur en techniek. Tekenend was zijn uitspraak : "Nur ein Gott kann uns noch retten" (alleen een god kan ons nog redden).

Het zou echter verkeerd zijn technofobie te associëren met rechts, het heeft ook ingang gevonden in een "anarchisme dat noch links, noch rechts is". Bovendien werd er reeds in het Italië van begin 20ste eeuw geestdriftig gereageerd op de nieuwe technologische ontwikkelingen door een groep die zichzelf "de futuristen" noemde. De actie, dynamiek en snelheid die inherent waren aan de nieuwe techniek vervulden deze nieuwe maatschappelijke en culturele beweging van blijdschap.
De Futuristen wilden een toekomst voor Italië die tegemoet kwam aan een aantal economische, staatkundige en culturele aspiraties. Ze gingen in tegen een beweging in Italië die ze associeerden met geestelijk verval, en de nieuwe technologie kon hen helpen academies, musea en oude cultuursteden te vernietigen. Het Futurisme wou zichzelf als een avant-garde kunstbeweging presenteren, maar was in feite veel meer een ideologische, extreem-rechtse propagandastunt.
Marinetti, woordvoerder en vriend van Mussolini, schreef samen met Umberto Boccioni manifesten waarin het "avant-garde karakter" van het Futurisme tot uitdrukking moest komen, door zich te distanciëren van het verleden en zich te richten op "il futuro" ("de toekomst"). Marinetti verheerlijkte geweld, oorlog en patriottisme, vreemd genoeg helemaal niet nieuw in de geschiedenis, maar de Futuristen wilden serieus genomen worden en als hip gezien worden.
De moderniteit kreeg volop aandacht, en haar voortbrengsels moesten geassocieerd worden met maatschappelijke tendenzen die veel meer reactionair dan vernieuwend waren. Het fascisme in Italië maakte in elk geval volop gebruik van de nieuwe technologie om haar nationalistische veroveringszucht te bevredigen.
Ook in Nazi-Duitsland werden er graag oorlogszuchtige techniek, strakke en hoekige lijnen en bolvormige, snelheid oproepende vormen in de kunst geïntegreerd. Techniek werd graag afgebeeld en gebruikt indien het tegemoetkwam aan traditionele rolpatronen, die patriarchaal geweld en overwinningsdrang moesten ondersteunen. Rechtse kunstenaars in Europa prezen boerenleven en heimat, kneuterigheid en nationale trots.

Fascisme beschouw ik min of meer als een vorm van rechts-nationalisme. Alhoewel dit bij islamo-fascisme minder tot uiting komt dan bij andere extreem-rechtse stromingen, is er ook hier soms een streven naar nationale éénheid aanwezig, frappant daarbij is het feit dat dit streven in grote mate gekoppeld is aan homohaat, seksisme en religieuze beleving.
Het concept van de natie is een kunstmatige constructie die in grote mate verband houdt met taal en traditionele landsgrenzen in Europa. In Vlaanderen is het verband met taaléénheid en landsgrenzen niet altijd even duidelijk, vermits "het Vlaams" slecht een samenraapsel is van verschillende dialecten die soms weinig met elkaar gemeen hebben en er ook nooit een Vlaamse staat geweest is. De kunstmatigheid van het concept "Vlaamse natie" is dan ook frappant, en het meegaan in de retoriek rond dit concept meer dan heikel.

Bij de Vlaamse parlementsverkiezingen van vorig jaar had rechts-nationalisme volledig de wind in de zeilen in het Waasland. In kantons als die van Beveren, Sint-Niklaas en Temse haalde het VB rond de dertig procent van de stemmen. In andere Wase kantons scoorde het beter dan gemiddeld, behaalde het ook meer dan een kwart van de stemmen. CD&V-N.VA scoorde bijna even goed als het VB. En ook de VLD kwam redelijk sterk uit de recente stembusgangen in het Wase, in een regio dan nog die weinig liberale traditie heeft, maar waar ultraliberale burgemeesters als die van Lokeren en Kruibeke naar het VB lonken.

Grootstedelijke problematiek? Een regio met veel allochtonen? Zijn er in het Waasland veel rechtse Bekende Vlamingen en beroemde VB'ers? Niets van dat alles, integendeel. Het Land van Waas munt echter wel uit in bekrompenheid en domheid. Dat is altijd zo geweest, en het zal ook niet snel veranderen. De buffer die het Waasland vormt tussen de twee grootste steden van Vlaanderen, Antwerpen en Gent, maakt de regio bovendien aantrekkelijk voor rechtse experimenten en worteling.
De geografische setting maakt het gebied geschikt als uitvalsbasis naar de grootsteden toe. Wie in het Waasland ingeplant geraakt, zal ook gemakkelijker voet aan de grond krijgen in de twee steden die in Vlaanderen het meest in de schijnwerpers staan. Het zou dan ook fout zijn van de linkerzijde om geen aandacht voor dit gebied te hebben. Het fungeert als weinig bevolkt, doch invloedrijk gebied binnen de 'geopolitieke' situatie in Vlaanderen.

Als het over harde technologie gaat, dan is men in het Waasland weinig vooruitstrevend. De hoge stemmenpercentages die partijen halen die voorstander zijn van het behoud van de kerncentrale in Doel en een groeiende Belgische economie (of grote automobiliteit genegen zijn), zeggen genoeg.
Natuurlijk is veelvuldig autogebruik en -bezit in een, naar Noord-Belgische normen, weinig geurbaniseerd gebied als het Waasland begrijpelijk. Toch kunnen we niet om het feit heen dat de gemiddelde Waaslander, net als de modale Westerling, sterk gehecht is aan zijn of haar auto. En dat hij/zij bereid is er de gevaren van een kernramp in het Waasland bij te nemen. Al kunnen we ook niet om het feit heen dat dit alles waarschijnlijk niet zo'n grote rol speelt in het stemgedrag.

De partijen die electoraal goed scoren in het Waasland zijn ook bewegingen die conservatief gedachtegoed in het hart meenemen : van godsdienst, traditionele gezinswaarden en patriarchale stelingnames, tot racisme en autoritaire reacties op crimineel gedrag. Vlaams-nationalisme en katholiek geloof doen het al lang goed in het Waasland. We kunnen het Wase stemgedrag dan ook als nogal traditioneel omschrijven. Dat de regio Antwerpen-Waasland, markteconomisch bekeken, achterop hinkt bij de rest van België, is daar niet vreemd aan. Het Waasland is voor haar jobgelegenheid in grote mate afhankelijk van Antwerpen. Maar in Antwerpen zijn de rijen bij de stempellokalen lang. Proteststemmers komen meestal bij het VB terecht.

Tijdens de Eerste Wereldoorlog was er in Sint-Niklaas een Vlaams-nationalistische aanwezigheid in de figuur van August Borms en andere bekende rechtse activisten. Ook één van de voormannen van het Verdinaso (een extreem-rechtse partij onder de leiding van Joris Van Severen), ene Willem Melis, was actief in deze stad. Melis voelde zich aangetrokken tot de ideeën die Joris Van Severen verspreidde en zocht een samenwerking over partijgrenzen heen.
De katholieke partij had in Sint-Niklaas een uitgesproken Vlaamsgezind imago, en behaalde tijdens het interbellum steevast een electorale meerderheid, terwijl ze ook steeds verder naar rechts opschoof. Verenigingen zoals het Davidsfonds of de Vlaamse Oud Strijders waren in de verspreiding van het flamingantisme zeer belangrijk, en stimuleerden de contacten tussen Vlaamsgezinde figuren.

Niet alleen de katholieke partij ontpopte zich voor de Tweede Wereldoorlog als een concurrent voor de extreem-rechtse katholieken en Vlaams-nationalisten, er loerde zelfs gevaar vanuit de 'linkerzijde'. De "socialistische partij" te Sint-Niklaas had zich eveneens het Vlaams-nationalisme toegeëigend, en werd zo een te duchten concurrent voor de katholieke partij. Beide partijen werden meegesleurd in een dynamiek van verrechtsing en flamingantisme. Daar profiteerde vooral de 'rechts-socialistische' Belgische Werkliedenpartij van op electoraal vlak. Maar de meerderheid van de katholieken werd, voor de tweede helft van de jaren dertig aanvatte, nooit doorbroken. Als vrij grote stad drukte Sint-Niklaas een culturele stempel op het Waasland, meer dan Beveren of Lokeren. Beveren was echter zeer reactionair, en ook in Lokeren stond het rechtse katholicisme electoraal en cultureel zeer sterk. Sint-Niklaas en Temse hadden rodere tradities, maar alles wat naar communisme of radicaal-links neigde was in het Waasland helemaal gemarginaliseerd. Zelfs in een grote stad als Sint-Niklaas zou er pas na de Tweede Wereldoorlog een KP opgericht worden. In Beveren haalde een "communistische lijst" voor de Tweede Wereldoorlog eens 21 stemmen, waarna de lijst geruisloos van het toneel verdween.

Zelfs de gematigde BWP kreeg veel tegenkanting, en haalde regelmatig de woede van een groot deel van de Wase bevolking op haar nek. De "socialistische partij" in Sint-Niklaas was nochtans ook zeker niet ongevoelig voor Vlaamse accenten. Het was vooral partijleider August De Block die verantwoordelijk was voor dat relatief Vlaamsgezinde imago van de Sint-Niklase BWP. Op gemeentelijk niveau kon dat verschillen van het nationale, op dat niveau was het flamingantisme minder invloedrijk.
In Sint-Niklaas kon men echter spreken van een socialistisch flamingantisme met De Block als bezieler. Net als Camille Huysmans beschouwde De Block de Vlaamse kwestie als een sociale kwestie. Zo gaf De Block bijvoorbeeld een "marxistische" invulling aan de Guldensporenslag.
Anarchisme was met "De Groote Oorlog" van de kaart geveegd in Vlaanderen. Waar het voordien enige, maar zeer beperkte, aantrekkingskracht kende in steden als Mechelen, Gent en Antwerpen, zou het pas in de jaren zestig, in de vorm van o.a. Provo, terug een kleine aantrekkingskracht uitoefenen in de Vlaamse regio.

De electorale situatie in Lokeren werd tijdens het interbellum gekenmerkt door weinig veranderingen. De gematigd-katholieke partij bleef de grootste en machtigste partij in Lokeren. De partij zou ook lang, zelfs tot in 1970, over een meerderheid in de gemeenteraad beschikken.
De liberale partij zou tijdens het interbellum een stuk invloedrijker worden. De liberalen hebben een zekere traditie in de Lokerse gemeentepolitiek. Ze konden toen al, in het kanton Lokeren, gemiddeld rond de 20% binnenrijven tijdens de parlementsverkiezingen, naar Wase normen was dit uitzonderlijk hoog. Ze zaten ook boven het nationale gemiddelde voor de gemeenteraadsverkiezingen. Het hoeft ons dan ook niet de verwonderen dat de liberale VLD, veel later, bij de gemeenteraadsverkiezingen van 2000, bijna de helft van de stemmen in de wacht sleept.
Lokeren had lange tijd niet echt een grote Vlaams-nationalistische traditie. In Beveren en Sint-Niklaas, twee regio's die een meer typisch Waaslands karakter hadden, was het populairder. Ook vormde de gematigd-katholieke partij in 1938 een kartel met extreem-rechtse, electoraal onbeduidende, Vlaams-nationalisten.

Deze katholieke partij in Lokeren was nochtans niet Vlaamsgezind. De leiding van de partij was in handen van burgemeester Raemdonck en (zijn rechterhand) schepen Henri De Vreese. Beide vertegenwoordigden de Franstalige, conservatieve katholieke vleugel in Lokeren, en vertoonden voor 1938 weinig affiniteit met de Vlaamse Beweging.
De verschuivingen die de parlementaire verkiezing van ’36 had teweeggebracht, vinden we ook terug in Lokeren, zij het veel latenter. De Kommunistische Partij was onbestaande en aan de extreme rechterzijde scoorden Rex en VNV beduidend minder dan in de rest van Vlaanderen.
Toch bestond er een reële bedreiging voor de gematigd rechtse katholieke partij: een dalende aanhang, de mogelijkheid van een vrijzinnige alliantie, de opkomst van het VNV en de nieuwe (Rexistisch getinte) Eenheidslijst. Dat er langs rechterzijde ultrakatholieke krachten bezig waren de invloed van de gematigd katholieke partij te ondermijnen was een fenomeen dat zich in het ganse Waasland voordeed. De krampachtige reactie daarop was de betrachting te komen tot éénheidslijsten. Om de eigen positie te verzekeren en om een vrijzinnig stadsbestuur te vermijden, ging het rechts-katholieke KVV op zoek naar een partner. De meest voor de hand liggende oplossing, althans voor sommigen, zou het extreem-rechtse en Vlaams-nationalistische VNV zijn.
Met het oog op de gemeenteraadsverkiezingen van 1938 werden gesprekken opgestart. Het grootste deel van de onderhandelingen vonden plaats in het huis van notaris Prosper Thuysbaert. Thuysbaert was betrokken geweest bij de nationale concentratiepogingen van de katholieke partij, en was ook op gemeentelijk vlak een sterk verdediger van de concentratiegedachte, die rechtse en extreem-rechtse krachten bundelde. Het zeer rechtse Concentratieblok zou de verkiezingen ook winnen. En het Rexistisch getinte Eenheidsfront behaalde net geen zetel, maar toch nog een resultaat van meer dan 7%. De verrechtsing in Lokeren was overduidelijk.

Temse was één van de talrijke gemeenten in Vlaanderen die tot aan de Tweede Wereldoorlog bijna altijd onder katholiek bestuur hebben gestaan. Bij de gemeenteraadsverkiezingen van 1938 stond een VNV'er als vijfde op de concentratielijst van gematigde katholieken en het VNV. In Temse werd tijdens de oorlog het volledige schepencollege vervangen, op burgemeester Frans Boel na, die van een 'uitzonderingsregel' kon genieten, maar enkele jaren later stierf. Ook in Antwerpen bleef de katholieke burgemeester op post tijdens de oorlog. Leo Delwaide senior zal de geschiedenis ingaan als de Antwerpse burgemeester die zogezegd op het randje van de collaboratie balanceerde, maar er feitelijk overheen ging. Na de oorlog zou hij jarenlang niet meer mogen opkomen bij verkiezingen. Zijn echtgenote mocht dat wel, en behaalde ook een groot electoraal sukses in Antwerpen.

Tijdens het interbellum waren er in Temse verschillende weekbladen. De twee bekendste waren ongetwijfeld De Schelde, die in 1940 zou verdwijnen, en De Gazet van Temse. Alhoewel beide kranten in het begin onpartijdigheid nastreefden, hadden ze toch een verschillende 'politieke' kleur. De Gazet van Temse is één van de oudste weekbladen in Vlaanderen en ook één van de weekbladen die het langst is verschenen, bijna honderd jaar lang. Het blad was uitgesproken katholiek, maar was minder het katholiek extremisme gezind dan De Schelde.
De Schelde evolueerde met de tijd naar een meer extreme Vlaams-nationalistische strekking. Zo ijverde het blad voor een "vrij Vlaanderen in een vrij België". In Temse stond tijdens het interbellum ook het Davidsfonds zeer sterk. Deze vereniging diende als ontmoetingsplaats voor gelijkgezinden over de partijgrenzen heen, de burgemeester, de eerste schepen, sommige gemeenteraadsleden en de gemeentesecretaris, waren traditiegetrouw lid van het Davidsfonds. En er waren ook goede contacten met de twee eerder genoemde weekbladen.

Enkele zaken hadden de Vlaamse Beweging trouwens een grimmiger karakter gegeven. Tussen 1920 en 1930 zouden er een heleboel nieuwe leden bijkomen uit Vlaams-nationalistische organisaties en verenigingen. Ook het Davidsfonds in Temse trok gemakkelijk leden aan. Taalwetten, de eis om de vernederlandsing van de Gentse Universiteit, de amnestiekwestie,... er waren thema’s genoeg die het Vlaams-nationalisme populair moesten maken.
Tijdens de tweede helft van de jaren ’30 zou de lokale afdeling van het Davidsfonds zich veel meer manifesteren als duidelijk Vlaams-nationalistisch en tot meer actie overgaan. Het Davidsfonds in Temse kwam later zwaar gehavend uit de Tweede Wereldoorlog, ondanks het feit dat het niet in de collaboratie was meegestapt.
In '32 toont de Gazet van Temse haar zeer conservatieve gelaat, ze kan haar afschuw voor links niet langer verbergen. De krant is een fervent verdediger en spreekbuis van de rechts-katholieke partij geworden.
Bij de gemeenteraadsverkiezingen van 1938 kwam er ook in Temse een concentratielijst. Op de katholieke lijst stond er ook een VNV’er op een verkiesbare plaats. De lijst werd getrokken door regerend burgemeester Frans Boel. VNV’er Jules De Frangh stond op een vijfde, verkiesbare, plaats. De verkiezingsuitslagen logen er niet om. De katholieken, met hun concentratielijst, wonnen wederom de verkiezingen en behielden dus hun numerieke meerderheid van acht zetels in de gemeenteraad.

In weinig gemeenten stond de rechts-katholieke partij zo sterk als in Beveren. Tijdens het interbellum is er nooit een liberale partij geweest in Beveren. De rechts-katholieken hadden van bij de oprichting van hun partij in de 19de eeuw een overwicht behouden in Beveren, tot de omstreden gemeenteraadsverkiezingen van 1938 plaatsvonden.
De katholieke partij was samengesteld uit verschillende standenorganisaties (de vakbond, de Boerenbond, de middenstanders, de oude Franstalige elite, enz.). Dat leidde tot spanningen en verschillende scheurlijsten. In 1938 verliet een groep middenstanders zelfs de partij voor een kartel met het VNV, een extreem-rechts Concentratieblok.
Het was vooral de steun van de roemrijke familie van Raemdonck aan dit Concentratieblok die de KVV zorgen baarde. De van Raemdoncks hadden van 1861 tot en met 1919 steeds de burgemeester geleverd in Beveren. De naam van Raemdonck kende dan ook een grote weerklank in Beveren. De 'vrijzinnige' BWP moest in Beveren opboksen tegen veel katholiek en nationalistisch geweld, en stond zeer zwak. Het Vlaams-nationalisme stond in Beveren opvallend sterk, ten opzichte van andere vergelijkbare gemeenten. In Beveren was het Vlaams-nationalisme sterk verweven met de rechts-katholieke partij.
Vooral Gerard De Paep (1898-1985) verwierf veel bekendheid. Hij was o.a. doctor in de genees-, heel- en verloskunde, stichter van een ziekenhuis in Beveren, senator en ere-voorzitter van de Vlaamse Oudstrijders. De gebeurtenissen van de Eerste Wereldoorlog maakten zijn Vlaamsgezindheid nog extremer. Hij zou een belangrijke rol gaan spelen in het Vlaamse partijleven en uiteindelijk bij het VNV terechtkomen.
Door zijn activiteiten als geneesheer en het respect dat hij daardoor genoot bij grote delen van de bevolking, slaagde De Paep er in het extreme Vlaams-nationalisme tot een vaste waarde uit te laten groeien in Beveren. Hij speelde ook een grote rol bij de vorming van het Beverse Concentratieblok in 1938.
Jan van Raemdonck en Gerard De Paep wonnen toen als grote stemmentrekkers de verkiezingen in Beveren. Het extreem-rechtse Concentratieblok werd de grootste partij.

Kieldrecht, vandaag een deelgemeente van Beveren-Waas, was tijdens het interbellum een typische plattelandsgemeente, net als Stekene. De rechts-katholieke partij zwaaide hier sedert lange tijd de plak en moest daarbij weinig tegenstand dulden. De enige noemenswaardige oppositie voor de partij kwam hier uit extreem-rechtse hoek. De BWP zou bijvoorbeeld nooit een zetel veroveren in Stekene tijdens deze jaren.
Volgens de BWP in Sint-Niklaas was "de haat bij de bevolking tegenover het socialisme nergens zo groot als in Stekene". Stekene was wel de thuishaven van de Wase Vlaams-nationalisten Victor Leemans en Dr. Geert De Rijcker. Als onderwijzende 'intellectueel' achter de schermen was Leemans zeer belangrijk voor het Vlaams-nationalisme. De goede contacten die hij met andere Vlaams-nationalisten had, zijn schrijf- en publiceergedrag en zijn studies in het buitenland hebben hem tot één van de meest omstreden Vlaamse intellectuelen uit de geschiedenis gemaakt.

Van Waas en verandering

In 1901 werd Victor Leemans geboren te Stekene. Leemans zou een ideoloog worden die zowel in katholieke als in Vlaams-nationalistische kringen veel gehoor vond, hij maakte de Vlaamse beweging ook in grote mate bekend met het ideëengoed van rechtse denkers, zoals de in Duitsland erg invloedrijke Carl Schmitt, bekend als jurist in dienst van het nazi-regime.

In 1919 werd Leemans tot onderwijzer gediplomeerd, later werd hij onderwijzer in een lagere school te Stekene. Hij probeerde ongetwijfeld een voet binnen te krijgen in de Vlaamse jeugdbeweging, nadat hij tijdens zijn legerdienst al in contact was gekomen met de Duitse katholieke jongerenbeweging. De algemene jeugdbeweging in Duitsland was ontstaan uit de
romantiek van de literaire Sturm und Drang periode. Goethe en anderen lagen er aan de basis van. Diezelfde jeugdbeweging werd bekend door haar enorme grootte en lange trektochten door de natuur, maar ook door het feit dat ze later geleidelijk overgenomen werd door de nazi's.

In 1920 lag Leemans aan de basis van de stichting van de Katholieke Vlaamse Jonge Wacht te Stekene. Doelgroep van de KVJW waren de (niet meer schoolplichtige) jongeren tussen 14 en 21 jaar die, in onderlinge samenwerking, de beginselen van hun geloof en hun "Vlaams-zijn" zouden uitdiepen en in de praktijk omzetten. Al bij de oprichting telde de vereniging meer dan honderd leden. Het was een voorloper van de Stekense afdeling van het Davidsfonds, die in 1928 door enkele onderwijzers, waaronder Leemans, werd opgericht. Nog later volgde de oprichting van de katholieke bibliotheek "Het Davidsfonds" in Stekene, die startte met zo’n 1200 boeken. In 1928 werd Victor Leemans de eerste voorzitter van de lokale Davidsfonds-afdeling.

Geregeld was Leemans in Duitsland te vinden, waar hij de jeugdbeweging bestudeerde door jeugdherbergen te bezoeken en kennis te maken met katholieke jongerengroepen. Daartoe behoorde ook de van de officiële katholieke hiërarchie onafhankelijke jeugdbond Quickborn. Terug in Vlaanderen probeerde hij dan de ideëen die in die kringen leefden te introduceren. Het zwart-romantische katholicisme van Leemans, ook bekend onder het pseudoniem Victor Van Waas, werd ondersteund door lezingen en een hele reeks sociologische uitgaven, waarbij de scheidingslijn tussen rechtse ideologie en sociologie dun was. Leemans interesseerde zich in grote mate voor sociologie, o.a. voor de theorieën van Ferdinand Tönnies.

Tönnies is vooral bekend geworden door zijn theorieën omtrent "Gemeinschaft und Gesellschaft", meteen ook de titel van een tekst die hij in 1887 schreef. Tönnies maakte graag een onderscheid tussen de traditionele Gemeinschaft (gemeenschap) en de "rationeel ingerichte" Gesellschaft (maatschappij). De Gemeinschaft associeerde hij met het landelijke en huiselijke leven, affectieve banden, verstandhouding, traditie en hiërarchie. De Gesellschaft verbond hij in zijn denken aan de grootstad en het kosmopolitische, de zakelijkheid en berekening, de koele maatschappij die aan invloed won.

Met zijn onderscheid zette Tönnies ongewild een beweging in gang die zich beriep op "de Gemeinschaftsideologie". Aan het begin van de 20ste eeuw begon die ideologie op te bloeien in Duitse jeugdkringen, en werd daarna steeds vuriger beleden door Duitse romantische jongeren. Zo'n geestesstroming, die in naam van een "nieuwe organische éénheid" aan populariteit won, sprak ongetwijfeld ook Leemans aan.

We kunnen stellen dat enkele rechtse intellectuelen, in het West-Europa van de jaren dertig, misschien wel net zo veel de maatschappijveranderende rol van jongeren beklemtoonden als dat Herbert Marcuse en andere linkse intellectuelen zoiets deden in het Westen van de jaren zestig. Het was dan ook een ander tijdsgewricht. De jaren dertig brachten een economische crisis en veel links arbeiderisme met zich mee. De jongeren van de jaren dertig hadden ook als kind op weinig bewuste wijze de gevaren en de ellende van de Eerste Wereldoorlog beleefd. De jongeren die de oorlog hadden meegemaakt, hadden niet zelden jeugdtrauma's opgelopen die hen gemakkelijk tot hysterie en ander neurotisch gedrag aanzetten.

De jongeren van de jaren zestig waren daarentegen vaak het voortbrengsel van de babyboom die na de Tweede Wereldoorlog tot stand kwam. De Westerse jeugd van de late sixties kende alleen maar economische welvaart, en liep door het grote aantal jongeren dat uit de babyboom ontstaan was, volop in de kijker. Even later, in de jaren zeventig, brak er echter opnieuw een economische crisis uit, en had het bedrijfsleven de jongerencultuur intussen volop ontdekt. Door reclame en modetrends uit te denken, wist men vanuit het bedrijfsleven een nieuw potentieel van consumenten aan te boren, dat van de exponenten van de jeugdcultuur.

Waar de rechterzijde voordien jongeren probeerde in te lijven met behulp van o.a. militarisme en christelijk geloof, werden onder de invloed van de vredesbeweging geweld en legerdienst steeds minder populair in de jaren zestig, en was er met o.a. de seksuele revolutie, de anti-conceptiepil en de new age een anti-puriteinse beweging op gang gekomen.

Veel vroeger, in 1927, werd het katholieke Vlaams-nationalistische weekblad "Jong Dietschland"
opgericht, onder de impuls van priester Cyriel Verschaeve, niet toevallig één van de bekendste extreem-rechtse figuren uit de Belgische geschiedenis. Victor Leemans was van bij het begin tot in 1930 hoofdredacteur. Het tijdschrift was de spreekbuis van jonge katholieke flaminganten, die poogden het Vlaams-nationalisme met het rooms-katholieke geloof te verbinden in een rechtse éénheid. In 1934 heeft Leemans ontslag genomen uit de redactie toen het tijdschrift openlijk de machtsovername door Adolf Hitler begon toe te juichen. Wel bleef hij aan Jong Dietschland meewerken onder de schuilnaam Victor Van Waas. Maar al vrij snel zou het tijdschrift ophouden
te bestaan.

Victor Leemans had zijn interesse voor de jongerenbeweging erg duidelijk gemaakt. In de Duitse jeugdbeweging, van tijdens het interbellum, zag hij een zeer sterke kracht voor de verspreiding van een romantisch, parochiaal katholicisme en "het doorzetten van haar idealen en haar levensvorm in deze individualistische tijd". In 1932 wendde hij zijn kennis over Duitsland aan om een brochure te schrijven, met als titel "Het nationaal-socialisme". Alhoewel hij een zekere scepsis behield ten opzichte van het fascisme van Hitler en Mussolini, daarvoor was hij te zeer trouw aan de kerkelijke hiërarchie en het in Vlaanderen enorm populaire katholieke traditionalisme, koesterde hij er ongetwijfeld ook veel sympathie voor.

Leemans beklemtoonde wel meer de rol die "het volk" moest spelen. Carl Schmitt had hem in ruime mate geïnspireerd als het over techniek ging. Intellectuelen als Schmitt, Leemans en Martin
Heidegger hadden een afkeer, of toch op zijn minst een scepsis, tegenover techniek gemeen. Voor Leemans bewees de ontchristelijking van Europa, tijdens zijn jonge leven, dat de techniek geen verlossende macht kon zijn. In de jaren dertig volgde hij Schmitt in het idee dat de neutraliteit van de techniek een mythe was die ontkracht moest worden.

Dat die techniek ingezet kon worden voor propaganda-doeleinden wist men in extreem-rechtse kringen maar al te goed. Die propaganda werd dan soms verkocht als kunst, ze was echter duidelijk voor de massa bedoeld en o.a. daarom eerder kitsch dan kunst. Mussolini heeft ooit eens gezegd dat hij geen staatsman was maar eerder "een gekke poëet". De propagandakunst van het fascisme zat dan ook vol theatraliteit, rituelen en irrationele emotie. De propaganda werd volop gestileerd met symboliek op grote parades, ceremonies en massabijeenkomsten. De verspreiding van de fascistische theatraliteit was afhankelijk van de technologie van de massamedia. De Duitsers leerden de aard van de massabijeenkomsten kennen via radiotoestellen en cinemaschermen.

De extreem-rechtse filmmaakster Leni Riefenstahl werd ingeschakeld om fascistische propagandakunst te brengen. Daarin werden mensen bijeengebracht in groepen die geometrische figuren vormden, de vormloosheid van de massa's moest getransformeerd worden in verenigde nationale kracht, waarvan de geometrie en symboliek er uitdrukking aan moesten geven.
De anti-fascistische filosoof Walter Benjamin sprak over een "esthetisering van de politiek", waarbij de werkende klassen de kans kregen om expressief te zijn zonder hun rechten te verkrijgen. In de fascistische propagandakunst werden idyllische beelden gebruikt van het rurale leven. De natuur werd er in afgebeeld als tam en harmonieus, waarbij de technologie van plattelandswerkers verouderd was, maar men toch in harmonie met de natuurlijke cycli kon werken.

De overindustrialisatie was er vooral om tegemoet te komen aan een cultus van dood en geweld in oorlogssituaties, waarbij strijd als heroïsch diende over te komen, en strijders de perfecte lichaamsbouw dienden te benaderen. De technologie werd dan ook volop gebruikt in pogingen om "een arisch ras" te kweken. "Bloed en bodem" werd als centrale Nazislogan gebruikt, maar ook als titel voor een reeks schilderijen die mensen toonde die geworteld waren in de aarde van het thuisland, waarbij het zaaien en oogsten symbool stonden voor de "genetische zuiverheid
van het ras".

De Nazis zochten regelmatig naar een mix van een als gouden verloren verleden ervaren tijdperk en een op de toekomst geprojecteerd "ideaal". Dat kwam o.a. naar voor in de neo-classicistische architectuur, en de door Riefenstahl gefilmde sportwedstrijden die refereerden naar de klassieke Oudheid. Het fascisme verwierp de idee van Vooruitgang. De idee van Vooruitgang had haar wortels in de traditie van de achttiende-eeuwse Verlichting, en behield de notie dat de geschiedenis een lineair verloop kende waarin de menselijke rede tot ontplooiing kwam.

De idee van Vooruitgang had christelijke wortels. Ondanks haar ambivalenties was er in de christelijke cultuur een ideaal van "verlossing" aanwezig, een toekomstgericht zijn dat doorheen de geschiedenis radicale bewegingen had voortgebracht die opkwamen voor de rechten van armen en onderdrukten. In het christendom was ook het goddelijke langzaam uit de samenleving en de natuur verdwenen. Met haar idee van "God de vader" seculariseerde het christendom het samenlevingsdomein, het was niet langer gemakkelijk doordrongen van mythes en heilige autoriteiten. Er was geen "heilige kosmos" meer, en dus ook geen "heilige samenleving" waarin onderdrukking plaatsvond in de naam van mystieke natuurlijke kwaliteiten, die konden toegeschreven worden aan zich op heilige superioriteit beroepende autoriteiten.

Dat alles maakte dat de Nazis zich niet altijd even aangetrokken voelden tot het christendom. De idee van een circulair patroon van hergeboorte en heropleving sprak hen meer aan, net zoals men hoopte op de terugkeer van "een verloren gouden tijdperk". Dat de Duitse individualistische filosoof Friedrich Nietzsche ook had gesproken over "een eeuwige terugkeer" in de geschiedenis heeft een aantal van hen ongetwijfeld ook aangesproken. De Nazis recupereerden maar al te graag denkstromingen en artistieke uitingen. De Nazis hebben niet alleen Nietzsche en zijn filosofie gerecupereerd. Men heeft dat ook geprobeerd met het expressionisme. Toen dat weinig lukte is men het expressionisme volop beginnen te beschimpen.

Ook de kunst in Vlaanderen kwam onder extreem-rechtse invloed, in literaire kringen bijvoorbeeld.
De literatuur in Vlaanderen had nochtans voordien enkele interessante schrijvers voortgebracht. Vaak waren die geconcentreerd rond het tijdschrift Van Nu en Straks. Dit tijdschrift was op het einde van de negentiende eeuw ontstaan en zou in eerste instantie (in het totaal, maar met een onderbreking van twee jaar) een zevental jaren verschijnen. Toch was het toen al erg invloedrijk in de Lage Landen. Van Nu en Straks betekende een vlucht van het toenemende provincialisme van die tijd, in de richting van een kosmopolitische levenshouding. Men zocht aansluiting bij buitenlandse artistieke bewegingen. Zo zocht Stijn Streuvels, één van de bekendere schrijvers die aan het tijdschrift meewerkten, inspiratie in Frankrijk, Zweden en Rusland (met Tolstoi).

De eeuwige terugkeer van natuurlijke cycli speelde een belangrijke rol in het literair werk van Streuvels, dat volgens zijn kompaan August Vermeylen (die ook een centrale rol speelde binnen Van Nu en Straks) beter werd met de jaren. De natuur bleef een centrale rol spelen, maar volgens Vermeylen kon Streuvels een betere beschrijving van het natuurlijke geven. Van Nu en Straks hield even op te bestaan in 1901 na een onenigheid over de verder te volgen weg. Het blad had een erg anarchistische invalshoek gekregen, maar er kwam een verburgerlijking van sommige medewerkers. De werken van de Russische anarcho-communist Peter Kropotkin en van de Duitse individualist Max Stirner waren in eerste instantie erg populair geweest in deze kringen. Kropotkin is in zijn natuurbeschrijvingen lovend geweest over de menselijke mogelijkheden, en de mate van samenwerking die er in de natuur aanwezig was. De waardering voor de natuur vond men ook terug
bij Streuvels.

In Streuvels' boek Dorpslucht liep ene dokter Blondeel bij nacht en ontij over 't land. "Het meeleven, het opgaan in de natuur, zonder omgang of tusschenkomst van menschen, had hem altijd getroost voor de kleinzieligheid en de afgemeten eentonigheid der kleine gebaren en het verdrietige van het dorpsleven." Dorpsleven en natuur waren twee kernbegrippen bij Streuvels. In Vlaanderen fungeerde Van Nu en Straks als katalysator voor de vrijzinnige en katholieke bladen die in dezelfde tijd ontstonden, vernieuwd of heropgericht werden.

De reactie volgde echter. De vermaardheid van Streuvels leidde ertoe dat andere, slechtere schrijvers hem gingen kopiëren, zoals Felix Timmermans. Timmermans werd te Lier geboren in 1886. Hij was schrijver, schilder, tekenaar, toneelauteur en autodidact. Hij volgde tot zijn 15 jaar de lagere school en ging dan naar de tekenacademie. In 1916 schreef hij "Pallieter", wellicht zijn bekendste werk. Deze roman was "een ode aan het leven en de natuur". Het werd zijn grootste succes. Hierna volgden nog een hele reeks andere literaire werken, van een romantisch liefdesverhaal tot religieus-historische verhalen als "Het kindeke Jezus in Vlaanderen". Hij was misschien wel de meest succesvolle auteur uit de periode tussen de twee wereldoorlogen in Vlaanderen. Zijn werk werd in ettelijke talen vertaald. Hij was ook een flamingant, in 1942 ontving hij aan de Hamburgse universiteit de Rembrandtprijs. Daarna betichtte men hem van collaboratie, maar zijn dossier werd geseponeerd.

Cyriel Verschaeve, een andere Vlaamsgezinde schrijver, verging het minder goed. Hij werd, na zijn collaboratie, in 1946 bij verstek ter dood veroordeeld. De oude Verschaeve was naar Oostenrijk gevlucht, waar hij twee jaar later stierf. Cyriel Verschaeve publiceerde o.a. "Zeesymphoniën" (1911) waarin zijn symbolische gedachtenlyriek tot uiting kwam, namelijk de spanning tussen "het aardse en het oneindig eeuwige", waartussen de mens krampachtig zijn weg zocht. Datzelfde jaar schreef hij ook het romantische toneelstuk "Jacob van Artevelde". Op het einde van de jaren '20 zocht hij toenadering tot Joris Van Severen en zijn extreem-rechtse partij Verdinaso. Wanneer dit Verdinaso echter een ommezwaai maakte in belgicistische richting, keerde hij het de rug toe. Na het uitbreken van Wereldoorlog II hoopte Verschaeve met de hulp van de Nazis zijn ideaal, namelijk de éénheid van de Nederlanden (Dietschland) in een geest van een Germaans christendom, te kunnen verwezenlijken. Naast vele literaire werken maakte hij ook essays en was hij beeldhouwer.

Ook de schrijver Ernest Claes, bekend van het boek "De Witte van Zichem" (dat later verfilm werd, en als film uitgroeide tot één van de meest bekeken audiovisuele kunstwerken uit de Vlaamse geschiedenis), was flamingant. Een collega legde een knipseldossier aan van zijn activiteiten tijdens de oorlog, als collaborateur werd hij drie maanden lang opgesloten in de gevangenis van Sint-Gillis, waarna hij werd vrijgesproken.

En dan was er ook nog Wies Moens, in 1898 geboren te Sint-Gillis-Dendermonde. Hij was een exponent van het, ook in progressieve literaire kringen populaire, "activisme", een beweging die met de hulp van de bezettende macht (1914-18) naar meer Vlaamse autonomie streefde. Na de Eerste Wereldoorlog werd hij veroordeeld en verbleef hij tot maart 1921 in de gevangenis. Tijdens zijn gevangenschap schreef hij enkele expressionistische dichtbundels. Tien jaar later werd hij, samen met o.a. Joris Van Severen, medeoprichter van het Verbond van Dietse Nationaalsolidaristen (Verdinaso). Daarna werd hij een bekende Vlaams-nationalistische ideoloog, tijdens de Tweede Wereldoorlog directeur van Zender Brussel. In 1947 werd hij bij verstek ter dood veroordeeld. Wies Moens was gevlucht naar Nederlands Limburg, waar hij leraar Nederlands werd. In zijn latere dichtbundels, zoals "Het vierkant" (1938) en het autobiografische "Het spoor" (1944), verheerlijkte hij het Dietsland uit zijn eigen voorstellingen.

Van Hitler en Mussolini vond Victor Leemans dat ze teveel de rol van een totalitaire staat benadrukten. Net als Heidegger had hij meer zijn hoop gesteld in de 'intellectuele' klasse. Maar dat zou hem niet beletten om later uitgebreid met de Duitse bezetter te gaan samenwerken. Leiders moesten in naam van "het volk" opstaan om dat volk warm te maken voor de totalitaire staat.

Op 7 oktober 1933 stichtte Staf de Clercq het Vlaamsch Nationaal Verbond. Het VNV steunde in Vlaanderen op een ruime katholieke basis van intellectuelen, middenstanders en studenten die een zogenaamde Nieuwe Orde wensten. Leemans stond jarenlang erg dicht bij het VNV, tijdens de Tweede Wereldoorlog collaboreerde hij als Secretaris-generaal voor economie. In zijn toespraken had Leemans zijn sympathie voor het VNV en voor "de nieuwe orde" ook duidelijk gemaakt. Maar zijn trouw aan de ultrakatholieke rechterzijde in Vlaanderen maakte dat hij de bezetter niet altijd
hielp om België te doen opgaan in de economie van het Reich. Er wordt door sommigen zelfs beweerd dat hij daarbij tot op het uiterste randje van zijn eigen veiligheid is gegaan. Op die manier heeft men zijn collaboratie proberen goed te praten.

Bij de repressie tegen de collaboratie werden Leemans en zijn echtgenote mishandeld. Niet veel later stierf zijn vrouw, mogelijk deels als het gevolg van die mishandelingen, wat hem in staat stelde een slachtofferrol op zich te nemen. De repressie was trouwens bijwijlen erg hard. Er werden bijvoorbeeld collaboratrices door Amerikaanse soldaten verkracht.

Victor Leemans zetelde vanaf 1949 voor de CVP in de senaat, die enkele aangebrande Vlaams-nationalisten rekruteerde om een eventuele, nieuwe en Vlaamse extreem-rechtse partij de wind uit de zeilen te nemen. Hij had intussen, net zoals zoveel andere collaborateurs wat tegen de eigen zin in, de anonimiteit van de grootstad opgezocht. Victor Van Waas was in Antwerpen gaan wonen.

Hij bleef publiceren. In het dagblad De Standaard liet hij wekelijks bijdragen van zijn hand verschijnen en in boeken behandelde hij uitgebreid het denken van Karl Marx en Sören Kierkegaard. Op die manier probeerde hij wellicht ook zicht te krijgen op het in die tijd populaire linkse existentialisme van de Fransman Jean-Paul Sartre, dat in grote mate aansloot bij het denken van de genoemde Duitser en Deen. In 1964 werd Leemans fractievoorzitter van de christen-democraten in de Belgische senaat. Iets later werd hij voorzitter van het Europees parlement. In 1971 stierf hij in Leuven. Op de begrafenis noemde de bisschop van Antwerpen Leemans "een wijs, edelmoedig en eenvoudig man".

Dat men in rechts-katholieke kringen een voormalige collaborateur en invloedrijke intellectueel zo'n vooraanstaande rol liet spelen blijft een onvergeeflijke fout. Jarenlang had Leemans voor apologieën van het nazisme gezorgd en de Vlaamse jeugd warm proberen te maken voor extreem-rechtse gedachten. Toch kon hij later, als politicus en schrijver, zijn grote invloed op het culturele klimaat in het Noorden van België bewaren. Jazeker, na de repressie was Leemans pragmatischer geworden, maar zijn oude droom van de verchristelijking van Europa volgens rechts concept bleef.

Leemans' fractie, die niet veel later de erg rechtse Paul Vandenboeynants in een centrale rol als politicus zou zetten, bleef enorm populair, zeker in het Waasland en Vlaanderen stond de christen-democratie enorm sterk. Een fundament waarop die stroming in ruime mate steunde was die van het personalisme. Leemans had er al veel eerder interesse voor getoond, maar had het niet rechts genoeg bevonden. Al voor de oorlog had hij echter de gedachten van vooraanstaande figuren van het personalisme in zijn discours betrokken.

Het personalisme was er vanuit katholieke kringen gekomen als reactie op de strijdvraag rond de verhouding tussen gemeenschap en individu. Vermits de gemeinschaftsideologie tijdens het interbellum aan populariteit won, was dat zeker geen overbodige vraag. Het personalisme zag de enkeling als een persoon met een eigen waardigheid en levenssfeer, maar zijn of haar verbondenheid met de "levende gemeenschap" werd als verrijkend beschouwd. Het personalisme probeerde vooral het christelijke midden uit tussen de extremen van liberaal individualisme, autoritair socialisme en fascisme. Zowel individu als collectiviteit werden gewaardeerd, zonder daarbij in uitersten te vervallen. Zelfbepaling, extreem egoïsme en totalitair gedrag werden allemaal verworpen.

In "Een geschiedenis van België" (2003) maakt Marc Reynebeau duidelijk waarom dat personalisme in de katholieke wereld steeds meer omarmd werd. "In de solidariteit van het gemeenschapsdenken kon elk individu zijn plaats vinden. Sociale differentiatie werd daarin niet conflictueel geïnterpreteerd, maar verplichtte tot een welwillende samenwerking ten bate van dat algemeen belang." Zo'n samenwerking tussen de verschillende belangengroepen in de maatschappij ondermijnde niet alleen het project van de klassenstrijd. Het behield ook een affiniteit met de rollen die extreem-rechts zag weggelegd voor die belangengroepen, namelijk de solidariteit versterken tussen de leden van de natie, in een poging de greep van de staat op alle geledingen van de maatschappij, dus ook de economische, totaal te maken.

Het hoeft ons dan ook niet te verwonderen dat de christen-democratie in Vlaanderen volop de kaart ging trekken van het Vlaams-nationalisme, een regionale beweging die de solidariteit met het linksere Wallonië vanuit Vlaanderen ondermijnde. Vlaanderen was al lang niet meer de arme regio van voordien. Het was één van de rijkste gebieden in Europa geworden, waar de leegloop van kerken gecompenseerd werd door een groeiend individualisme, zodat rechts er ook zijn grote invloed bleef bewaren.

De Vlaamse beweging behield haar grote affiniteit met het katholicisme. Zelfs iemand als Bert Anciaux, die tot de meest progressieve geledingen van de beweging behoorde, stak zijn voorkeur voor het katholieke geloof niet onder stoelen of banken. Victor Leemans had bovendien met extreem-rechtse politici als Gerolf Annemans en Alexandra Colen populaire opvolgers, die net als Leemans, ideologisch gezien, pragmatischer werden op latere leeftijd, doordat de tijd nu eenmaal niet bleef stilstaan en haar invloed op de maatschappelijke ontwikkelingen had.

Er bewoog gelukkig nogal wat op artistiek en tegencultureel vlak. Niet in het minst doordat nieuwe technische ontwikkelingen en het rijker wordende Vlaanderen daarvoor andere mogelijkheden boden. De nieuwe artistieke ontwikkelingen zetten zich eerst vooral door op literair, later op muzikaal en visueel vlak. Jongeren gingen volop aan de slag met de nieuwe techniek, van electrische gitaar tot digitale camera.

Vermits de Belgische economie in ruime mate op bierbedrijven steunde en Vlaanderen een centrale ligging in West-Europa had, die lang touren soms overbodig maakte, kon ook de wereld van de muziekfestivals volop groeien. Dankzij subsidies ook, en sinds de jaren zestig waren er in en rond de grote steden steeds vaker als paddestoelen uit de grond schietende rockgroepjes. Een sterk uitgebouwd sociaal zekerheidsstelsel gaf aan jongeren de kans creatief te blijven zonder een job te hebben.

De filmsector hinkte meer achterop, onder andere door de hoge kost van filmprodukties en het beperkte taalgebied waarin nederlands gesproken werd. De markt kreeg trouwens een steeds grotere greep op het culturele landschap. Ontzuiling, ontkerkelijking en economische globalisering zorgden daarvoor. De linkse tekstschrijvers werden steeds meer afhankelijk van het internet om hun schrijfsels kwijt te geraken, de uitbouw van het indymedia-netwerk, een in theorie "onafhankelijk" medianetwerk dat open stond voor de meest uiteenlopende visies, was opvallend in dat verband.

In het Waasland was van dat alles niet zoveel te merken, de modernisering van het denken werd er hoogstens wat duidelijk door kleine groepen vooruitstrevenden en een nieuw soort vrijetijdsbesteding. Van vrouwenkommitee tot Masereelfonds, van strijdsyndicalisten in de schepenbouwsector tot milieuactivisme en progressief jeugdhuis, ... er zit voor progressieven vaak niets anders op dan wat in de marge verder te rommelen of naar steden als Gent en Antwerpen te trekken.

Sommigen probeerden de Vlaamse beweging, vanuit het Waasland, in een linksere richting te duwen. Ik denk hierbij aan politici als Maurits Coppieters en Nelly Maes. De invloed die zij binnen de overwegend rechtse Volksunie kregen, zou de voornaamste aanleiding vormen voor de extreem-rechtse afsplitsing van de partij. De jaren zestig hadden ook de Volksunie niet onberoerd gelaten, de vrees leefde er ongetwijfeld te worden gemarginaliseerd dankzij het aanstormende idealisme van een nieuwe generatie. Er werd dan ook de ruimte gelaten voor nieuwe, jongere politici om de partij-ideologie te moderniseren. Onder leiding van de in de jaren zeventig boos uit de Volksunie gestapte Karel Dillen ontstond in 1979 het Vlaams Blok. Twaalf jaar later kwamen de grote electorale suksessen voor die partij, eerst vooral in Antwerpen, later in heel Vlaanderen.

Dat Vlaanderen rechtser was dan Wallonië was al veel eerder tot uiting gekomen, bij de koningskwestie rond Leopold III bijvoorbeeld. Met de steun van de Christelijke Volkspartij zouden veel Vlamingen zich uitspreken voor de terugkeer van de in opspraak geraakte vorst. De rol die hij vervulde tijdens de Tweede Wereldoorlog was inderdaad meer dan aangebrand. Maar de steun die hij vanuit rechtse katholieke kringen kreeg, maakten dat hij ei zo na opnieuw een lange periode als vorst van België kon doormaken. Bij een volksraadpleging over het al dan niet terugkeren van de vorst waren 72% van diegenen die opdaagden in Vlaanderen gewonnen voor de terugkeer. Dat was dertig procent meer dan in Wallonië. In het Waasland was zelfs bijna 78% voor de terugkeer van Leopold III gewonnen.

Het gebrek aan betaald werk maakte het Waasland er niet linkser op in de jaren vijftig. Vanaf 1953 steeg het Werkloosheidscijfer er opnieuw, in februari van het jaar '59 ging het zelfs om 7000 mensen. In Stekene, de voormalige heimat van Victor Leemans, waren er het jaar voordien 41% van de, als loontrekkenden ingeschreven, mensen baanloos.

Een paar jaar later volgde er in België een grote sociale beroering in de vorm van de staking tegen de Eénheidswet, een besparingsprogramma met onder andere een forse verhoging van de indirecte belastingen, besnoeiingen in de sociale uitgaven en bezuinigingen in de openbare diensten. (De sociaal bewogen cineast Frans Buyens, die trouwens in de Wase gemeente Temse opgroeide, maakte een mooie documentaire over het massale protest, dat grotendeels in Wallonië plaatsvond.) Het zou de CVP heel wat stemmen kosten, een trend die blijvend was, ondanks de economische bloei die er vanaf 1961 in Vlaanderen plaatsvond.

Eén van de redenen voor het verlies van de chisten-democratie was de opkomst van de Volksunie.
Met Gerard De Paep (die een spectaculaire comeback maakte) en Maurits Coppieters had de Volksunie in het Waasland twee stemmentrekkers van formaat, waardoor in 1965 de Volksunie in het Waasland bijna 20% van de stemmen kon binnenrijven, en in Beveren dubbel zoveel. De Volksunie stond nergens zo sterk als in het Waasland. Een aantal jonge, katholieke flaminganten hadden samen met een oudere generatie politici de handen ineengeslagen om o.a. voort te bouwen op de vroegere neerslag van het VNV-sukses.

Heteropatriarchaal

De Volksunie (VU) droeg er in ruime mate toe bij dat de Vlaamse beweging heropleefde, zelfs na de verbrokkeling ervan bij het einde van de partij, enkele jaren geleden, bleef de Volksunie een schaduw werpen over Vlaanderen. Talloze invloedrijke politici van vandaag zaten ooit bij de VU. Onder invloed van onder andere de voormalige minister-president van Vlaanderen, de Christen-democraat Luc Van den Brande, werden alle rechtse politici steeds nationalistischer in hun retoriek.

De druk van het Vlaams Blok, dat electoraal gezien steeds suksesvoller werd, droeg daar ook toe bij. Het Blok was een traditionalistische 'postmoderne' protestpartij, met een grote éénheid in beperkte verscheidenheid, en dat sloeg aan bij de kiezers. Het gaf veel Vlamingen het gevoel dat er een winnend alternatief op komst was dat het als grauw en ééntonig ervaren dagelijks leven kon opfrissen. De klungelaars van het VB dienden ook geen bestuursverantwoordelijkheid op te nemen, zodat eventuele fouten ook niet electoraal afgestraft werden.

In progressieve kringen werd politiek ervaren als oninteressant en doordrongen van allerlei vieze machtsspelletjes, een maatschappelijk gegeven waar men nauwelijks of geen invloed op uit kon oefenen. Dit leidde tot een verlies aan politiek bewustzijn. Afkerig als men was van alles wat met staatkundige besluitvorming te maken had, verloor men de interesse in alles wat met politieke ideologie te maken had. Veel progressieven in Vlaanderen verloren hoop en toekomstperspectief. In de plaats daarvan kwamen gevoelens van eenzaamheid, cynisme en gebrek aan organisatiekracht. Met de economische crisis van de jaren zeventig, de yuppies van de jaren tachtig en de toenemende individualisering, zou het pas met de opkomst van de andersglobalisatiebeweging zijn dat er in progressieve kringen weer werkelijk hoop binnensloop, in Vlaanderen wel afgeblokt door de suksessen van het VB.

Eén van de meest rechtse groepen binnen de Vlaamse beweging was de Vlaamse Militanten Orde (VMO). De VMO vomde een bakermat voor de meest dubieuze figuren binnen het later ontstane Vlaams Blok, o.a. de heiden Wim Verreycken, de momenteel vervolgde holocaustontkenner Sigfried Verbeke en de (in het verleden) van seksueel kindermisbruik beschuldigde Xavier Buisseret. De leider van de VMO werd al snel Bert Eriksson. Eriksson werd beroemd tot in het buitenland, nadat hij in een tv-interview gezegd had dat Hitler slechts één fout gemaakt heeft, namelijk de oorlog verliezen...

'(...) Eriksson een man van 't Noorden
zuivere inborst, hij is zo
wiens gedacht men tracht te breken
omdat met de VMO
Eriksson heeft willen vechten
voor 't behoud van 't eigen ras
voor die Vlaamse tamme knechten
alsof dat een schande was...'

(uit een gedicht van Jef Elbers "Ode aan Bert Eriksson", 1983)

Tijdens de jaren zeventig was Eriksson de belangrijkste man van de Vlaamse Militanten Orde (VMO), en werd hij diverse malen veroordeeld voor gewelddadige acties. Tijdens de Tweede Wereldoorlog zat hij nog bij de Hitlerjugend-Vlaanderen. Eriksson is momenteel zwaar ziek, en de leeftijd van zeventig al enkele jaren voorbij. Toch blijft hij een belangrijke rol spelen in het "zuiver" houden van het rechtse extremisme in Vlaanderen. Hij is ook een inspirerende leider voor het ecofascistische Groen Rechts, samen met o.a. de voormalige anarcho-primitivist Richard Hunt.

Na het verbod op de VMO richtte Eriksson de Odal-groep op. Hij was ook jarenlang eigenaar van het Antwerpse café Odal. Midden jaren negentig ontstond een actiegroep van jongeren, het Odal-Aktiekomitee, dat een zeer duidelijke anti-houding aannam : anti-links, anti-buitenlanders, anti-Amerika en, opmerkelijk genoeg, duidelijk tegen het Vlaams Blok. De odal was bekend als runeteken dat verwees naar trots over de eigen oude culturele en religieuze tradities. Het odal-symbool werd veelvuldig gebruikt door meerdere fascistische groepen. Het zogenaamde odalisme blijft ook nu nog sterk verbonden met de oude tradities van het heidendom.

Eriksson heeft Zeeuws-Vlaanderen gekozen als een plek waar hij zich al jaren thuis kan voelen, niet voor niets een regio waar rechts erg populair is. Minder dan twee jaar geleden trad Eriksson even terug op de voorgrond... in het Waasland. Op 11 oktober 2003 had hij in Waasmunster een afspraak met een journalist van Knack en enkele televisiemensen. Toen de journalisten echter de plaats van afspraak betraden, de Uylenhoeve in Waasmunster, deed Eriksson alsof hij van niets wist. De eigenaresse van de Uylenhoeve, Frieda Foubert, gemeenteraadslid voor het Vlaams Blok in Waasmunster, wist naar eigen zeggen ook nergens van.

Fascistische organisaties als De Zwarte Zon en Blood&Honour organiseerden hier dezelfde dag een herdenkingsdag voor de Duitse nazi Rudolf Hess. Hij was jarenlang de rechterhand van Adolf Hitler. Elk jaar herdachten ook duizenden neo-nazi's Hess in Wunsiedel, waar hij werd begraven, hetzelfde gebeurde door extreem-rechtse groepen in landen als Denemarken, Nederland en België.

De bekende folkzangeres Soetkin Collier, ooit nog lid van Laïs, werd er lange tijd van verdacht op zo'n herdenking aanwezig te zijn geweest. In 2003 mocht ze zelfs niet optreden op het Eurovisiesongfestival, nadat de staatsveiligheid ertussen was gekomen. Haar groep Urban Trad zou toch nog een tweede plaats behalen bij dit prestigieuze festival. Met behulp van een alibi wist Soetkin Collier daarna haar naam te zuiveren. Collier is afkomstig uit een familie die haar wortels in het Waasland heeft. Haar broer Arnout is actief geweest in het Vlaams Blok van Beveren en de sterk met het Waasland verbonden groepen Vrijbuiter! en Doel 2020.

Door haar uitlatingen in oktober 2003 werd Frieda Foubert ontslagen uit het Vlaams Blok. Het VB werkt zo nu eenmaal.. Iemand haalt de media met iets dat de partijleiding te extreem vindt. Dan wordt die persoon ontslagen. Maar de kans is groot dat de persoon in kwestie even later weer opgevist wordt, en terug partijlid mag worden. Zo ging het ook met Frieda Foubert. Aan Knack vertelde ze net na haar ontslag : "Wat is dat nu voor zever! Er bestaat toch zoiets als vrijheid van meningsuiting? Ik heb gewoon mijn ruimte verhuurd voor die Rudolf Hess-herdenking, dat moet ik toch zeker zelf weten!" Daarna voerde de partij volop campagne als "slachtoffer van gerechtelijke vervolging en het gebrek aan vrije meningsuiting in dit land".

Op 20 november 2004 had er weer een bijeenkomst in Waasmunster plaats. Ook Eriksson en een Knack-journalist waren aanwezig. In Knack verscheen er later een lang artikel over de gebeurtenissen, waarin het volgende te lezen stond : "Eriksson heeft een uiterst romantisch gevoel bij de Vlaamse beweging. Bloed en bodem. Hij associeert die beweging nog steeds met jonge, frisse knapen en meisjes die volksdansen, meiboomplanten." Tussen folkkringen en journalisten boterde het al lang niet meer.

Eriksson liet het niet na zijn antisemitisme duidelijk te maken aan Knack. "Het aanpappen van het Vlaams Blok met de jood is voor mij wel een steen des aanstoots. (...) Ach, de vrijheid van meningsuiting wordt steeds kleiner. Vroeger kon je nog eens spreken over 'een smerige jood'". Eriksson noemde racisme ook nog "een wetenschappelijke rassenleer". "Racisme is niets kwalijks, ik zou niet weten waarom. De dieren worden toch ook in rassen verdeeld?" Bij het afscheid met de journalist van Knack liet hij het niet na even aan holocaustontkenning te doen.

Net voor de lente van dit jaar planden de neonazi's van Blood & Honour opnieuw een meeting in Waasmunster, in Feestzaal De Lor. Het geheel draaide onder andere rond holocaustontkenning. Als belangrijkste spreker op de meeting in Waasmunster stond Vlaanderens notoirste negationist geprogrammeerd: Siegfried Verbeke. Verbeke is bekend als de man die jarenlang, via het internet en het kleven van stickers op straatborden en lantaarnpalen, zijn holocaustherziening aan de man heeft proberen te brengen.

De ultraliberale burgemeester van Waasmunster heeft weinig moeite gedaan om de bijeenkomsten van neonazi's uit zijn gemeente te bannen. Nochtans is Blood and Honour een internationaal nazi-netwerk dat via publicaties en harde metalmuziek de jeugd en anderen tot het nationaal-socialisme wil bekeren. Het ontkennen van de Holocaust of het minimaliseren daarvan behoort ook tot de favoriete bezigheden. Kleine extreem-rechtse groepen die het VB te gematigd of te weinig toekomstgericht vinden (cfr. Groen Rechts bijvoorbeeld) proberen voortdurend in en rond Antwerpen, maar ook in het Waasland, voet aan de grond te krijgen. Holocaustontkenning, heidense tradities of harde muziek staan daarbij centraal.

Een traditionele heidense religie die in rechtse kringen van Vlaanderen populair lijkt te zijn is "Asatrú", wat zoveel betekent als "getrouw aan de Hemelgoden" zijn. Ze wordt uitgedragen door de Werkgroep Traditie die, met behulp van regionale kernen in Vlaanderen, vorming en allerlei publicaties, ingang probeert te vinden in Vlaamse families. Zo ook in het Waasland, waar misschien wel de belangrijkste figuur binnen Traditie, ene Koenraad Logghe (die er tien jaar lang voorzitter van is geweest maar onlangs werd vervangen, en ook veel gepubliceerd heeft), een regionale kern heeft opgezet om de principes van Asatrú uit te dragen. De term is misleidend omdat, ook "Aardgoden" geëerd worden en, dixit Werkgroep Traditie, "alle trappen en werelden in deze visie begrepen zijn". Aan misleiding doet ook Logghe graag, die een jarenlange activiteit in extreem-rechtse kringen op zijn 'palmares' heeft staan.

Asatrú wordt door Traditie gezien als de oude, voorchristelijke religie van Noord-Europa, "een levensbevestigende religie, een levenswijze in en met de natuur. Asatrú is een spirituele weg tot zelfrealisatie door middel van een bewust één-worden met de natuur". Op de website van Werkgroep Traditie wordt ook beweerd dat het om een "etnische religie" gaat. "Het is door de keten van de eigen traditie, van de eigen symbolen, riten en cultuurelementen, dat de religieuze mens de band kan herstellen met wat ‘het Goddelijke’ genoemd wordt". In deze religie wordt alles sacraal en dus ook niet zomaar aanvechtbaar of vernietigbaar.

Dit blijkt ook uit de visie die men op de voortzetting van culturen heeft in deze kringen. Alle culturen en alle inheemse religies en geloofsovertuigingen worden in theorie op dezelfde wijze gewaardeerd en gerespecteerd. Het gaat hier dus in theorie om puur cultureel relativisme. Maar een religieuze sekte zou niet religieus zijn als ze ook niet zou proberen aan zieltjeswinnerij te doen. In de praktijk schiet er van deze overtuiging dus niet alles over. De grote verscheidenheid aan culturele uitdrukkingsvormen die er vandaag bestaat, lijkt niet veel anders te zijn dan een intermezzo, een tussenstap in de eeuwige terugkeer van de natuurlijke cycli die aansluiten bij de heidense tradities... Van culturele uitwisselingen lijkt er niet veel sprake te zijn, er is geen evolutie naar het leren van andere culturen, veeleer een teruggrijpen op heidense tradities. De Werkgroep Traditie versterkt dan ook in grote mate mee het etnocentrisme in Vlaanderen en het Waasland.

In Lokeren wordt er gevreesd voor een doorbreking van het cordon sanitaire, volgend jaar zou de Wase provinciestad weleens voor de verrassing kunnen zorgen. Dan zijn er gemeenteraadsverkiezingen. Filip Anthuenis, burgemeester van Lokeren gaat soms een biertje drinken met VB'ers en is er duidelijk voor gewonnen om het cordon sanitaire te doorbreken. De VLD en het VB zijn wellicht goed voor ongeveer de helft van de stemmen in Lokeren. Een eerste VB-burgemeester, is het voor volgend jaar?

In het Waasland zijn er in elk geval ook andere burgemeesters die samen met het VB besturen in 2006 niet uitsluiten. Antoine Denert, burgemeester van Kruibeke is rechts-liberaal en heeft goede banden met extreem-rechts, maar het is niet zeker dat er mensen van het VB gaan meedoen aan de gemeenteraadsverkiezingen in Kruibeke. Sterker staat de partij in Beveren, waar het munt probeert te slaan uit de lokale onvrede rond de havenuitbreiding in Doel, en de daaraan gekoppelde nakende verdwijning van het Beverse dorp. Eén van de bekendere extreem-rechtse politici is Bruno Stevenheydens, die in de gemeenteraad van Beveren zetelt voor het Vlaams Belang.

Stevenheydens heeft de voordelen van misleidende internetpropaganda volop begrepen. Hij heeft zelfs een eigen site, waarop hij een aantal autobiografische teksten heeft gezet. "Als 16-jarige werd ik lid van het NJSV en vervolgens de Vrijbuiter. De jaarlijkse Zangfeesten en Ijzerbedevaarten waren activiteiten die niet mochten gemist worden. Tijdens mijn studentenperiode in Antwerpen maakte ik deel uit van het praesidium van de N.S.V." Stevenheydens is criminoloog en gespecialiseerd in jeugddelinquentie. Zijn partij Vlaams Belang is goed voor ongeveer een derde van de stemmen in Beveren en daarmee er ook de grootste fractie.

2620 mensen uit Beveren gaven onlangs bij de verkiezingen een voorkeurstem aan Stevenheydens, hij is er dus een zwaargewicht. Niemand doet het er beter als het over voorkeurstemmen gaat. Stevenheydens beweert ook dat het Vlaams Blok in het polderdorpje Doel meer dan 60% van de stemmen gehaald heeft. "Het boek 'De Bres' van Chris De Stoop kan ik eenieder die geïnteresseerd is in de problematiek van Doel en de polder aanraden.", schrijft de VB'er.

Stevenheydens houdt ook van andere boeken en strips, doet zich zelfs voor als een ogenschijnlijke cultuurminnaar. "De Canvasreeks 'Terug naar Oosterdonk' over de verdwenen polderdorpen op de Schelderechteroever heb ik op een bijzondere manier mogen meemaken. In mijn onmiddellijke omgeving werd er verschillende malen gefilmd, de moeite dus om als figurant enkele opnamen van zeer dichtbij te volgen!" Stevenheydens is bovendien een grote folkliefhebber (met moderne muziek heeft hij het naar eigen zeggen moeilijker) en rugzakreiziger doorheen woeste landschappen.

In Doel vinden er er elk jaar Scheldewijdingsfeesten plaats, waar geitenwollensokkendragers en folkliefhebbers volop kunnen genieten van de traditioneel aandoenende cultuurminnerij uit Vlaanderen, Europa en sinds kort ook andere werelddelen. Klompenmaken, bezembinden, barbier, siermeden, houtdraaien, pyrografie, mandenvlechten, glaskunst,... Men leert het er kennen aan standjes tijdens de Scheldewijding, een oud katholiek ritueel in Doel, dat al meer dan dertig jaar plaatsvindt. De laatste jaren wordt het vooral gepromoot door Doel 2020, een binnen linkse kringen meer dan omstreden groep die de verdwijning van het polderdorp door de havenuitbreiding wil tegengaan.

"We willen met deze feesten de weerbaarheid van de bewoners illustreren die ondanks alles nog geloven in dit dorp", zeiden organisatoren Rudi Van Buel en Jan Creve een paar jaar geleden, toen enkele duizenden mensen de Doelse Feesten bezochten, een feest dat samenviel met de Scheldewijding. De Scheldewijding is in oorsprong een godsdienstig gebeuren en de feesten zijn daar omheen gegroeid. De feesten beginnen met een eucharistieviering, waarin naast het gebed voor de overledenen van zee en stroom gevraagd wordt de Schelde en de parochie Doel te zegenen en haar bevolking te beschermen. Of er voor dit ritueel nog veel toekomst is valt te betwijfelen. Het dorp Doel staat niet alleen op het punt te verdwijnen. Er komen ook steeds meer krakers en alternativo's wonen, terwijl er van de oorspronkelijke bevolking nog weinig overblijven.

Veranderingen in het Waasland worden door figuren als Bruno Stevenheydens, Koenraad Logghe en Frieda Foubert, maar ook door rechts-liberale burgemeesters, volop afgeremd. De stempel die de rechterzijde op het Waasland zet is groot, en de druk die er vanuit extreem-rechts op politici gezet wordt ook. Rechtse politici leven immers voor weinig anders dan voor populariteit die uit verkiezingsuitslagen naar voren komt. Vanuit centrum-linkse kringen volgen er zwakke responsen, met behulp van Bekende Vlamingen als de bij Spirit actieve politica Nelly Maes en de topwielrenner Tom Steels probeert men het tij te keren. Jammer genoeg is het denken van die BV's eveneens besmet door regionalisme en nationalisme. De grote druk die er vanuit het VB komt doet centrum-linkse mensen teruggrijpen op korte-termijn-denken, regionalistisch populisme en electoraal winstbejag.

Ook groen-rechtse 'intellectuelen' als Guy de Maertelaere proberen volop invloed te krijgen in het Waasland. Naast de al eerder vernoemde Eriksson en Richard Hunt, die terug wil naar primitieve traditionele gemeenschappen, vormt ook Julius Evola een belangrijke inspiratiebron in deze kringen. Evola was kortstondig lid van de futuristische beweging maar schakelde daarna over op uitgesproken traditionalistische esoterie. Alle gepoch ten spijt heeft men in groen-rechtse kringen helemaal geen degelijk analytisch vermogen als het over de milieucrisis gaat, laat staan veel afdoende oplossingen ervoor, het gedweep met filosofen van allerlei slag moet volop een gebrek aan volwassenheid en ook impotentie op erotisch vlak verbergen.

Het heteropatriarchale denken is in deze kringen volop aanwezig. De openheid die er momenteel in Vlaanderen ontstaat naar holebigroepen, ervaringsgericht onderwijs en genderbending, of andere sociale rolveranderingen, toe, is hen een doorn in het oog. Dat veel feministes hen nog niet volop bestrijden is wellicht slechts een kwestie van tijd. De milieucrisis zal steeds meer rechtse figuren voortbrengen die de band tussen de milieucrisis en de samenlevingshiërarchiën op het vlak van klasse, huidskleur, geslacht, partnervoorkeur en leeftijd trachten te verdoezelen.

De milieucrisis is echter niet slechts het gevolg van overbevolking en levensbeschouwelijke overtuigingen, ze komt vooral voort uit het ontstaan van allerlei samenlevingsproblemen die op hun beurt voortkomen uit overheersingsgedrag. De kapitalistische industrialisering heeft zich kunnen opdringen dankzij deze samenlevingsproblemen, veel meer dan dat ze zich geënt heeft op een technologische revolutie, het christelijk denken of de wetenschap. De toekomst voor het Waasland is open, dat geldt ook voor de wereld in haar geheel.

Of het Land van Waas werkelijk nieuwe wegen kan betreden in de toekomst zal veel afhangen van de mate waarin mensen die er veel verblijven of wonen (of net buiten de grenzen ervan) de idee bewaren of krijgen dat een werkelijk andere, betere wereld mogelijk is. En of ze volop in die wereld willen staan of zich daarentegen volop willen terugplooien op de geborgenheid van de eigen familie en de mythe van de eigen natie. Het projecteren van een eigen gemeenschap op traditionele samenlevingsverbanden, waarbij identificatie met Vlaamse genderperformanties volop aanwezig is, kan en moet in elk geval doorbroken worden. Gender is immers niet veel meer dan dat, performantie, doelgericht handelen en denken. Maar als gender veel verband houdt met natievorming, tradities, religie en patriarchaat wordt het extra moeilijk om er komaf mee te maken. Dat zal men in het Waasland nog meermaals ondervinden.

De Vlaamse natie als mythe en anachronisme

2009-06-03T15:19:00.000-07:00

Met de verkiezingen voor het Vlaams parlement voor de deur, dringt de vraag naar het al dan niet legitiem karakter van die instelling zich op. Wat is de meerwaarde van een Vlaams parlement? Wat is de zin van een Vlaamse natie?

Een natie verwijst vooral naar de contouren van een volk met een gemeenschappelijke cultuur en taal. Het Vlaams is echter geen taal, het is een verzameling van soms sterk uiteenlopende dialecten. De officiële taal in Vlaanderen is het Nederlands, maar niet iedereen heeft die enigszins onder de knie. En dat hoeft ook niet. Het moet mogelijk worden om in bepaalde gebieden van Vlaanderen in zeer grote mate een andere taal te spreken, zoals het Engels of het Frans. Nederlands moet ook niet eeuwenlang de eerste taal hier zijn.
Een gemeenschappelijke cultuur is er niet in Vlaanderen, de regio is een lappendeken van culturen en subculturen. Het krampachtig vasthouden aan het concept en de mythe van een Vlaamse natie beperkt de culturele diversiteit en versterkt de éénheidsworst.
Het Vlaams parlement is in grote mate het staatkundige verlengstuk van de Vlaamse natie. De deelstaat Vlaanderen kan niet bestaan zonder een Vlaamse regering en een Vlaams parlement. Deze instellingen belichamen de Vlaamse particratie, een bestuurlijk systeem waarin grote bedrijven en partijen de macht bezitten, en minderheden vaak machteloos zijn zolang ze niet een meerderheid proberen te verwerven binnen het kader van een politieke (lees staatkundige) partij.
De deelstaat Vlaanderen huldigt het centralisme en blokt decentralisatie of gemeentelijke/lokale democratie af. Beslissingen worden van bovenaf genomen en verkozenen dienen weinig of geen verantwoording af te leggen aan diegenen die voor hen gestemd hebben. Verandering van onderuit wordt regelmatig afgeblokt.
De Vlaamse natie is echter een anachronisme. De toekomst is aan de gemeentelijke democratie en de samenwerkingsverbanden tussen gemeenten, een samenwerking die regelmatig haaks zal staan op nationale samenwerking. De toekomst is aan de rechtstreekse democratie, de buurtraden en de volxvergaderingen. De verandering van onderuit kan de sociale en ecologische bewegingen versterken en vergroten.

Voor de afschaffing van de opkomstplicht

2009-05-17T14:19:00.000-07:00

Er is in België opkomstplicht bij verkiezingen (ook weleens stemplicht genoemd) en geen stemrecht. Ik ben van mening dat de opkomstplicht afgeschaft moet worden.

Er zijn daar verschillende redenen voor:

1. De opkomstplicht is paternalistisch, mensen moeten de mogelijkheid krijgen om in vrijheid voor hun mening uit te komen over de besluitvorming in dit land, op de momenten dat ze dat zelf willen.
2. De opkomstplicht wekt desinteresse voor het politieke/staatkundige reilen en zeilen, een desinteresse die gemakkelijk tot sterk apolitiek gedrag kan leiden en ook tot weinig bewust stemgedrag.
3. In het verleden (en vandaag?) waren mensen als Louis Tobback de grote verdedigers van de opkomstplicht. Daarbij werd er van uit gegaan dat de opkomstplicht mensen uit de laagste sociaal-economische klasse betrekt bij de besluitvorming. Dit is elitair denken. Het is nooit bewezen dat mensen uit die klasse minder zouden willen betrokken worden bij besluitvormingsprocessen zonder een opkomstplicht.
4. De opkomstplicht zorgt voor een idealisering van de huidige vormen van stemrecht. Stemrecht in een parlementaire democratie geeft echter enkel een zeer beperkte macht voor mensen en geeft in de praktijk ook grote machtsverschillen nu. Met de mening van een aantal sociaal-economisch zwakke groepen (bijvoorbeeld allochtonen zonder stemrecht) wordt helemaal geen rekening gehouden momenteel. Mensen hebben ook geen zeggenschap over wat de verkozenen doen met hun stem. Zij moeten wachten tot een latere verkiezing om hun mening over de verkozene of zijn/haar partij (zeer beperkt) uit te kunnen drukken.
5. De opkomstplicht zorgt mee voor een idealisering van verkiezingen in een parlementaire democratie, het lijkt wel allemaal zo belangrijk om te gaan stemmen dat mensen die niet willen stemmen ogenschijnlijk zeer oninteressant gedrag vertonen. Het niet willen stemmen kan echter vele verschillende oorzaken hebben, en zowel constructief als negatief van aard zijn.
6. Opkomstplicht en de daaruit voortvloeiende idealisering van verkiezingen leiden tot een vorming van de publieke opinie door televisie, radio, dagbladen en veel bekeken websites die volledig buiten proportie is. Media als boeken en alternatieve informatiesites zijn geschikter om tot een politiek bewust gedrag te komen.
7. Uit een vrij recent onderzoek van de K.U.Leuven (in opdracht van de VRT en De Standaard) blijkt dat de afschaffing van de stemplicht vooral de meest rechtse partijen stemmen zou kunnen kosten. “30 procent van het Vlaamse electoraat geeft aan nooit meer te zullen gaan stemmen voor de federale verkiezingen indien de stemplicht afgeschaft zou worden. 57 procent zou altijd of meestal gaan stemmen.” En...”Vlaams Belang en Lijst Dedecker zouden de voornaamste slachtoffers geweest zijn indien de verkiezingen 2007 zonder stemplicht zouden doorgegaan zijn. LDD zou een verlies van 20 tot 30 procent van zijn electoraat lijden en in heel Vlaanderen onder de 5-procentgrens duiken. Vlaams Belang zou een kleine 12 procent van zijn electoraat inleveren. CD&V/N-VA, Open VLD en SP.A-Spirit zouden een groei van zo’n 10 procent gehad hebben. Groen! zou vermoedelijk met een derde gegroeid zijn en het meeste voordeel halen uit de afschaffing van de stemplicht.”
8. Niet komen opdagen bij verkiezingen, ook al is daar een vrij goede reden voor, kan leiden tot gerechtelijke vervolging en zware boetes.

Waarom sp.a en Groen! het relatief goed doen in de peilingen

2009-03-29T18:00:00.001-07:00

We worden ermee om de oren geslagen : sp.a en Groen! doen het slecht in de peilingen. In deze tekst draai ik de situatie om en ga ik er soms van uit dat de twee partijen het relatief goed doen daarin, veel beter dan de SLP van Geert Lambert of de Pvda van Peter Mertens bijvoorbeeld. En wat als men het altijd zo zou benaderen? Wellicht zouden er dan ook veel meer mensen groen en rood gaan stemmen. De mensen volgen nu eenmaal graag modetrends, de verburgerlijking van de Vlaamse samenleving leidt ertoe dat mensen vooral stemmen voor partijen die het goed doen in peilingen.
In Brussel en Wallonië zit het groene Ecolo in een stijgende lijn in de peilingen? Waarom? Modetrends, en niet veel anders dan dat. Mij maak je niet wijs dat Vlaanderen veel rechtser is dan Wallonië. De PS vind ik ook maar een rotpartij. En als een mens ziet hoe hard kopstukken van Ecolo soms hun best doen om mainstream te lijken, dan begint een mens zich ook wel vragen te stellen. Ecolo wordt steeds meer een partij als de andere. Hoe beter die partij het doet in de peilingen, hoe minder de partij mensen zal aantrekken die Ecolo een linksere en alternatievere koers willen doen varen.
“Wellicht door hun interne tegenstellingen blijven de Vlaamse socialisten het slecht doen in de peilingen.”. Dat las ik zonet op de website van De Morgen. De krant La libre Belgique heeft een peiling gehouden en de resultaten zijn bekendgemaakt... “Deze keer tikken ze af op 13,7 procent, nog een stuk slechter dan hun desastreus verkiezingsresultaat van 2007 (16,3 procent).” 16,3 procent is al “desastreus” dus voor de sp.a.
Daar valt wel iets voor te zeggen naturlijk. De top van de sp.a is volledig mainstream. Men zou dan verwachten dat de partij meer stemmen zou halen. Maar als men kijkt naar wie er bij die top zit? Dan wordt het toch al duidelijker? De top van de sp.a bestaat uit niets anders dan elitaire intellectuelen. Minister Kathleen Van Brempt bijvoorbeeld... wie wil daar mee uit eten? Wat moet men daar tegen zeggen tijdens het eten? En wie wil daarmee op reis? Stel dat je als man met Kathleen Van Brempt en Freya Van den Bossche op reis bent... wat moet je daar dan tegen zeggen? Of stel dat je als vrouw met Johan Vande Lanotte en Frank Vandenbroucke op reis bent? Wat ga je dan in hemels- of helsnaam doen?
De sp.a top is in grote mate vervreemd van potentiële kiezers : de leden van de sp.a top zijn elitair, komen over als academisch, gebruiken een taal die veel mensen niet begrijpen. De vrouwen van de sp.a top zijn afstandelijk, koel en beredeneerd. De mannen ervan lijken vaak op rondlopende personal computers.
En wat te denken van de partij Groen! ? 6,6 procent haalt ze in de nieuwe peiling, de kiesdrempel zullen de Groenen wellicht bereiken. Is dat slecht voor een alternatieve partij in het huidige Vlaanderen? Mij lijkt het van niet. Als Groen! 10 procent haalt, stapt het misschien weer mee in een nieuwe regering. Om daarna te zakken naar drie procent of zo. Wie zit daar allemaal op te wachten? Ik alvast niet. Interesseert het mij om meer groene politici in het parlement te zien debatteren op televisie? Ook al niet.
Groene of linkse jongens kunnen meer uitrichten buiten het parlement dan in het parlement. En van het op de beeldbuis willen verschijnen, daar kunnen ze het best meestal van wegblijven. Vrouwen in het parlement? Dat interesseert me ook niet. De vrouwenbeweging laat al genoeg haar agenda dicteren door parlementairen.
De televisie dicteert ons doen en laten in Vlaanderen, elke dag weer. VTM doet de Vlaming stemmen voor rechts-liberale partijen als Open Vld en Lijst Dedecker. Internet doet ons verloren lopen in de informatiesamenleving. Religie houdt de kiezers weg van links. Wat heerst is de status quo en de verrechtsing. Mij verbazen de slechte peilingen voor bepaalde partijen niet.

Duitse pubers vallen massaal voor extreem-rechts

2009-03-18T04:31:00.000-07:00

De Morgen publiceerde de resultaten van een recent onderzoek...

Dit landelijke onderzoek in Duitsland “is in 2007 en 2008 uitgevoerd onder 45.000 scholieren tussen de 14 en 16 jaar. Van de jongens in die leeftijdcategorie is 5 procent aangesloten bij een neonazigroep, terwijl slechts 2 procent betrokken is bij reguliere politieke partijen. Het percentage meisjes bij extreem rechtse groepen ligt op 2,6 procent. Vooral in het voormalige Oost-Duitsland zijn deze bewegingen populair.”
Neonazisme en antisemitisme zijn jammer genoeg terug populair aan het worden bij de jeugd. 20% van de ondervraagde mannelijke pubers staat zeer vijandig tegenover buitenlanders, dubbel zoveel als de bij het onderzoek betrokken meisjes. “Ook worden neonazisymbolen, zoals hakenkruisen, door gemiddeld 10 procent van de jongeren gebruikt.” Nog volgens De Morgen was voor 14 procent van de ondervraagden de Holocaust "niet vreselijk" en hebben de Joden hun uitroeiing in naziconcentratiekampen deels aan zichzelf te danken.
De beangstigende resultaten zijn wellicht in grote mate het gevolg van het feit dat Neonazis van traditie ingang proberen te vinden in de jeugdbewegingen. In de jaren dertig palmden de Nazis nog de ganse Duitse jeugdbeweging in.
Sinds de hereniging van de beide Duitslanden (Oost- en West-) heeft rechts de wind in de zeilen in Duitsland. De Sociaal-democraten namen volledig afscheid van het socialisme, de Groenen groepeerden zichzelf in een meer mainstream gezinde partij, en de Christelijke partij van Angela Merkel werd de meest suksesrijke electorale kracht in het land. Een groot deel van links (o.a. Oskar Lafontaine, kopstuk van de nieuwe partij Die Linke) omarmde “het populisme”. De voormalige linkervleugel van de Groenen, die het parlementarisme bleef verwerpen, en de rest van de libertaire beweging krijgen zeer weinig steun. De armoede sloeg vooral toe in voormalig Oost-Duitsland, waar minder mainstream gestemd wordt dan in het westen van het land.

Bedenkingen aan de vooravond van de @lternatieve boekenbeurs

2009-02-16T21:02:00.000-08:00

Zaterdag is er het belangrijkste links-libertaire evenement van het jaar in België. De @lternatieve boekenbeurs in Gent trekt al jaren zonder problemen meer dan honderden duidelijk geïnteresseerde bezoekers, en ik verwacht niet dat het dit jaar anders zal zijn.
Voor wie deze beurs nog nooit bezocht heeft is ze meer dan aan te raden, of men er nu libertaire opvattingen op nahoudt of niet. Men vindt er literatuur in vele talen en hoeveelheden, sprekers laten tijdens infosessies weten wat er momenteel allemaal leeft in de libertaire kringen van Europa.
Toch moeten we eerlijk blijven : de anti-autoritaire beweging blijft enorm klein, de doelstellingen ervan zijn regelmatig vaag en de onenigheden tussen de groepen en individuen die er deel van uitmaken blijven. Een heterogeniteit is er aan inherent geworden die zijn voordelen heeft (ik zou het immers ook rijke diversiteit kunnen noemen), maar heeft vooral tot gevolg gehad dat de beweging klein bleef, voor buitenstaanders leek de beweging immers te vaak op een zootje al te ongeregeld dat moeilijk begrijpbaar was. En veel van diegenen die er deel van hebben uitgemaakt zijn of waren de marge meer dan beu. Een aantal van hen heeft de beweging ontgoocheld verlaten of is nog nauwelijks actief met de ideeën ervan bezig.
Ooit was deze beweging veel groter, lag ze mee aan de basis van revoluties (bijvoorbeeld in Spanje, 1936!) en sprak ze veel arbeiders en armen aan. Maar die tijden zijn lang vervlogen. Is dit een pleidooi voor een terugkeer naar toen? Zeker niet, als het al zou kunnen om de klok van de tijd terug te draaien dan nog kunnen we niet om het feit heen dat interessante revoluties waar anti-autoritaire mensen aan mee hebben gewerkt uiteindelijk in mislukkingen zijn uitgemond, of het nu om de bureaucratisering van de Sovjetunie of de lange dictatuur in Spanje gaat... anarchisten (Makhnovisten, syndicalisten en anderen) hebben niet hun stempel kunnen blijven drukken op hun tijd.
Als voorbereiding voor dit evenement en de discussies die er zullen plaatsvinden stel ik dan ook aan allen voor om de volgende tekst te lezen : The Ghost of Anarcho-Syndicalism van Murray Bookchin. Nee, er is nog geen vertaling in het Nederlands. Maar in een multicultureler wordend België is het Engels niet alleen een belangrijker wordende taal, het is sowieso ook de taal die ons momenteel het beste in staat stelt om onze strijd te internationaliseren, vermits ze ons toelaat om met gelijkgezinden van over de hele wereld te communiceren.
Er vindt zaterdag in Gent om 17u een panelgesprek plaats met mensen van Worker's Solidarity Movement (Ierland), SAC (Zweedse anarchistische vakbond, o.v.) en CNT-AIT Lille over anarchisme en syndicale strijd. De door mij voorgestelde tekst om te lezen dateert uit 1992 maar blijft actueel, en niet alleen omdat hij zopas in het Fins vertaald werd. Het is de beste kritische tekst die ik ken om de geschiedenis van het anarcho-syndicalisme te proberen begrijpen als libertair iemand. Hoe de syndicale strijd vandaag door anarchisten gevoerd wordt zal duidelijker worden tijdens het panelgesprek.

The Ghost of Anarcho-Syndicalism is hier te vinden.

Voor een linkse strijd tegen antisemitisme

2009-02-02T21:00:00.000-08:00

Met de kritiek op de staat Israël en haar beleidsmakers komt ook de strijd tegen antisemitisme in het daglicht te staan. In de media werpen een aantal mensen van de rechterzijde in Vlaanderen zich op als behoeders van deze strijd.
Daarbij trommelt een bepaald deel van de rechterzijde vooral Joodse mensen op. Zij lijken de beste waarborg te kunnen geven voor een rechts imago dat weinig met discriminatie geassocieerd wordt, vermits het om mensen gaat die zelf regelmatig gediscrimineerd worden op het vlak van “etnische afkomst” en vooral in de media willen komen als behoeders van de strijd tegen antisemitisme.
Maar jammer genoeg is het zo dat Claude Marinower van de Open Vld en de mensen van het tijdschrift Joods Actueel niet veel begrijpen van hoe de strijd tegen antisemitisme aangepakt moet worden. Door zich in grote mate te keren tegen niet als racistisch bedoelde humor die bepaalde vormen van Joods gedrag op de korrel neemt, maken ze de strijd tegen het antisemitisme (en de andere vormen van racisme) minder populair. Als alles wat een beetje naar discriminatie ruikt meteen in het racistisch of quasi-racistisch verdomhoekje gezet wordt, wordt het des te moeilijk om mensen warm te maken voor deze strijd. Het wordt immers moeilijker om uit te leggen waarom antiracisme belangrijk is.

Dat de strijd tegen antisemitisme allesbehalve aan leden van rechts overgelaten mag worden is duidelijk. Jodenhaat vormt één van de hoekstenen van het Nationaal-socialisme en is één van de beste historische illustraties van dat waartoe racisme allemaal leiden kan, een eeuwenlange haat en vervolging die culmineerde in de verschrikkingen van Auschwitz en andere concentratiekampen. Het antisemitisme is ongeveer even gevaarlijk als haat tegenover kleurlingen. Het is zeker niet een vorm van racisme die opnieuw de kop kan opsteken, het is gewoon dagdagelijkse realiteit in bepaalde kringen. Neo-nazis gebruiken het bijvoorbeeld in grote mate om hun eigen populariteit op te krikken. Politici als Bart De Wever en Jean-Marie Dedecker verzuimen in grote mate het kritiek uiten op vormen van antisemitisme om stemmen te kunnen afsnoepen van het Vlaams Belang.

Binnen links is er al te vaak nogal mak gereageerd op uitingen van antisemitisme. En het ging verder dan dat. Fourier bijvoorbeeld zag Joden als de incarnatie van kapitalisme en karakteriseerde ze als onproduktief, parasitair, bedrog- en verraadvol. Blanqui zag het Judaïsme als oorzaak van een in zijn ogen nog ergere corruptie : Katholicisme.
Pierre-Joseph Proudhon, die bekend staat als grondlegger van het anarchisme, ging nog verder. Van alle gedachten die hij formuleerde, behoren die over de Joden tot de meest ongelukkige. Niet alleen portretteerde hij “de Jood” als de incarnatie van financieel kapitalisme, hij zag hem ook als de vijand van “het menselijk ras”, dat teruggestuurd moest worden naar Azië ofwel uitgeroeid moest worden.
Zo'n uitspaken hebben niets gemeen met de vele interessante opvattingen van sociaal-anarchisten, maar rijmen wel met het parochiaal provincialisme van Proudhon en zijn bekrompen opvattingen over de rol van de vrouw in de samenleving. Bovendien sluiten deze racistische ideeën aan bij de antisemitische opvattingen van de “rechtse anarchist” en schrijver Céline, en de strijd van de (reactionaire) Nationaal-anarchisten, die zich deels beroepen op de ideeën van Proudhon.

Toen de libertaire Mikhail Bakoenin in de 19de eeuw in een hevige strijd verwikkeld geraakte met “de autoritaire” Karl Marx binnen de Eerste Internationale ( een strijd die eindigde met het vertrek van Bakoenin en zijn sympathisanten), had hij nog weinig goede woorden over voor de van Joodse afkomst zijnde Marx, die volgens Bakoenin solidair was met reactionaire Joden. Marx van zijn kant beschuldigde Bakoenin er van er antisemitische opvattingen op na te houden.
Veel later zou de van oorsprong trotskistische schrijver Josef Weber een breuk veroorzaken met zijn leerling Murray Bookchin. Toen Weber na WOII begon te goochelen met de cijfers van de immens grote Jodenvervolging door de Nazi's en opperde dat er geen bewijs was voor de gaskamers, werd zijn kleinburgerlijk antisemitisme duidelijk voor Bookchin. Het resulteerde voor de libertaire Murray Bookchin meteen ook in een definitieve breuk met het trotskisme.
Links is niet immuun voor antisemitische opvattingen, maar is er wel veel meer tegen bestand dan rechts en zeker extreem-rechts. Dat er rechtse mensen zijn die ons nu willen doen geloven dat elke kritiek op de staat Israël en haar beleidsmakers veel met antisemitisme te maken heeft moet ons bezorgd maken over de toekomst van de brede antiracistische beweging. Binnen die beweging hebben zich als links outende grappenmakers en Bert Anciaux trouwens meer een plaats dan Claude Marinower en Jean-Marie Dedecker, politici die weinig doen om een einde te maken aan de discriminatie van niet-blanken door blanken, integendeel.

De terugkeer van Koning auto

2009-01-28T11:06:00.001-08:00

General Motors produceert te veel wagens. Zoveel auto's dat er naar het schijnt sprake is van een mogelijk faillissement tenzij, na de VS, ook Europese staten GM helpen. De Vlaamse regering zou alvast bereid zijn om een staatswaarborg van 200 tot 300 miljoen euro te geven als reddingspoging voor Opel Antwerpen. Dat is de prijs die de overheid wil betalen voor 3000 op de tocht staande jobs in de auto-industrie.

Van de in de Belgische parlementen vertegenwoordigde partijen wil enkel Groen! voorwaarden aan de staatswaarborg koppelen, het Groene parlementslid Jef Tavernier wil dat Opel Antwerpen milieuvriendelijkere auto's produceert maar stelt de staatswaarborg op zich niet in vraag. Politici zitten dankzij de economische crisis op de knieën voor de auto-industrie, nemen protectionistische maatregelen en laten over het algemeen toe dat nationalisme de internationale arbeidersbeweging verzwakt. De overheidsmaatregelen die men in de Westerse landen neemt komen vooral de eigen auto-industrieën ten goede.

Wie gehoopt had dat de rol van Koning auto stilaan uitgespeeld was in Vlaanderen komt bedrogen uit. Massaal investeren in openbaar busvervoer en de groeiende populariteit van De Lijn helpen niet. Films over de klimaatopwarming als die van Al Gore, Nic Balthazar en (minder gekend) Brian Tokar om milieubewustzijn te verhogen bieden geen soelaas. De vele vraagtekens bij de geplande Oosterweelverbinding in Antwerpen maken het verschil niet. Koning auto staat er weer en kent wel vele narren maar weinig tegenstanders van de mobiliteitsmonarchie.

In Brussel en Antwerpen waren er een jaar geleden per honderd inwoners meer auto's ingeschreven dan in de meeste andere Europese steden. Brussel telde meer dan vijftig auto's en Antwerpen meer dan veertig auto's per honderd inwoners. In een land als België met zijn goedkoop en uitgebreid openbaar vervoersnetwerk betekende dat een kleine ramp. Fijn stof of schade voor het leefmilieu en verkeersonveiligheid in de drukke straten van de grootsteden weerhielden de vele inwoners van Antwerpen en Brussel er niet van om een eigen wagen te hebben. Grootschalig gemotoriseerd verkeer plaatste ons regelmatig in de file en de vervuilde lucht.

Men zou denken dat zo'n situatie mensen er toe aanspoort om het bezit en het gebruik van de auto meer in vraag te stellen. Men zou verwachten dat individuen en groepen in opstand zouden komen tegen de vaak grote afstanden tussen woon- en werkplaats, of dat mensen het openbaar vervoer goedkoper of gratis zouden willen maken. De uitstoot van broeikasgassen door auto's bedreigt mee het voortbestaan van de menselijke soort, en ook nu al lijdt de gezondheid van mensen stevig onder het grootschalige autoverkeer. Hoe meer auto's op de weg, hoe groter de kans op ongevallen ook wordt.

Meer jobs in de auto-industrie betekent niet noodzakelijk minder armoede of welzijn, het betekent vooral meer tijd die vrijkomt voor een mogelijk nuttige tijdsbesteding. Maar het wagenpark blijft het veruit grootste park van Vlaanderen en Brussel, en de lobbygroepen van de mobiliteitsindustrie bestendigen de status quo in de Europese wijk van de Belgische hoofdstad, op het Wereld Economisch Forum in Davos en elders.

Is Vlaanderen rechts?

2008-11-28T04:42:00.000-08:00

Steeds minder mensen in Vlaanderen zijn bereid om lid te worden van een partij. De kloof tussen staatkunde en de inwoners van dit land wordt dus steeds groter. De zittende regering beschikt niet over een meerderheid van de inwoners die er achter staat. Zelfregering van de inwoners in gemeenten lijkt niet gigantisch veel minder populair dan deelstaatsregering. Maar hoe rechts is Vlaanderen eigenlijk?

Er wordt vaak beweerd dat Vlaanderen rechts is. De partijen links van CD&V en Open Vld lijken samen slechts goed voor ongeveer een kwart van de stemmen. De samenwerking met Brussel en Wallonië binnen het kader van één natie en staat lijken velen in Vlaanderen te willen verbreken. Partijen als het VB, N-VA en Lijst Dedecker zijn samen goed voor meer dan een derde van de stemmen. En het VB heeft vele jaren zijn stempel gedrukt op de ontwikkelingen.
Daartegenover staat het feit dat België nog steeds niet gebarsten is volgens een traditioneel communautair en identitair scenario, en dat de hoogdagen van het VB wel eens voorgoed voorbij zouden kunnen zijn. De twee grootsteden in Vlaanderen, Antwerpen en Gent, hebben burgemeesters die lid zijn van de sp.a. Wanneer er in Antwerpen geen grote fusie van gemeenten was gekomen en Antwerpen dus kleiner gebleven was, hadden we nu misschien ook twee centrum-linkse meerderheden in de grootsteden gehad. Maar zoiets blijft natuurlijk speculatie. Grootstad Antwerpen is één van de meest multiculturele grootsteden in de wereld. Het intercultureel karakter ontbreekt vooralsnog, maar elk begin is moeilijk.
Vlaanderen is op industrieel-kapitalistische leest geschoeid, en zit in de top tien van rijkste regio's in de wereld, het ideaal van consumentisme is overheersend. Daartegenover staat het feit dat de koopkracht van veel inwoners klein blijft, dat de syndiceringsgraad zeer hoog is en dat zelfs veel mensen die onlangs extreem-rechts stemden toch gesyndiceerd blijven. Ook het medialandschap is niet uitsluitend een kwestie van bedrijfsbeheer en verkoopcijfers.
De “politieke cultuur” in Vlaanderen is naar West-europese normen dus niet uitgesproken rechts. Indien we politiek in de ruime zin van het woord interpreteren (dus inclusief het verenigingsleven, de discussiecultuur en het staatkundig reilen en zeilen) is Vlaanderen ongeveer even rechts of even weinig rechts als Frankrijk, Duitsland, Nederland of Engeland. We kunnen zelfs gewagen van een duidelijk minder rechts klimaat in de Benelux dan in de rest van de West-europese landen.
Dit is geen pleidooi voor chauvinisme, er is niks om trots op te zijn eigenlijk, maar het heeft geen zin om te vervallen in defaitisme of fatalisme. Indien politici het steeds maar weer hebben over het gevaar van populisme en verrechtsing in Vlaanderen, kan dit bij momenten tot een ogenschijnlijke legitimatie voor een centrum-rechts beleid leiden. Als populisme slechts rechts is, en Vlaanderen ook... dan is een centrum-rechts beleid volgens vele “progressieven” misschien zo slecht nog niet. Als Vlaanderen en haar bevolking rechts is, dan wordt een centrum-rechts beleid “progressief” (zoals de Open Vld zichzelf trouwens ook noemt).
Bovendien is het vertrouwen in politici en partijen gelukkig niet altijd even groot. De bezigheden van kunstenaars, mediafiguren en het middenveld kunnen vaak op meer krediet rekenen dan de mediageile stunten van veel politici. Het sukses van het VB is vooral electoraal van aard geweest. Het aantal lidmaatschappen van de partij was en is weliswaar schandelijk groot, maar een massabeweging is extreem-rechts vooralsnog niet geworden in Vlaanderen.
Bovendien is er binnen het partijlandschap een verschuiving aan de gang die tijdens de Vlaamse parlementsverkiezingen van volgende zomer weleens voor verassingen zou kunnen zorgen. Ook al blijft het vooral markteconomische éénheidsworst, de verschuivingen in het partijlandschap en het einde van de kartels maakt de uitslag van 6 juni onvoorspelbaar en belangrijk genoeg om in het oog te houden. Indien er links van CD&V en Open Vld vier of vijf partijen ontstaan, dan zouden zij op termijn weleens samen bijna evenveel stemmen kunnen behalen als vergelijkbare partijen en bewegingen in de ons omringende regio's. De electorale dominantie van de sp.a top lijkt immers voorlopig gebroken, en dat is maar goed ook.
Of die potentiële partijen ook veel leden gaan aantrekken is echter maar de vraag. In een televisiedemocratie als de Belgische draait er nog weinig om het belang van partijmilitanten. En veel links-progressieve mensen hebben terecht genoeg van het (over het algemeen) zootje ongeregeld dat hen verzoekt om ze te helpen in het parlement te geraken.

De groeiende populariteit van libertijns rechts

2008-10-30T05:17:00.000-07:00

Pim Fortuyn, Jean-Marie Dedecker, Jurgen Verstrepen, Nicolas Sarkozy,... het zijn bekende rechtse politici die afscheid nemen van een oud conservatisme. Hun strategie is nieuw-rechts : ingaan tegen feminisme, klassieke relatievormen en fatsoensrakkerij, waarbij ze individuele vrijheid loskoppelen van collectieve vrijheid.

Het electorale suksesverhaal van libertijns rechts kent hoogtepunten en dalen. Maar wat opvalt is dat het in het westelijke deel van Europa een doorbraak kent. Het begon in Nederland met Pim Fortuyn die dark rooms bezocht, en een pornobaas die later op Fortuyn zijn verkiezingslijst werd verkozen tot kamerlid. Het breidde zich uit tot in Vlaanderen, Frankrijk en Oostenrijk (waar onlangs bekend werd dat de nu dode Jorg Haider een verzwegen buitenechtelijke relatie had met zijn naaste medewerker). De libertijnse leefstijl gaat bizarre verbindingen aan met het meest autoritaire deel van rechts.
Zoals ik al duidelijk maakte, kent het verhaal hoogte- en dieptepunten. Pim Fortuyn werd vlak na zijn dood het meest suksesvol op electoraal vlak, maar die populariteit deemsterde daarna weer weg doordat zijn partij uiteenviel in verschillende met elkaar ruzie makende kampen.
President Sarkozy werd door Fransen lange tijd verweten dat hij teveel bezig was met zijn libertijnse vriendin Carla Bruni in plaats van met beleid, waardoor hij een dieptepunt in zijn toch nog bij veel Fransen grote populariteit kende.
Jean-Marie Dedecker en Jurgen Verstrepen doen mensen geloven dat ze libertair zijn, maar in werkelijkheid zijn ze autoritair en libertijns. En wanneer dit ooit duidelijker wordt is het nog maar de vraag of het van traditie conservatieve Vlaanderen zo gemakkelijk zal volgen.
Dat Verstrepen graag naaktfoto's van al dan niet met elkaar vrijende “babes” (16+) op zijn website zet, is tot nog toe weinig geweten. Dat Dedecker iedereen wil laten geloven dat hij op ethisch vlak volledig links is, is een puur staaltje van demagogie of onwetendheid als het over ethiek gaat.
Dat Dedecker de mate van vrijheid afmeet aan de snelheid waarmee hij op de openbare weg kan autoracen is een beetje geweten, waar de rest van zijn partij voor staat nauwelijks. Als Dedecker zijn lijst ooit wordt opgenomen in het bestuur van een belangrijk overheidsorgaan is het nog maar de vraag of deze donkerblauwe versie van Jean-Pierre Van Rossem zijn partij op één lijn of bijeen kan houden. Dedecker zijn populariteit staat of valt immers misschien volledig met zijn oppositierol.

Al dit libertijns gedweep met rechts steekt schril af tegen het conservatisme van premiers Balkenende en Leterme (of de broers Van Rompuy in de CD&V), het puritanisme van een Alexandra Colen (VB) of de familiewaarden van Duitse leading lady Angela Merkel. En toch ook weer niet, want conservatief en klassiek rechts is al even weinig geïnteresseerd in links feminisme en verzet tegen patriarchaat als Dedecker en co.
In feite is er binnen conservatief rechts al zeer lang een grotendeels verborgen gehouden libertijnse agenda aanwezig. Het gaat om de in het duister gehulde wereld van de call-girls en de hoerenloperij, de vetbetaalde minaressen en de sigaren van Bill Clinton. Er zijn er die het schemerlicht beu zijn en naar buiten willen treden met hun seksuele verlangens, maar de publieke opinie wil niet volledig mee. Het verzet blijft in grote mate van de vrouwen in de maatschappij komen, die binnen libertijns rechts slechts een tweederangsrol mogen spelen.

Het reformisme van Red de solidariteit

2008-09-04T05:22:00.000-07:00

De lijst van progressieve ondertekenaars van de nieuwe oproep die Red de solidariteit en de Vooruitgroep op indymedia.be plaatsen is lang en indrukwekkend. Veel intellectuelen en academici zien het staatsconfederalisme als mogelijk laatste halte op weg naar de communautaure splitsing.

In “Oproep van Nederlandstalige en Franstalige progressieven. Confederalisme: laatste halte voor de splitsing?” maken de intellectuelen en academici duidelijk dat ze niet willen afstevenen op een splitsing van het land. Daarmee flirten ze in grote mate met het belgicisme, zonder daarmee openlijk een kritiek te uiten op de rechtse strekkingen binnen het belgicisme. Nochtans zijn die conservatieve en ultraconservatieve strekkingen doorheen de Belgische geschiedenis allesbehalve marginaal geweest. Dit hoeft ons niet te verwonderen.
Rechtse leiders kan het nu eenmaal weinig schelen of ze veel invloed kunnen uitoefenen in een Belgische staat en zijn deelstaten, of in een Vlaamse staat, zolang ze maar veel macht hebben.
Inspraak vanuit niet-communautaire regio's en kringen van progressieve armen (inderdaad, die vindt men niet zo snel terug in academische kringen) wordt binnen een Belgische of Vlaamse staatscontext weinig geduld. Ik ben dan ook bijna even weinig geïnteresseerd in het voortbestaan van een Belgische staat en zijn deelstaten dan in de totstandkoming van een Vlaamse staat. Bovendien vind ik het op het eerste zicht vrij zinloos om bijvoorbeeld een solidariteit tussen de Vlaamse en de Waalse regio te propageren, vermits die regio's allebei rijk genoeg zijn om er duurzame economieën op te bouwen.
Red de solidariteit en de Vooruitgroep hebben het in de oproep altijd weer over een solidariteit die tussen rijkere en armere regio's in dit land moet behouden blijven, zonder daarbij te reppen over een solidariteit die opgezet moet worden met de armste regio's in de wereld. Waarom wordt er bijvoorbeeld in de tekst met geen woord gerept over de arme Mexicaanse regio Chiapas? In Chiapas heeft de inmenging van de Mexicaanse overheid en zijn leger tijdens de laatste vijftien jaar tot erg schrijnende toestanden geleid, die enkel een beetje konden gekeerd werden doordat de linkse Zapatistenbeweging er zich in grote mate ging concentreren op de uitbouw van een eigen alternatieve economie en meer rechtstreekse vormen van democratie.
Dat veel intellectuelen en academici zichzelf vandaag opsluiten in een steriel debat omtrent de regio's die er in België zijn (en hun toekomst), zonder daarbij openlijk marktkapitalisme of staatskapitalisme te bekritiseren, is meer dan jammer.
Zelf zie ik het als tijdverlies om daaraan mee te werken. Ik vind me even veel of even weinig terug in het progressief belgicisme van een Jan Blommaert of een Eddy Boutmans dan in het progressief flamingantisme van een Ludo Abicht. Dat links-utopisch denken intussen wordt gemarginaliseerd binnen de iets meer radicale linkerzijde, vooral dankzij de invloeden van marxisme en progressief postmodernisme, is een jammere zaak. We weten echter waar links reformisme uiteindelijk toe kan leiden, of is het hier misschien nodig om de zwanezang van Agalev te beschrijven en de volkomen marginale positie van de huidige Pvda?

Het Vlaams-conservatisme van Matthias Storme

2008-08-23T05:23:00.000-07:00

Advocaat en professor Recht Matthias Storme is goed op weg om één van de bekendste opiniemakers in Vlaanderen te worden. Niet alleen is hij, samen met zijn kompaan Igor Rogiers, één van de belangrijkste juridische voorvechters van het behoud van het dorp Doel, ook op het vlak van democratie en het gebrek daaraan is hij een navolger van nieuwe spraakmakende trends.

Storme, lid van één van de meest rechtse denktanks in België (Nova Civitas), zegt niet alleen voorstander te zijn van “vrijheid van meningsuiting” en “directe democratie”, hij wil ook “een verregaand federalisme, met zeer veel autonomie voor lokale gemeenschappen”. Oh ja, wat is daar dan rechts aan (wilt u misschien weten)? Is dat niet eerder libertair?
Nee, Storme is niets anders dan een conservatieve en Vlaams-regionalistische libertariër (lees : rechts-liberaal) en moet daarom meer dan gewantrouwd worden.
Zijn nieuw-rechtse pogingen om de linkerzijde op te vrijen met zijn “intellectuele” prietpraat worden afgewisseld met uitspraken als "Ik vind dat het nu bijna een morele plicht is om voor het Vlaams Blok te stemmen". Een uitspraak die hij niet zo lang geleden deed om de antidiscriminatiewetgeving te bestrijden. Toen het Vlaams Blok wegens racisme veroordeeld werd, zag hij daar immers een hatelijke aanslag tegen de vrije meningsuiting in. Storme : “Ik ben een conservatief in die zin dat ik de macht wantrouw. Ik denk dat je macht zoveel mogelijk moet verdelen.”

Laat ons eens bekijken wat Storme tijdens de afgelopen jaren nog heeft beweerd. Matthias Storme heeft een absolute afkeer van universele regels die aan iedereen worden opgelegd : “Een samenleving bestaat bij trial and error. Als je verschillende kleine autonome gemeenschappen hebt is de kans dat abusieve regels een grote invloed kennen veel kleiner. Ik heb vertrouwen in het gezond verstand van de bevolking op voorwaarde dat de inspraak van de bevolking op een correcte wijze wordt geïnstitutionaliseerd. Een directe democratie moet ingebed zijn in verantwoordelijkheid van de bevolking, zoals in Zwitserland.”
In Zwitserland is er echter helemaal geen directe democratie, maar is er net als bij ons, een televisiedemocratie, waarbij de grote macht van een parlement af en toe wordt bijgestuurd door via massamedia manipuleerbare referenda.

Storme is katholiek en voorvechter van de Vlaamse onafhankelijkheidsgedachte. Hij gaat er van uit dat Europa een identiteitscrisis beleeft en zet zich af tegen het lage geboortecijfer, de crisis van het christelijke geloof en de immigratie van niet-Europeanen. Storme vindt dat een onafhankelijk Vlaanderen beter gewapend is om uitdagingen aan te gaan.
Matthias Storme: ”Kleine en homogene staten kunnen de problemen beter aan. Een zelfstandig Vlaanderen kan een efficiëntere overheid hebben, met meer kansen op directe democratie. Bovendien komt het dan tot een politieke hergroepering, met de vorming van een grote conservatieve partij.” Storme droomt blijkbaar van een soort Forza Flandria, wellicht één die minder rechts is dan diegene die Filip Dewinter in gedachten heeft maar allicht wel één die katholieker van aard is.
Matthias Storme: “De grotere cohesie in de samenleving zal de inburgering van nieuwkomers bevorderen. Want voor inburgering heb je ‘Leitkultur’ nodig, terwijl het Belgische model vooral het multiculturalisme verdedigt. Om dit land in stand te houden, huldigt men een ideologie die culturele identiteit negeert, en daarom meer naar nihilisme neigt.” Wanneer Storme over nihilisme spreekt moeten we echter eerder denken aan een gebrek aan traditionele waarden en normen.
Storme : “Naar buiten uit helpt staatsvorming de Vlaamse belangen beter verdedigen. Om in de EU te tellen moet je een staat zijn: de eisen van Basken en Catalanen worden geneutraliseerd, maar de Letten, de Litouwers en de Esten tellen wel. Omdat ze een staat zijn.
Eens de onafhankelijkheid gerealiseerd, wordt het tijd voor een levensbeschouwelijk offensief.’’

Storme wil dan ook in de eerste plaats de klok terugdraaien en bewegingen ondersteunen die dat idee van meer “Vlaamse autonomie” genegen zijn. Zijn steun voor het dorp Doel, als advokaat van Doel 2020, moet ook in dat licht bekeken worden. Pas toen de tijd begon te dringen voor de bewoners van het dorp Doel, werd steeds meer de hulp ingeroepen van progressieve krachten door Doel 2020. Pas toen de strijd voor Doel genoeg in conservatieve handen was, kon links mee op de kar springen.
Doel 2020 laat in zijn perswerking echter in de eerste plaats uitschijnen dat het vooral met de juridische strijd bezig is. Vermits Doel een dorp is, is het voor bewoners van het dorp Doel extra moeilijk om de strategie van Doel 2020 te bekritiseren. Kritiek op Doel 2020 en de advokaten die dit comité ter beschikking heeft kan het immers moeilijker maken om rustig te blijven wonen in Doel, zonder burenruzies of afbraakwerken. Bepaalde juridische kwesties voor de bewoners van Doel worden in één proces geregeld. Storme en Doel 2020 hebben dan ook een vrij grote greep op de externe communicatie wat het dorp Doel betreft.
Matthias Storme pleit als rechtse liberaal/libertariër voor een kleine overheid, die economische vrijheden van bourgeois beschermt en de verantwoordelijkheid bij “burgers” legt. Storme : “Eenmaal de Vlaamse regering nationale bevoegdheden krijgt, kan ze op haar beurt bevoegdheden overhevelen naar het niveau van de gemeente.’’ Denemarken en Zwitserland zijn zijn voorbeelden, niet toevallig twee van de meest rechtse landen in West-Europa, waar er niet eens veel gemeentelijke inspraak is, en zeker niet wanneer het over dingen gaat die links-alternatieve kringen kunnen ondersteunen. “Nu is de EU een groot België. Het moet een groot Zwitserland worden.’’

Hoe is Matthias Storme dan bij de kwestie Doel betrokken geraakt? In 2001, toen Doel nog een rustig en conservatief dorp was, verklaarde hij :"Doel 2020 is een organisatie van inwoners van Doel en van de polders. De vereniging heeft mij als advocaat geraadpleegd wegens mijn kennis van het Europees Recht. Ik behandel als advocaat de belangen van mijn clienten. Ik verdedig hen in eer en geweten zoals ik ook grote Antwerpse bedrijven verdedig." Als advocaat van een 25-tal inwoners van Doel slaagde hij er in om eerder dat jaar de werken aan het Deurganckdok te laten stilleggen.
In 2002 behaalden Storme en Doel 2020 een nog grotere overwinning in hun juridische strijd. Bovendien konden ze zich daarna steeds weer wentelen in een slachtofferrol door de strijd voor het behoud van het dorp te blijven aangaan. Sympathie uitlokken voor slachtoffers van overheidsmaatregelen is een beproefd concept in conservatieve kringen. Dat ecologisch-progressieve mensen daarin gaan blijven trappen? We zullen zien. In deze tijden van extreem reformisme binnen “links”, zoals we dat ook terugvinden bij Caroline Gennez en Patrick Janssens, hebben we in grote mate nood aan een radicalisering van de links-ecologische beweging. De groene beweging moet linkser worden, rechts heeft er al genoeg zijn stempel op gezet.

Religie en media-activisme, kan het wel?

2008-07-28T09:19:00.000-07:00

Met alle pleidooien voor intercultureel denken en handelen, met alle zin voor verdraagzaamheid en tolerantie naar andersdenkenden toe, belanden we tegelijkertijd in een andere discussie : hoe tolerant kunnen atheïsten en agnosten blijven en zijn als het over religie gaat?

De multiculturele werkelijkheid noopt ons er toe een duidelijk standpunt in te nemen als het over religie en godsdienst gaat. (Ik definieer hier religie trouwens als het minder geïnstitutionaliseerde broertje van godsdienst, elke uiting van een geloof in bovennatuurlijke fenomenen.) Waarom dan wel zo'n standpunt? Het lijkt er op dat met de secularisering van de ons omringende, oorspronkelijk zeer christelijke, samenleving er tegelijkertijd ruimte vrijkomt voor nieuwe religieuze denkbeelden, vaak exotisch of eclectisch van aard.
Ook links blijft zeker niet gespaard van dit fenomeen. Links ondergaat momenteel allerlei New Age en soortgelijke spirituele invloeden. Dit leidt tot een grotere populariteit binnen de linkerzijde van allerlei stromingen die tijdens de voorbije decennia nogal wat religieuze invloeden hebben gekend : ecofeminisme en ecologie, anarchisme, neomarxisme, groen gedachtegoed, anti-racisme, etcetera.
Linkse activisten moeten echter waakzaam blijven. Na een zeer lange strijd tegen de almacht van de Katholieke kerk en het Vaticaan in onze streken, een strijd die zijn vruchten heeft afgeworpen, zou een opleving van religieus en ander sectarisch gedrag links heel wat parten kunnen spelen. Om nog maar te zwijgen van zelotengedoe en creationisme (ja, Darwin kan ons zeker nog altijd wat leren), daar moeten we onszelf ver verwijderd van houden.

Religie heeft de volgende nadelen:

- het is onwetenschappelijk en leidt daarom gemakkelijk tot een wereldbeeld vol met speculaties en onjuistheden
- het vervreemdt mensen van zichzelf en de hen omringende werkelijkheid
- het leidt tot het navolgen van religieuze gezagsdragers en tot het projecteren van de eigen mogelijkheden op hen en/of een opperwezen
- het is als opium van en voor het volk, en leidt aldus gemakkelijk tot psychische afhankelijkheid van verkeerde denkbeelden
- het leidt tot het navolgen van waarden en normen die niet altijd moreel of kritisch van aard zijn, zonder al te veel reflecties daarbij omtrent een gepast moreel kader voor het eigen handelen

Zeker media-activisten moeten waakzaam blijven. Het internet is immers meer een propagandamiddel voor religieuze denkbeelden dan dat het een vehikel voor linkse doeleinden is. Ultrareligieuze groeperingen en individuen maken er regelmatig gebruik van. De virtuele werkelijkheid van het internet is bovendien een dankbaar iets voor diegenen die moeilijkheden hebben om zich goed te voelen in de steeds meer multiculturele werkelijkheid van het dagelijks leven in steden en grootsteden, het schermt mensen af van het moeten omgaan met verschillen en uitdagingen.
Interessant media-activisme dreigt regelmatig verloren te gaan binnen de complexe wereld van het internet, waar woorden en termen al te gemakkelijk religieuze connotaties krijgen zonder dat men het wil. Netwerken als dat van Indymedia hebben het moeilijk om voor zichzelf een plaats te verwerven binnen het groter wordende medialandschap, waar elkeen steeds meer mogelijkheden krijgt om eigen opinies en denkbeelden uit te dragen, ook al zijn ze gespeend van elke expertise of wetenschappelijke objectiviteit.
Of het nu om Facebook, blogs of discussiefora gaat, overal dreigt de kritische stem regelmatig het onderspit te delven. De hoop die velen hadden dat netwerken als Indymedia hier opmerkelijk verandering in konden brengen lijkt ijdel. Electronische media hebben nu eenmaal hun beperkingen, en kunnen niet op tegen de intensiteit van het gesprek en de levendige dialoog in een werkelijkheidscontext die niet virtueel van aard is.
Bovendien heeft het Indymedia-netwerk te weinig gedaan om dingen als antisemitisme en religie te bekampen. Het weerde in grote mate politici van zijn websites, maar deed te weinig tegen religieuze en antisemitische gezagsdragers om linkse atheïsten en anti-racisten volledig te kunnen bekoren. In 2002 bijvoorbeeld kloegen vele anti-racistische organisaties over het gebrek aan serieux bij veel Indymedia centra als het over de strijd tegen antisemitisme ging. En een links atheïsme krijgt over het algemeen weinig gehoor in linkse media.
Op Indymedia.be verschijnen er bijvoorbeeld regelmatig reportages over religieuze aangelegenheden, in een multi- en intercultureel jasje gestoken. Het interculturele discours botst echter regelmatig op zijn grenzen indien het over respect voor religieuze uitingen gaat. En de discussie over dit soort zaken moet dan ook aangezwengeld worden binnen linkse kringen.
Na alle kritiek die er al voordien kwam op de politiek meer dan vage strijd voor het behoud van het dorp Doel, en de verbondenheid van die strijd met onder andere rechts-religieuze kringen en traditionalisten van allerlei pluimage, vinden we deze week een aankondiging voor de Doelse feesten van volgend weekend op Indymedia.be, met daarbij de volgende aankondiging:
“Om 15uur Plechtige Scheldewijdingsmis in de kerk van Doel met pastoor E.H. Van de Velde en aalmoezenier Dirk De Maeght.
Om 16uur vertrekt de fanfare met pastoor en gevolg naar de Scheldedijk voor de herdenking van alle overledenen van water en stroom.
Aansluitend is er nog een bootwijding en een vlootshow.”
Het is haast alsof er op Indymedia nooit een discussie heeft plaatsgevonden over Jan Creve en zijn Doel 2020. Het is alsof anarchisten en andere libertaire activisten zich schuldig moeten voelen over de bekende anti-autoritaire leus “ni Dieu, ni maître”.

Cette parole d'Evangile
Qui fait plier les imbéciles
Et qui met dans l'horreur civile
De la noblesse et puis du style
Ce cri qui n'a pas la rosette
Cette parole de prophète
Je la revendique et vous souhaite
Ni Dieu ni maître

Léo Ferré

Bedenkingen bij de G8-top in Japan

2008-07-03T06:02:00.000-07:00

De volgende G8-top vindt deze week plaats, van 7 tot 9 juli. Waar gaat dit over? Een kort overzicht... (Foto : de dood van Carlo Giuliani)

De Groep van Acht (G8) is een coalitie van de acht (invloed)rijkste landen ter wereld: de Verenigde Staten, Japan, Duitsland, het Verenigd Koninkrijk, Frankrijk, Italië, Canada, en Rusland zijn... de Grootste 8. Het geheel van de G8, 'vertegenwoordigde' vorig jaar 66,5% van de wereldeconomie, terwijl de staten slechts 13,5% van de wereldbevolking 'vertegenwoordigden'. We hebben het dan nog niet over de schijndemocratieën die in deze landen zelf hoogtij vieren.
De staatshoofden van de acht landen komen elk jaar bijeen op een top, nadat ministeries onderwerpen als “de gezondheid, de opvoeding, veiligheid, de energie, het milieu en de rechtvaardigheid” hebben voorbereid. Na afloop worden er besluiten genomen over deze materies. Volgens activist en schrijver Walden Bello was de G8 aanvankelijk bedacht, eerst eigenlijk als G7 in 1975, “om een soort coördinerend comité te vormen van de meest dominante kapitalistische landen, om zodoende een gemeenschappelijke strategie uit te werken naar het Zuiden toe en naar de zwakkere landen in het algemeen”. De bijeenkomsten van de G8 lijken echter steeds meer een ritueel te worden, één dat dient om het imago van de G8 op te smukken, waardoor activisten dit imago weer moeten besmeuren.
De Grote 8 zeggen nu iets aan de klimaatsverandering te willen doen, maar het echte idee is volgens Bello “hoe ze hun economische groei voort kunnen zetten terwijl ze symbolische en weinig serieuze inspanningen doen om hun emissie van broeikasgassen terug te dringen”. De G8 blijft iets hebben van een informeel hoofdkantoor van mondiale kapitalisten. De groep zoekt de beste manier om dit mondiale kapitalisme te laten draaien. De G8 is niet alleen een ondemocratische club, het is ook een groep die de armoede in de wereld volop in stand houdt.
De komende top in Japan is om verschillende redenen mischien wel de minst democratische van alle G8-bijeenkomsten. Niet alleen heeft de G8 steeds meer een imagoprobleem, waardoor het zijn eigen macht niet weet te legitimeren naar de wereld toe, de top vindt dit jaar ook plaats in Azië, terwijl het toch vooral een Westerse groep is en helemaal niet een Oosterse. Japan werpt zich wat op als vertegenwoordiger van Azië, terwijl bijna niemand in de wereld weet wat er in Japan gebeurt en waar de Japanse regering voor staat. Bovendien is Azië veel groter dan het relatief kleine land Japan, waar het opbouwen van een linkse tegenbeweging nog meer wordt tegengewerkt dan in de Westerse landen.
De meest omstreden G8-top is nog steeds die van in Genua (Italië), in 2001, toen de demonstrant Carlo Giuliani door de politie werd gedood. Een politieman heeft vorig jaar ook erkend dat agenten tijdens de G8-top in Genua een groep demonstranten in een school ernstig hebben mishandeld. De school leek achteraf op een 'Mexicaanse slagerswinkel', zei de man vorig jaar tijdens een proces tegen 29 agenten in Genua. "Agenten sloegen weerloze mensen. Vier agenten sloegen een meisje in elkaar wier hoofd openlag. Ze lag op de grond in een plas bloed", zei de politieman. Hij was één van de aangeklaagden. Tevens zei hij tot dan toe te hebben gezwegen uit schaamte en loyaliteit aan de politie.
De activisten werden in 2001 uit hun slaap gerukt en onophoudelijk en tot bloedens toe geslagen op het hoofd, de milt en de ledematen. Van de 93 gearresteerden werden 72 activisten zwaar gewond. Om het bloedblad te verantwoorden smokkelden hoge politiefunctionarissen kort na de feiten 2 molotovcocktails de school binnen, hetgeen gefilmd werd. De politie organiseerde ook een schijngevecht - een aanval met een mes op een politieman - dat als voorwendsel moest dienen voor de gewelddadige inval in de Diaz school.

Sociale ecologie en post-schaarste

2008-06-29T17:10:00.000-07:00

Vanaf nu online, twee teksten in het Nederlands die voorheen moeilijk vindbaar waren:

“Malé není vzdy krásné: Rozhovor s Murray Bookchinem,” interview by David Vanek, Aug. 2000
translated into Dutch as “Het sociale vraagstuk van de ecologie. Interview met Murray Bookchin”, translated by Filip Vanden Berghe, in De Nar. Anarchistisch actieblad. no. 172. Aug. 2002, pp 18-22

“Post-Scarcity Anarchism,” written Oct. 1967 - Dec. 1968
translated into Dutch as “Anarchisme in het tijdperk na de schaarste,” in Ekologie en anarchisme (1977)

Allebei de teksten zijn hier terug te vinden.

Murray Bookchin en het libertair municipalisme

2008-06-22T11:37:00.000-07:00

Vanaf nu online:

“Radical Politics in an Era of Advanced Capitalism,” Green Perspectives, no. 18 (Nov. 1989) (a revised version of “Society, Politics, and the State”)
translated into Dutch as “Radicale politiek in een tijdperk van voortdurend kapitalisme,” by Simon Radius, in De AS: Anarchistisch Tijdschrift [Rotterdam] 91 (Jul.-Sept. 1990)

“The Meaning of Confederalism,” written Nov. 3, 1990
translated into Dutch as “De betekenis van het Confederalisme,” in De AS: Anarchistisch Tijdschrift [Rotterdam] 93 (Jan.-Mar. 1991)

Allebei de teksten zijn hier terug te vinden.

“Libertarian Municipalism: An Overview,” introduction to Readings in Libertarian Municipalism (Burlington, Vt.: Social Ecology Project, 1991), written Apr. 3, 1991
translated into Dutch as “Libertair Municipalisme: Een Overzicht,” by Ferd. v.d. Bruggen, in De AS, no. 107 (Summer 1994), pp. 18-25

Dat is de tekst van Murray Bookchin die, samen met het boek van Janet Biehl over libertair municipalisme, het beste zijn politieke filosofie op het einde van de vorige eeuw weergeeft. Hij is hier terug te vinden.

Deze in het Nederlands vertaalde en gescande teksten van Murray Bookchin zijn zeker de moeite waard om te lezen...

Lijst Dedecker : de televisiedemocratie in opmars

2008-06-07T06:49:00.000-07:00

De partij van Jean-Marie Dedecker zit in een groeifase. In een recente peiling nadert Lijst Dedecker inmiddels de kaap van 10 procent, het VB light zit in de lift. Is de partij ook democratisch? Als we het partijprogramma mogen geloven wel, maar wat is de werkelijkheid?

Wie Dedecker bezig ziet op televisie en in tijdschriften merkt dat hij relatief weinig vertelt over het bestuur dat hij wil voor Vlaanderen. Wat er dus vooral naar voor komt is de wens om Vlaanderen meer “autonomie” te geven, lees : economisch gezien minder last te laten hebben van het iets minder rijke Wallonië. Toch vinden we op de website van Lijst Dedecker een aantal denkpistes terug omtrent bestuur in het ingekorte partijprogramma.
In het binnenlands bestuur wil Lijst Dedecker de provincies afschaffen en vervangen door Stads- en
Streekgewesten. “Provincies zijn constructies van de 18de eeuw waarvan het nut volkomen achterhaald is sinds het ontstaan van de federale staat en de gewesten. Het bestaan van provincies
leidt tot beleidsoverlappingen en mede hierdoor tot extra overbodige belastingen. (...) Samenwerking tussen de Stads- en Streekgewesten zou via het Vlaamse Gewest verlopen.” Met andere woorden : Dedecker wil niet alleen naar Amerikaanse toestanden evolueren in Vlaanderen, met Jean-Marie Dedecker als een soort van president met enorm veel macht omdat hij alle media-aandacht naar zich toetrekt, hij wil ook nog eens een dure bestuursreorganisatie die op een zo rechts mogelijke lijst geschoeid wordt. Het economisch belangrijkste gebied in Vlaanderen, de grootstad Antwerpen (met o.a. haar haven en diamantsector) moet bijvoorbeeld ingepast worden in een zo rechts mogelijk gewest dat naar de pijpen danst van Dedecker en zijn regering.

“Een stads- of streekgewest is een gebied van de juiste dimensie. Het kan meer maatwerk leveren en leidt tot minder bureaucratie en lagere kosten.” Lagere kosten? Op termijn wel, maar hoe lang gaat dat duren vooraleer die bestuursreorganisatie er is? Het bedrijfsleven kan er geld mee verdienen ja, maar wat hebben armer er aan? Niets dus, integendeel.
“Het Streekgewest is dan nog specifiek opgebouwd rond regio’s die ook als dusdanig als een sociologische realiteit worden ervaren door de burgers.” Met andere woorden : Dedecker streeft naar een traditionalistische invulling van de bestuursrealiteit, waarbij bestaande gemeenschapsidentiteiten volop een rol spelen. Wil Dedecker af van het bekrompen provincialisme en regionalisme? Nee, hij wil enkel af van provincies. Regionalisme moet daarentegen versterkt worden.

Lijst Dedecker laat ook uitschijnen dat het voor directe democratie gewonnen is. Het begrijpt directe democratie als volgt : “Directe democratie duidt op het principe of een instrument waarbij de burgers hun soevereiniteit rechtstreeks uitoefenen in plaats van via verkozen vertegenwoordigers (representatieve democratie).”
Opvallend in deze omschrijving zijn de termen “burgers” en “soevereiniteit”. De term burger heeft iets elitairs, hij doet nogal denken aan burgerij en “burgerlijk”. Het lijdt geen twijfel dat Dedecker een verdere verburgerlijking van de samenleving wil, een elitaire bedoening waarbij het maatschappelijk debat in grote mate gestuurd wordt door leden van de rijke burgerij en de in grote mate door hen gecontroleerde media. En wat daar direct democratisch aan is zou ik echt niet weten. Lijst Dedecker verkoopt dan ook weer zever in pakskes.
“Als we het over directe democratie hebben dan gaat het niet over zoiets als een 'volksraadpleging'. Het volk raadplegen is iets voor de machthebbers, in een democratie is de bevolking de uiteindelijke machthebber, en die moet dus niet 'geraadpleegd' worden, die kan zelf beslissen.” Dat is dus de soevereiniteit waar men het over heeft bij Lijst Dedecker. De term “volk” lijkt er een grote rol in te spelen. Dedecker en co. streven naar volkssoevereiniteit, daarbij wordt solidariteit met andere volkeren zoveel mogelijk vermeden, tenzij het bijdraagt tot die Vlaamse soevereiniteit. Lijst Dedecker wil markteconomisch gezien zo sterk staan dat Vlaanderen weinig afhankelijk wordt van de economische situatie in andere regio's dan Vlaanderen.

Lijst Dedecker : “Directe democratie gaat over het Bindend Referendum Op Volksinitiatief (BROV), wat een Nederlandstalige verzamelterm is voor het 'Volksinitiatief' (de bevolking dient zelf een wetsvoorstel in) en het 'Referendum' (dat ook 'op volksinitiatief' is maar dat een door het parlement gestemde wet tegenhoudt).”
Steeds weer speelt “het volk” een belangrijke rol in het discours van de partij. Nationale en Vlaamse identiteit worden onlosmakelijk verbonden met de term “democratie”, waardoor die term een zeer oude invulling krijgt die doet denken aan de Oude Grieken en Romeinen. Bij de Romeinen verloor de term democratie trouwens zijn oorpronkelijke, directe karakter en werd nog meer elitair. Het was niet alleen het “eigen volk” dat besliste over dingen, het beslissen gebeurde ook binnen de bestuurscontext van een duidelijk centralistisch staatsbestel. Het staatsbestel dat Lijst Dedecker wil doet erg denken aan dat van de Romeinen, meer nog dan aan de bestuursmodellen van de Oude Grieken.

Lijst Dedecker : “Wij willen de onmiddellijke invoering van democratie naar Zwitsers model. De relevante grondwetsartikelen moeten meteen voor herziening vatbaar verklaard worden. Aan grondwetsherzieningen en aan de overdracht van bevoegdheden aan de EU moet een breed democratisch debat voorafgaan en beslist worden bij referendum.”
Directe democratie is volgens mij een levendig principe, dat niet stil bleef staan bij het oude Athene of Zwitserland en termen als “volk” of “referendum”, maar daarentegen met de tijd evolueerde naar een modern, links en humanistisch begrip.
Lijst Dedecker verwart duidelijk het principe van directe democratie met het principe van televisiedemocratie. Televisiedemocratie leeft bij de idee van de invoering van volksraadplegingen of referenda, waarbij voorkeuren en maatschappelijk debat gereduceerd worden tot een simpel ja of nee stemmen, en dure verkiezingscampagnes inspelen op parlementsverkiezingen, televisiepropaganda, het discours van opiniemakers die aandacht krijgen in massamedia, en volksraadplegingen waarvan het resultaat gemanipuleerd wordt door de beelden die massamedia voorschotelen. “Geen enkel onderwerp is taboe. Ook communautaire aangelegenheden moeten bij referendum beslist kunnen worden”, laat Lijst Dedecker weten. Alsof communautaire aangelegenheden taboe zijn, men hoort over niks anders.

Lijst Dedecker : “Ook het wetinitiatief moet ingevoerd worden. Het gaat om een tekst met de waarde van een wetsvoorstel of wetsontwerp, dat aan het bevoegde parlement wordt voorgelegd zo het is ondertekend door 10.000 mensen.” Met andere woorden : wie het geld heeft om een wetinitatief op te starten, zal gehoord worden. Wie er geen geld voor heeft zal eerst veel geld moeten verzamelen alvorens gehoord te worden.

Lijst Dedecker : “De allereerste hervorming waar we aan toe zijn is de afschaffing van de stemplicht en de invoering van een stemrecht.
Wij willen de lijststem en de opvolgerlijsten afschaffen. Enkel nog naamstemmen kunnen worden uitgebracht.
Een opener kandidaatstellingsprocedure binnen de politieke partijen is het verlengstuk van de rechtstreekse verkiezing van de parlementsleden en de andere mandatarissen. Wij willen de kiesdrempel afschaffen.”
Met andere woorden : wie aan parlementsverkiezingen wil deelnemen moet niet alleen zo veel mogelijk Bekende Vlamingen op de eigen lijst hebben, men moet ook mensen er toe verleiden naar de stembus te trekken en men hoeft zelfs niet eens de kiesdrempel te halen. Wie in vijf minuten Bekende Vlaming wordt, kan misschien meteen in het parlement gaan zitten. Waar hebben we dat nog gezien, Bekende Vlamingen in het parlement? Er is een partij die leeft van de populariteit van BV's, die partij heet Lijst Dedecker. Er is een partij die electoraal groeit mede dankzij de personencultus en de verdediging van “het recht op vrije meningsuiting” via massamedia om het Centrum voor Gelijke Kansen en Racismebestrijding af te kunnen schaffen. Die partij is niet langer het VB maar een VB light, die partij heet Lijst Dedecker.

Rafa Grinfeld

Is de sluiting van de Antwerpse Ring voor binnenkort?

2008-05-16T20:08:00.000-07:00

De Antwerpse gemeenteraad bespreekt maandag uitgebreid dit superdure project (zie de fluorgroene lijn op het kaartje).

De Oosterweelverbinding is het nieuwe megalomane project voor de grootstad Antwerpen. Wat is het plan? Een nieuwe toltunnel onder de Schelde en een viaduct ten noorden van het Eilandje zullen in 2011 de Antwerpse Ring volledig rond maken. De Oosterweelverbinding is een project van de Vlaamse overheid, kost miljarden euro's en moet er zogenaamd mee voor zorgen dat de stad en de haven vlot bereikbaar blijven. Linkse ecologisten in Vlaanderen bestrijden al sinds jaar en dag dit plan. Het besef was er al van in het begin dat nieuwe infrastructuurprojecten als dat van de “sluiting van de Kleine Ring” alleen maar meer gemotoriseerd verkeer als dat van auto's en vrachtwagens in en rond Antwerpen-stad opleveren.
In het jaar 2000 kwamen er dan ook al acties op gang binnen links-ecologische kringen, mee ondersteund vanuit het Antwerpse centrum Elcker-ik. Het voornaamste wapenfeit werd al gauw een door de 'eco-libertaire' Werkgroep Wildgroei georganiseerd kort actiekamp aan het Antwerpse Noordkasteel, een groen gebied dat dankzij de Oosterweelverbinding dreigde te verdwijnen. Tijdens het eerste weekend van september 2000 kraakte Werkgroep Wildgroei daarom het Noordkasteel. Het door sociale ecologie geïnspireerde Wildgroei zette er haar tenten op bij de start van een nieuw actiekamp: "Uit de ban van de Ring". Men ondernam voor en tijdens het weekend verschillende acties tegen de geplande uitbreiding van de Kleine Ring.
Wildgroei: “Als de Staten-Generaal van de Antwerpse mobiliteitsproblematiek haar zin krijgt, passeert de Oosterweelverbinding met een viaduct door en langs het park van het voormalige Noordkasteel, in vogelvlucht nauwelijks 2 kilometer van de Grote Markt van Antwerpen.” Het parkgebied van het Noordkasteel zou zijn functie totaal verliezen en kon dus als verloren beschouwd worden, dat was toen al duidelijk.
Wildgroei vroeg eveneens om een oplossing voor het fileprobleem. Maar bij het zoeken naar oplossingen voor de files mocht men “de andere problemen die het gemotoriseerd verkeer met zich meebrengt”, zoals luchtverontreiniging, klimaatswijziging, ademhalingsproblemen bij Antwerpse zuigelingen, geluidsoverlast, enz. niet uit het oog verliezen. Wildgroei pleitte dan ook voor een verkeersterugdringend beleid. “Volgens ons is de uitdaging voor de toekomst het verkeer te beheersen en zelfs te verminderen binnen de bestaande infrastructuur. Alleen op die manier kunnen we de werkelijke problemen van het verkeer echt aanpakken.”
Na de acties van Werkgroep Wildgroei waren het vooral de acties van de Antwerpse StRaten-generaal die het probleem duidelijk moesten maken. Van een door de StRaten-Generaal voorgesteld alternatief tracé voor het gemotoriseerd verkeer, een tracé dat weinig of geen schade zou toebrengen aan het Antwerpse natuurgebied, wou men bij de Vlaamse overheid echter niet weten. De sluiting van de Antwerpse Ring lijkt dan ook steeds meer dichterbij te komen.
De nu geplande Oosterweelverbinding is tien kilometer lang en omvat een tunnel onder de Schelde en een brug, de “Lange Wapper”, ten noorden van het Antwerpse Eilandje, een aldus bedreigde stadswijk waarin het nochtans steeds aangenamer vertoeven wordt dankzij de heropleving van Antwerpen-noord. De Oosterweeltunnel duikt in het midden van belangrijk natuurgebied op de Antwerpse linkeroever (tussen het Sint-Annabos en Blokkersdijk) onder de Schelde, om vervolgens op de rechteroever (ter hoogte van het kerkje van Oosterweel) bovengronds te verschijnen. Het verkeer dat door de tunnel wil, zal hiervoor moeten betalen op tolpleinen die op Linkeroever komen te liggen. Het zal er de Antwerpse Linkeroever, met zijn anonieme woonblokken en hoogbouw, alleen maar troostelozer op maken.
Het project staat niet alleen ter discussie omwille van de steeds hogere kostprijs en de gebrekkige communicatie over het geheel. Vanuit verschillende kringen wordt er ook kritiek geuit op overduidelijke tekorten inzake verkeersveiligheid, de fijn stof problematiek en de gevolgen voor de grootstedelijke ontwikkeling en leefkwaliteit. Maandagavond wordt het project uitgebreid besproken tijdens een zitting van de Antwerpse gemeenteraad (die vindt plaats vanaf 19u). Een aantal bezorgde inwoners van Antwerpen-stad hebben al laten weten aanwezig te zullen zijn in de zaal om de besprekingen in de gemeenteraad te kunnen volgen.

Sociale ecologie en diepe ecologie

2008-03-31T16:11:00.000-07:00

Er is een tendens binnen de milieubeweging die duidelijk mystiek en misantroop is, een tendens die we ruwweg als diep(t)e ecologie (deep ecology) zouden kunnen omschrijven.
De term deep ecology werd, in de eerste helft van de jaren zeventig, geïntroduceerd door de Noorse filosoof Arne Naess, die samen met onder andere Rudolf Bahro en Vandana Shiva tot één van de invloedrijkste mystieke milieudenkers is uitgegroeid. In Noorwegen is Naess één van de bekendste "filosofen", en het hoeft dan ook niet te verwonderen dat hij vooral in Scandinavië omstreden is binnen ecologische kringen, want bijna alle ecologisten kennen hem daar.
Naess en zijn diep(t)e ecologie beweging lijken ook aan te slaan in de Verenigde Staten. Diep(t)e ecologie is niet links, in feite is het 'politiek' gezien een stroming die vele kanten uitkan, ook al bekritiseert het, in tegenstelling tot de sociale ecologie, nooit het bestaan van natiestaten. De 'politieke' achtergrond varieert van links-liberalisme tot groen engagement (zoals bij Naess), of van rechts libertarisme (Guy de Martelaere in Vlaanderen) tot sociaal-democratie (Paul Ehrlich). Nee, wat diepte-ecologisten veeleer bindt is de interesse voor Oosterse filosofie, kosmische verbondenheid en de afkeer van antropocentrisme.

Antropocentrisme betekent zoiets als het idee dat de wereld ondergeschikt is aan de mens, of ook wel de mens als het middelpunt van het zijn. Jaap Kruithof (1985) gaat er in zijn boek “De Mens aan de Grens. Over religiositeit, godsdienst en antropocentrisme” van uit dat het antropocentrisme gebaseerd is op een subjectivistische machtsfilosofie. “Wij, mensen, zijn de machtigste wezens op aarde, in staat alles naar onze hand te zetten. Wij hebben bewustzijn, beseffen onze machtspositie, weten dat we de sterksten zijn. Dieren zijn daartoe niet bekwaam, hebben geen adequaat inzicht in hun status. (...) We verheffen het feit dat we het sterkst zijn tot een recht. Op subjectivistische gronden beslissen wij, mensen, dat het ons toekomt heersers te zijn. Sommigen verbinden aan dat recht ook een mooi klinkende opdracht: als machtige wezens hebben we de plicht andere wezens te leiden. Dat is wat gebeurd is, de constructie door de mens van een heersersideologie ten voordele van de mens.”

In een tekst uit 1995, “Theses on Social Ecology and Deep Ecology”, schetsen Janet Biehl en Murray Bookchin de verschillen tussen sociale ecologie en diep(t)e ecologie. Ze vinden de beide stromingen om verschillende redenen onverenigbaar met elkaar. Ze zien diepe ecologie als een samengaan van verschillende stromingen die elkaar tegenspreken, waardoor de diepe ecologie amorf wordt.
Het debat tussen de twee stromingen is volop aan de gang sinds 1987. Sindsdien hebben velen tot een synthese van de twee stromingen proberen te komen en de twee proberen te verzoenen met elkaar. Biehl en Bookchin gaan er in de tekst echter van uit dat de twee onverzoenbaar zijn met elkaar. Diep(t)e ecologie is niet alleen amorf, het spreekt zichzelf ook tegen. De contradicties die er in vervat zijn spreken hen duidelijk niet aan. Maar ze menen terecht dat de belangrijkste verschillen tussen sociale ecologie en diepe ecologie weergegeven kunnen worden. We sommen er hier een aantal op.

Sociale ecologie zoekt de oorzaken van de ecologische crisis in markteconomische processen en sociale hiërarchieën. De oorzaken van de ecologische crisis zijn fundamenteel sociaal van aard, tot de sociale sfeer behorend. De verschijning in de geschiedenis van hiërarchieën, klassen, staten en uiteindelijk de markteconomie en het kapitalisme vormt de boosdoener, het zijn de sociale krachten die, zowel ideologisch als materieel gezien, de huidige plundering van de biosfeer hebben teweeggebracht.
Diep(t)e ecologie zegt diepere vragen te willen stellen en zoekt vooral naar de oorzaak in geloofssystemen, namelijk de joods-christelijke tradities. Diepte-ecologisten willen de geloofssystemen (religies, filosofieën, wetenschappelijk wereldbeeld,...) waarvan ze menen dat ze de ecologische crisis veroorzaken een halt toeroepen.

Sociale ecologie ziet de natuurlijke wereld als een proces dat een ontwikkeling naar een toenemende complexiteit en subjectiviteit inhoudt. Met het verschijnen van mensen in de geschiedenis ontstond er naast een eerste natuur (biologische evolutionaire processen) ook een tweede natuur (sociale en culturele evolutionaire processen). Bookchin heeft trouwens elders laten uitschijnen dat mensen moeten komen tot een derde natuur, één die komaf maakt met de ecologische crisis en de sociale onrechtvaardigheid.

Sociale ecologie is dus naturalistisch van aard, alles is natuur. Er is sociale natuur, culturele natuur en biologische natuur. Toch is de grens tussen mensen en de rest van de natuur binnen de sociale ecologie reëel en gearticuleerd. Mensen kunnen ook tot rationele, ecologisch sensitieve wezens uitgroeien.
Diep(t)e ecologie brengt deze scheidingen binnen de natuur niet aan maar lijkt neer te kijken op mensen, en hen als schadelijk voor de biologische, eerste natuur aan te willen merken. Het houdt duidelijk van wildernisgebieden en het inkrimpen van bevolkingsaantallen. Het ziet overbevolking in de derde wereld als een groot probleem, maar maakt geen aanstalten om migratie naar de eerste wereld daarom te verhogen. Het is dan ook misantropisch van aard, en somige diep(t)e ecologisten laten zich op racistische wijze uit over mensen die naar de eerste wereld willen migreren.

Toch is diep(t)e ecologie weinig politiek, en zeker niet op rechtstreekse democratie gericht (zoals de sociale ecologie), participatie binnen politieke bewegingen ziet het als waardevol indien het bijdraagt tot persoonlijke transformatie. Maar dat is het enige, de interesse voor Oosterse personalistische filosofie maakt dat het nogal quietistisch van aard is en dus politiek activisme links laat liggen.
Het is eerder contemplatief dan interveniërend. Het is er ook veel meer op gericht om leefstijlveranderingen teweeg te brengen op het vlak van consumptie dan dat het op politiek activisme geënt is. De ideëen van Martin Heidegger, een reactionaire en over het algemeen van technologie afkerige denker, vormen een belangrijke inspiratiebron voor de diep(t)e ecologie. Rede wordt bovendien als weinig interessant bekeken, intuïtie daarentegen wel.

Sociale ecologie benadrukt het belang van andere, nieuwe technologische ontwikkelingen, rationalisme, directe democratie, dialectisch denken en ethiek. Het wil tot een heel andere samenleving komen. Diep(t)e ecologie benadrukt “het probleem van overbevolking”, is misantropisch en verdedigt wildernis, Oosterse spiritualiteit en intuïtie.
Murray Bookchin : een levenslang engagement voor een “rationele” maatschappij, zo heet een tekst die Roger Jacobs in 2002 schreef. Daarin gaat Jacobs ook in op de verschillen tussen diepe en sociale ecologie.
Volgens Roger Jacobs (2002) introduceerde Naess de term diepe ecologie (deep ecology dus) met de bedoeling om zich te onderscheiden van een “oppervlakkige” milieubekommernis, die enkel door menselijk eigenbelang ingegeven wordt. De zogenaamd oppervlakkige milieubeschermers rechtvaardigen hun optreden met een passend nutsargument: “en wat wint de mens ermee?”. Dit is echter antropocentrisch gedacht, het gaat om “de opvatting dat de mens de kroon is van de schepping en de maat van alle dingen. Het overstijgen van dit anthropo-centrisme veronderstelt dat we terug voeling krijgen met onze natuurlijke oorsprong, dat we de bevindingen van de evolutionaire biologie en de ecologie als het ware zouden verinnerlijken.” (Jacobs, 2002)
Nog volgens Jacobs is de “diepe ecologie” geen eenduidige, coherent uitgewerkte filosofie: “het is een platform opgebouwd rond stellingen en gedragscodes die in een losse samenhang tot elkaar staan”.

Twee basisnormen houden volgens Jacobs (2002) het wankele gebouw van de diepe ecologie recht. De norm van de zelfrealisatie, als het uiteindelijke resultaat van het voortdurende doorbreken van de enge grenzen van het ik en een identificatie-act met onze menselijke en niet-menselijke omgeving. En (ten tweede) de norm van het biocentrische egalitarisme: “alle organismen en entiteiten hebben, als onderdelen van een in elkaar verweven geheel, een gelijk recht om te leven en zich te ontplooien. Ze hebben gelijke intrinsieke waarde.” De mens is dan ten volle lid van de biotische gemeenschap.
Alhoewel Jacobs hier in de eerste plaats de filosofie van Naess zit te beschrijven, eerder dan het vormloze geheel van de diep(t)e ecologie, legt hij terecht de nadruk op het feit dat de idee van een biocentrisme dat verdedigd moet worden erg belangrijk is binnen de diep(t)e ecologie.
De mensheid wordt er vaak in voorgesteld als een homogene soort die door zijn voortplantingsdrift, en het vermogen om zijn omgeving aan te passen aan zijn eigen behoeften, het ecologische weefsel van de planeet vernietigt. “Oplossingen worden dan gezocht in een drastische reductie van de bevolkingsaantallen (waarbij men vooral het Zuiden op het oog heeft) en in een meer inpassende/beschouwende houding tegenover de natuur.” (Jacobs, 2002)

Sociale ecologie heeft stevige wortels in de dialectische, links-revolutionaire en democratische tradities. Het vormt de cumulatieve ontwikkeling van deze tradities en overstijgt op dialectische wijze meer klassieke linkse tradities als marxisme en anarchisme.
De politieke dimensie van de sociale ecologie treedt op als een synthese van de economische analyses van het marxisme en de hiërarchieloze ideëen van de libertaire stroming. De filosofische dimensie van de sociale ecologie is niet alleen dialectisch, maar ook naturalistisch. Alles in de werkelijkheid is natuur en natuurlijke evolutie.

Het dialectisch naturalisme is inderdaad een filosofie die links activisme zou moeten inspireren. “Het kan ons niet alleen helpen natuurlijke fenomenen te begrijpen; het kan ons ook helpen te begrijpen en te verklaren hoe de sociale historische evolutie ons geleid heeft tot de hedendaagse situatie. Maar waarschijnlijk het belangrijkste is dat een dialectisch begrip noodzakelijk is als we op het spoor willen komen van de potentialiteiten voor vrijheid die verborgen liggen in onze gemeenschappen.” (citaat afkomstig van een open brief uit de jaren '90 van Noorse sociale ecologisten, vertaald door Johny Lenaerts en gepubliceerd op yabasta.be).

In de diep(t)e ecologie vinden we het geloof in bovennatuurlijke fenomenen en het belang van bioregionalisme terug. In diezelfde open brief zetten de Noorse sociale ecologisten zich hier tegen af: “Bioregionalisme (= een alternatieve Amerikaanse stroming waarbij lokale gemeenschappen zich economisch en cultureel volledig gaan inpassen in de specifieke ecologische omgeving waarbinnen zij zich situeren) is een stroming die stevig wortel heeft geschoten in de ecologische beweging, wat we echter als problematisch opvatten. Te gemakkelijk bevordert het een mystieke opvatting over de banden tussen het volk en het land - een opvatting die herinneringen opwekt aan reactionaire beschouwingen over natuur en cultuur en waarbij de band zou kunnen gelegd worden met ronduit fascistische ideologieën van ’Bloed en Bodem’.”

Vlaamse christenen worden zenuwachtig

2008-03-22T05:19:00.000-07:00

De kerken lopen leeg, de christen-democratie moet de duimen leggen voor de populariteit van het Vlaams-nationalisme. Andere religies dan het christendom treden in Vlaanderen steeds meer op de voorgrond. Is er een toekomst voor de christenen in Vlaanderen?

De onrust bij Vlaamse christenen merkte men tijdens de voorbije dagen al te goed. Vanuit de Vlaamse kerkgemeenschap werd nogal ongelukkig gecommuniceerd over de zelfgekozen dood van Hugo Claus en de manier waarop media reageerden op zijn keuze. Met lede ogen kijkt men binnen de Vlaamse kerkgemeenschap naar de populariteit van media die weinig of geen christelijke invloeden vertonen : VTM, Humo, VRT, etcetera. Links van deze massamedia bestaan er kleinere entiteiten die de sympathie van veel mensen losweken : De Morgen, Indymedia, Solidair,...
In zo'n klimaat is het moeilijk voor een uitgesproken christelijk blad als Tertio om zijn weg te vinden. Gazet van Antwerpen heeft dan weer enkel zijn grote oplage kunnen behouden door een minder uitgesproken conservatieve koers te gaan varen.
En ook binnen het partijlandschap hebben conservatieve christenen het moeilijk om hun stempel te drukken op de dingen. Binnen de CD&V lijken veel vrouwelijke leden genoeg te hebben van het duidelijk patriarchale karakter en imago van de partij. De jongere garde binnen de partij wilt de Vlaanms-nationalistische kaart nog meer gaan trekken en ligt daarom overhoop met de oudere mensen in de partij. Bovendien dreigt N-VA electoraal even sterk te worden als CD&V. Dat kan niet de bedoeling geweest zijn van Leterme en kompanen, daarom zetten ze zich iets meer af tegen de kartelpartner dan vroeger.
Binnen het ACV wordt de CD&V niet meer als bevoorrechte partner gezien. Veel vakbondsleden stemmen voor het VB en de vakbondsleiding vindt de christen-democratische partij niet links genoeg. Het discours van de vakbondsleiding sluit soms meer aan bij dat van de Groenen, die steeds minder katholieke invloeden vertonen.
In een regio met zo'n sterke christelijke traditie als Vlaanderen gaat het christendom opvallend snel achteruit. Parochialisme en gemeenschapsvorming maakt plaats voor wereldburgerschap en de anonimiteit van de grote steden. Veel mensen zoeken voor dit verlies troost in een Vlaams-nationale identiteit. Vlaams-nationalisme scoort immers meer punten dan katholicisme. Het electoraal sukses van Bart Dewever, Jean-Marie Dedecker en Filip Dewinter zet het personalisme van de christen-democratie steeds meer in de schaduw.

Libertarische liberalen : voor meer vrijheid of veel te autoritair?

2008-01-07T11:13:00.000-08:00

Libertarische liberalen zetten zich vaak in voor een maatschappij met vergaand liberalisme, een minimale staat op economisch vlak en uitgesproken negatief individualisme. Ze zoeken meer vrijheid in meer markteconomie. Maar hoe rechts of vrijheidsgezind zijn ze?

Bekende libertarische liberalen in Vlaanderen zijn Jean-Marie Dedecker, Jurgen Verstrepen en Hugo Coveliers. Het zijn dus erg rechtse mensen lijkt wel, en ze zijn gevaarlijk want electoraal suksesvol. Maar zijn ze dan wel zo libertarisch en liberaal? Of is dat een fabel? Zijn ze misschien eerder uiterst rechts?
Zeker is alvast dat ze een heel andere visie op vrijheid hebben dan libertaire linksen (ik had misschien ook kunnen schrijven : libertarische linksen, maar ik beschouw de term libertarisch als weinig links). Libertaire linksen hebben namelijk een duidelijke afkeer van kapitalisme en rechts denken of handelen. Ze geloven dat individuele vrijheid en sociale vrijheid goed samengaan, en dat daar waar het niet zo is, dingen veranderd moeten worden. Ze zien autoritair gedrag als tegengesteld aan vrijheid, en dan vooral sociale vrijheid, en begrijpen dat zo'n gedrag kan voortkomen uit angst voor vrijheid.

Libertarische rechtsen onderscheiden zichzelf vaak van meer conservatieve rechtsen door zich uit te spreken voor meer liberalisering in kwesties als abortus, holebirechten en euthanasie. Dit vormt ook gedeeltelijk het sukses van Jean-Marie Dedecker. Met zijn eigen lijst is Dedecker intussen goed voor ongeveer een vijfde van de Vlaamse stemmen, ook al zou hij bij verkiezingen nu misschien slechts 1 op 10 stemmen of zo binnenhalen. Toch geeft dit aan dat het rechts-libertarische denken een zekere populariteit verwerft, en dat links meer zal moeten nadenken over het concept vrijheid.

Het is al te gemakkelijk om het idee van meer linkse vrijheid af te doen als een centrum-links of links-liberaal idee. Markteconomie en vrijheid gaan daarvoor te slecht samen, wie dat wel gelooft trapt in de val van liberale ideologie en propaganda.
In een column van Het Nieuwsblad van bijna een jaar geleden werd Jean-Marie Dedecker, één van de bekendste politici in Vlaanderen, zelfs gewoonweg afgeschilderd als “een volbloed libertaire anarchist wie het geen moer kan schelen wie het met wie doet, of homo's kinderen adopteren en terminaal zieken eigenhandig de stekker uit het stopcontact trekken.” Dank u wel dames en heren van Het Nieuwsblad voor jullie, ahum, grondige en eerlijke politieke analyses. U bent natuurlijk volledig neutraal in de berichtgeving en, ahum ahum, objectief.

Ronald Paul, presidentskandidaat uit Texas, is binnen de Amerikaanse Republikeinse partij ook bezig om meer ruimte te scheppen voor rechts-libertarisme. Hij is onder andere voorstander van een terugkeer naar het vooroorlogs isolationisme en wil de VS terugtrekken uit de VN en de NAVO. Hij maakt zo goed als geen kans om de volgende president van de VS te worden, maar rechts libertarisme is in het Westen aan een opmars bezig. Het electoraal sukses van Pim Fortuyn in Nederland had er ook nooit kunnen komen indien Fortuyn niet had gestaan voor het idee van meer zogezegde vrijheid in de samenleving.

Parlementsverkiezingen als zinlozer dan zinloos

2007-12-02T05:59:00.000-08:00

In België zijn de meest recente parlementsverkiezingen al bijna een half jaar een maat voor niets. In Rusland zijn ze vandaag niets anders dan een populariteitspoll voor president Poetin. In oktober lieten ze in Zwitserland extreem-rechts nog maar eens het grootste in stemmenaantal worden. En in de belangrijkste Europese landen (Duitsland, Frankrijk en Groot-Brittanië) betekenen ze gegarandeerd winst voor rechts. Wie wil er nog parlementsverkiezingen en televisiedemocratie?

In Vlaanderen heeft Jean-Marie Dedecker er zich wel voorstander van getoond. Dedecker staat aan het hoofd van een VB light, een partij die aan (kleine) personencultus doet (Dedecker houdt zelf alle touwtjes in handen binnen de partij), en steeds meer mensen losweekt van het Vlaams Belang. Dat gaat niet alleen over VB-mandatarissen en andere partijleden, het gaat ook over kiezers. Als we de peilingen mogen geloven is Dedecker goed voor ongeveer 10 % van de stemmen in Vlaanderen, die hij vooral haalt van het VB-kiezerspotentieel.
Daarbij schuwt de rechtse libertariër (of moet ik ultraliberaal zeggen?) Dedecker de volksmisleiding niet. Hij laat aan iedereen weten dat hij stemmen wil afsnoepen van het VB, maar tegelijkertijd creëert hij een partij die steeds meer naar rechts afglijdt. Lijst Dedecker lijkt er ook veel aan te willen doen om het VB in de grootstad Antwerpen vrijspel te geven. Dat deed de lijst eerst door voormalig VB-coryfee Jurgen Verstrepen aan te trekken, nu heeft Dedecker ook het idee gecreëerd dat het er binnen VB Antwerpen nog niet zo rechts aan toe gaat als iedereen wel denkt.
In een interview dat in de Gazet van Antwerpen, van maandag 19/11/'07, verscheen liet Dedecker het volgende weten over het Vlaams Belang: “Na de verkiezingen is er niet meer gepraat over samenwerking. Er is daar een machtsstrijd aan de gang tussen de fundi's - Van Hecke en Mata Hari Morel- en de gematigden - Dewinter en Annemans. Als gevolg daarvan lopen veel van hun mensen naar ons over.” Dat Dedecker zomaar Dewinter bij de gematigden binnen het VB indeelt, daar kunnen we ons toch wel ernstige vragen bij stellen. Domheid of sluwe tactiek, wie zal het zeggen?
In datzelfde interview liet Dedecker al weten dat hij graag nieuwe parlementsverkiezingen ziet plaatsvinden: “Mocht men er toch niet uit geraken dan vind ik dat we opnieuw naar de stembus moeten. En geen samenvallende verkiezingen aub. De Vlaamse moeten gescheiden blijven van de federale. Gescheiden verkiezingen breken de almacht van de regeringen. Kijk naar Duitsland of naar Zwitserland, daar marcheert dat systeem perfect.”
Maar Duitsland en Zwitserland zijn niet voor niets landen waar rechts de wind in de zeilen heeft. In Duitsland regeert men conservatief en palmen neo-nazis bijna evenveel de straten in als in Rusland. In oktober hebben de parlementsverkiezingen in Zwitserland de overwinning opgeleverd voor de extreemrechtse Volkspartij (SVP). Die partij, geleid door Christoph Blocher, groeide van 26,7 procent in 2003 naar 28,8 procent. Ze werd en bleef hiermee de grootste partij. Een parallel met Vlaanderen kan getrokken worden. In alle landen van het Europese continent zijn massamedia, en in het bijzonder de televisie, erg invloedrijk geworden. De commercialisering van het medialandschap heeft de manipulatie van de publieke opinie in een stroomversneling gebracht. We leven in een informatiesamenleving, maar ook steeds meer in een desinformatiemaatschappij. Democratie wordt uitgehold door de grotere greep van massamedia op het informatielandschap, wat overblijft is schijndemocratie of ook wel televisiedemocratie genoemd.
In Groot-Britannië, niet alleen het land van de BBC maar ook van de tabloids en de commerciële televisiestations, is de leiding van het land in handen van good old new Labour, met aan het hoofd van de regering Gordon Brown, een light versie van Tony Blair. Televisiereclame is er zelfs zo trendy geworden dat een nieuw satellietnetwerk, het Advert Channel, begonnen is met de reclamefilmpjes 24 uur op 24 uit te zenden.
In Frankrijk blijft de rechtse populist Sarkozy een bij een groot deel van de Fransen enorm populaire president, en zit het voormalig linkse dagblad Libération niet voor niets in slechte financiële papieren. De concurrentie van het internet voor linkse informatiewinning is groot. In Duitsland zijn de sociaal-democraten rechtser dan in België en hebben ze niet eens de touwtjes van het land in handen. Nee, die houdt de conservatieve Angela Merkel van de regerende christen-democraten stevig vast.
In Rusland zijn de parlementsverkiezingen van vandaag vergelijkbaar met Bolsjevistisch machtsmisbruik. Er is nauwelijks ruimte voor oppositiebewegingen. “Om toch maar zeker te zijn dat er in het parlement geen echte oppositie komt, heeft het Kremlin de kieswet zo gewijzigd dat alleen bevriende en schijnopposanten aan bod kunnen komen. Voor zijn eigen opvolging – grondwettelijk gezien kan hij dat zelf niet zijn – heeft de meester van het Kremlin ook al iets gesofisticeerd uitgewerkt.”, laat Freddy De Pauw in het meest recente nummer van Uitpers weten.
Poetin creëert zelfs eigen "oppositiebewegingen". De Communisten vormen de belangrijkste oppositiekracht, maar hebben vooral een "patriottisch programma". Als men communisme in Rusland aan vaderlandsliefde koppelt, hoeft men er nochtans niet verwonderd over te zijn dat men ruim het onderspit delft bij verkiezingen. Als de Russische Communistische partij vandaag 8% van de kiesgerechtigden kan overtuigen om naar de stembus te trekken, dan zal het blij mogen zijn want de opkomst zal sowieso laag zijn.
Volgens De Pauw zijn die Communisten “al blij dat ze enkele lokale machtsbasissen kunnen behouden” en voeren ze nauwelijks oppositie op nationaal vlak. “De beweging van Gasparov krijgt veel aandacht in de westerse media. Maar in de Russische Federatie zelf is de invloed ervan zeer beperkt.”, schrijft De Pauw ook. In de beweging zitten "nationaal-bolsjevieken" en ultraliberalen die de lof zingen van wijlen de Chileense dictator Pinochet. “Die beweging bestaat voor een groot deel bij de gratie van de westerse media, de Russische negeren hen.”
Poetin heeft de kieswet zo veranderd dat bijna geen enkele oppositiepartij aan de verkiezingen kan deelnemen. Hij benoemde ook onverwacht een voor het publiek onbekende functionaris, Viktor Zoebkov, tot premier en waarschijnlijk kandidaat bij de presidentsverkiezingen. Poetin leidt nu de lijst van "Rusland Eén" bij de parlementsverkiezingen. De Pauw: “Na Zoebkovs verkiezing tot president kan hij zelf weer premier worden, zoals hij dat ook al enkele maanden was onder Jeltsin. Dan kan de grondwet wel even aangepast worden om de premier meer bevoegdheden te geven. Of, Zoebkov kan na een tijdje aftreden waarna de premier, Poetin dus, volgens de grondwettelijke regels weer president wordt.”

De rode linkerzijde herademt

2007-10-22T08:05:00.003-07:00

Met de voorzittersverkiezingen binnen de SP.A en de eclatante score van Erik De Bruyn, die meer dan een derde van de stemmen behaalde, is de rode linkerzijde opnieuw op de kaart gezet.
Eerst dachten velen dat dit misschien door het CAP van Jef Sleeckx zou worden gedaan, maar die partij lijkt een beetje op een doodgeboren kind. Ze is teveel het vehikel van trotskisten geworden om er een brede linkse partij van te maken, ze is teveel partij en te weinig beweging. Dit weekend hield het CAP een belangrijk congres. Er waren slechts 150 aanwezigen.
Dat nadeel heeft de SP.A Rood niet. Deze steeds meer aan invloed winnende stroming binnen de SP.a lijkt in veel opzichten op haar electoraal suksesvolle evenknie uit Nederland, de SP. De staatssocialistische retoriek wordt ook met een basisdemocratisch sausje overgoten, waardoor SP.a Rood vermijdt de associaties op te roepen met Lenin, Stalin en goelags. De Bruyn verkondigde zelfs aan iedereen die het wou horen geen communist te zijn. Waarmee we eigenlijk niets weten want dat woord kan 101 betekenissen hebben vandaag, in tijden dat er op het eerste zicht geen verschil lijkt te zijn tussen Chinees autoritair marktkapitalisme en Chinees hedendaags Communisme. Wie wil er zich nog communist noemen in een tijd dat het woord nietszeggend lijkt, en in de massamedia vaak geassocieerd wordt met gore, autoritaire praktijken?
De Bruyn is marxist, zoveel is wel duidelijk, maar hij wil niet als autoritair gezien worden. De Bruyn is meer socialist dan de nieuwe Sp.a-voorzitter Caroline Gennez, dat is ook duidelijk. Voor de rest vind ik De Bruyn nogal vaag voor een marxist. Wat denkt De Bruyn over ecologie, communalisme, anarchisme, Lenin en... Marx? We komen het niet te weten via zijn blog. We komen het ook niet gemakkelijk te weten als we zijn naam googlen: af en toe vinden we linken naar de autoritaire communist Leo Trotski en gore praktijken... maar De Bruyn weet dat allemaal met de glimlach af te wenden, alsof hij de ideale linkse schoonzoon is.
De Bruyn is veranderd, dat speelt in zijn voordeel. Hij heeft het belerende propagandisme grotendeels achter zich gelaten, en zich ingeschakeld in een brede linkse beweging die Groen! af en toe in de schaduw zet. Meer zelfs, hij is de woordvoerder en het boegbeeld van die beweging geworden. Hij is uitgegroeid tot de misschien wel belangrijkste linkse man in Vlaanderen. Maar... willen we dat wel? Willen we die staatssocialistische vaagheid?
Wat met die andere tradities : sociaal anarchisme, revolutionaire ecologie, libertair socialisme... daar valt toch ook wat van te leren? Want met het sukses van SP.a Rood komen we misschien wel terecht in een vaarwater van oudbakken linkse recepten, van de materialistische kookboeken volgens Fidel Castro en de economistische, urenlange praatjes van Hugo Chavez. Na het jarenlange koken met Steve Stevaert en Mieke Vogels evenmin een aantrekkelijk idee. Toch?

Ook Spirit wordt meer Antwerps

2007-09-27T07:46:00.000-07:00

Bettina Geysen is de enige kandidaat-voorzitter bij Spirit, ze is net als bijna iedereen binnen Spirit een overtuigde linksliberaal, en dus komt er normaal gezien geen tegenkandidaat. Spirit heeft zogezegd nood aan nieuwe boegbeelden, die vooral het socio-economische programma van de partij kunnen belichamen. Tijdens hun zoektocht kwamen partijkopstukken Els Van Weert, Bert Anciaux en Geert Lambert daarom uit bij Geysen. De 38-jarige voormalige topvrouw van de VRT is sinds begin dit jaar lid van Spirit, en een gemediatiseerd bekend iemand. Geysen : "Ik wil meewerken aan een goed, degelijk en inspiratievol bestuur voor Vlaanderen".
Onder Geysen haar leiding werd TV1 in 2005 het betere kijkcijfers halende Eén. Daarna werd ze als directeur Nieuwe Media verantwoordelijk voor het ontwikkelen van de visie en strategie van de nieuwe media-activiteiten van de VRT. Vorig jaar werd ze als “onafhankelijke” actief voor Spirit. Spirit : “In haar thuishaven Lier duwde ze de lijst Lier Leeft van Els Van Weert. De samenwerking tussen Els Van Weert en Bettina Geysen verloopt sindsdien erg goed.”
Daarmee hebben we de zoveelste bekende partijpolitieke vertegenwoordiger die de provincie Antwerpen uitkoos om er in actief te zijn. Na Gerolf Annemans, Filip Dewinter, Anke Vandermeersch, Marie-Rose Morel, Hugo Coveliers, Jurgen Verstrepen, Mimount Bousakla, Bart De Wever, Ludo Van Campenhout, Dirk Van Duppen, Marc Van Peel, Inge Vervotte, Caroline Gennez, Patrick Janssens, Erik De Bruyn, Els Van Weert, Mieke Vogels en Bart Staes is er nu dus Bettina Geysen. Geysen speelde tot voor kort vooral een politieke/staatkundige rol in de Antwerpse stad Lier.
Kent u de naam van de burgemeester van Hasselt, Oostende, Brugge, Kortrijk of Lokeren? Wellicht niet altijd. De hiërarchische partijpolitiek is nu eenmaal nauw verbonden met de mediatisering van Antwerpen, de grootste stad van Vlaanderen én ook de provincie met het grootste aantal Bekende Vlamingen. Een groot probleem lijkt me dat, want de macht verschuift steeds meer naar één provincie en grootstad. De mensen laten zich vertegenwoordigen door Antwerpenaars, ook al kennen ze die enkel vanuit de media. Ze laten vaak het discours over de politieke besluitvorming over aan beroepspolitici en de gemediatiseerde inwoners van de stad of de provincie Antwerpen. En de linkerzijde doet er aan mee.
De televisiedemocratie die Vlaanderen rijk is wordt steeds Antwerpser en regionalistischer. We denken niet zelf na over politiek maar laten dat over aan staatssocialisten, staatsecologisten en andere politici. We geven niet zelf vorm aan onze gemeentes en gemeenschappen, maar laten de beeldbuis zijn werk doen. Ons denken over politiek wordt steeds meer bepaald door de televisie en andere massamedia, en we kunnen ons niet meer inbeelden dat het anders kan want de massamedia hebben onze kijk op de werkelijkheid vervormd.
We willen geen werkelijke politieke vertegenwoordiging, maar stellen ons tevreden met het afstaan van politieke macht aan anderen zonder dat ze herroepbaar is. We laten ons niet meer informeren in onze wijken en buurten maar luisteren naar het discours van politici op televisie. Dat is jammer genoeg de situatie in het Vlaanderen van vandaag en morgen.

Het CAP ontdekt het communalisme

2007-09-25T16:36:00.000-07:00

Het CAP heeft het communalisme ontdekt. Oh ja? Leest men bij het CAP dan ook de werken van de communalist Murray Bookchin tegenwoordig? Organiseert men misschien studiereizen naar Scandinavië, waar communalisme een kleine aanhang heeft verworven? Nee hoor. Raf Verbeke, één van de voortrekkers bij het CAP, meent te moeten waarschuwen voor “paars communalisme”. In het “paars communalisme” is er aandacht voor “stedelijkheid” (de megalopolis om meer precies te zijn), en ook nog een beetje voor vormen van stedelijk/gemeentelijk zelfbestuur. En dus is het communalisme verdacht.

Er zou zelfs een traditie binnen de Gentse Sociaal-democratie zijn die naar communalisme verwijst en tot de 19de eeuw teruggaat! Geeft Verbeke ons een goede historische bron in deze kwestie? Nee, het geheel blijft voorlopig raadselachtig. Even raadselachtig als de band tussen Stalin en Marx of die tussen socialisme en nationaal-socialisme. Ja, even raadselachtig als de 1 mei vieringen van het VB. Het geheel is even raadselachtig als de greep van trotskisten op het CAP, het socialisme van SP.a-dissident Erik De Bruyn en de rol van Peter Terryn binnen het CAP en het ALF. Want wie begrijpt eigenlijk nog wat de Marxisten willen in Vlaanderen? En wie begrijpt er Verbeke zijn analyses? Misschien wel diegenen die vaak wat aan gebrekkige geschiedschrijving doen met de hulp van een Google-zoekmachine. Maar wie nog?
Ter illustratie citeer ik nu Raf Verbeke (kijk op 24 september, website van het CAP) : “Meer dan elders is het Gentse socialistisch syndicalisme vergroeid met het paars communalisme. De verkiezingen van 8 oktober hebben net een boost gegeven aan dat communalisme en een kloof duidelijk gemaakt tussen stad en platteland. Het platteland stemt rechtser, de steden linkser. Die vaststelling keert al 120 jaar terug natuurlijk. Patrick Janssens verwijst er naar in zijn analyse van de SP.a-opdoffer van 10 juni. Maar gans Vlaanderen is verstedelijkt. De werkende klasse woont al lang op de buiten. Het politiek leven blijft in de meeste plattelandsgemeenten gedomineerd door CD&V.”

Naar een nieuwe taaléénheid

2007-09-24T17:47:00.000-07:00

Hebt u zich ook al gestoord aan de manier waarop toppolitici in België ons absoluut hun eigen nationale identiteiten in de maag willen splitsen? Vindt u, net als ik, dat het wel genoeg geweest is met al dat gezever over Vlamingen en Franstaligen, en hoe die wel zogezegd sterk van elkaar zouden verschillen? Begrijpt u ook al lang dat klassenverschillen verdoezeld worden door altijd maar te focussen op de belangen van “de Vlamingen” en “de Franstaligen”? Of is dat nieuw voor u, en gaan uw ogen nu open?
Op lange termijn kunnen we sowieso best overschakelen op het Engels als eerste taal voor iedereen in “Belgenland”. Er komen steeds meer mensen bij in België die noch het Frans noch het Nederlands als moedertaal hebben. Waarom zouden we hen moeten verplichten onze moedertalen te leren? Misschien is België wel gewoon soms een tussenstop voor hen, op weg naar een ander land. En waarom zouden we dan van hen verwachten dit idee op te geven? In alle landen waar veel mensen een Germaanse taal als moedertaal hebben, is de logische stap het Engels volop aan te leren en er op termijn de eerste taal van te maken. Het Engels wordt steeds belangrijker als taal in de wereld. Waarom zouden we zoiets tegenhouden? Zoiets kan alleen maar ultraconservatief gedrag in de hand werken, stemmen voor het Vlaams Belang, Vlaamse gezinnen en Vlaamse cultuur, Vlaamse muziekjes, Vlaamse klauwers en Vlaamse bonden.
Maar... hoor ik de critici al zeggen, komt er dan geen cultuurimperialisme? De Engelstaligen die hun eigen culturen weten op te dringen? Juist niet, denk ik dan. De culturele diversiteit kan er alleen maar groter door worden. Eindelijk zullen atheïsten en religieuzen elkaar werkelijk leren kennen, eindelijk zullen moslims en christenen in kunnen zien hoe weinig ze wel verschillen van elkaar. Eindelijk zullen Europeanen of onderdrukten elkaar beginnen te verstaan. Leve het taaluniversalisme, leve het Engels!

Politiek en verstaatsing

2007-09-12T09:20:00.000-07:00

Murray Bookchin (1989):

Vroege staten in de geschiedenis werden opgevolgd door quasi-staten, monarchieën, feodale staten en republikeinse. De totalitaire staten van onze eeuw overtreffen de wreedste tirannieën uit het verleden. Maar essentieel voor de opkomst van de nationale staat was het vermogen van gecentraliseerde staten om de vitaliteit van de stadsbuurt, de stad en de dorpsstructuren te verzwakken en hun functies te vervangen door bureaucratieën, de politie en het leger. Een subtiele wisselwerking tussen de grote stad en de staat - vaak exploderend in een openlijk conflict - deed zich in de gehele geschiedenis voor en heeft het maatschappelijk landschap tot aan de dag van vandaag vorm gegeven. Jammer genoeg is er niet voldoende aandacht geschonken aan het feit dat de capaciteit van staten om hun macht volledig uit te oefenen, vaak beperkt werd door de stedelijke obstakels die de centrale macht ondervond.
Het nationalisme heeft, net als het étatisme, zozeer zijn stempel gedrukt op het moderne denken dat alleen het idee al van een politiek van lokaal bestuur (municipalisme) als een optie voor maatschappelijke organisatie eigenlijk al is afgeschreven. Dat komt, zoals ik al heb benadrukt, doordat politiek vandaag de dag volledig vereenzelvigd wordt met staatsmacht, de professionalisering van macht.

Hoe communalisten in Noorwegen het bekijken...

2007-09-12T04:30:00.001-07:00

Libertair municipalisme is niet louter een tactiek of strategie, om nog maar te zwijgen van één of andere vorm van "Realpolitik". Het is een ontwikkelingsmatige benadering die de evolutie van de mensheid naar meer vrijheid, samenwerking en zelfbewustzijn zou kunnen bevorderen. Als dusdanig probeert het de maatschappij te begrijpen in termen van haar sociale en historische potentialiteiten voor menselijke emancipatie.

Met het dialectisch naturalisme beschikken we over een filosofie die ons libertair municipalistisch activisme zou moeten inspireren. Het kan ons niet alleen helpen natuurlijke fenomenen te begrijpen; het kan ons ook helpen te begrijpen en te verklaren hoe de sociale historische evolutie ons geleid heeft tot de hedendaagse situatie. Maar waarschijnlijk het belangrijkste is dat een dialectisch begrip noodzakelijk is als we op het spoor willen komen van de potentialiteiten voor vrijheid die verborgen liggen in onze gemeenschappen.

In dit opzicht zouden de libertaire municipalisten hun politieke benadering moeten proberen in te passen in de specifieke tradities en mogelijkheden van hun gemeenschap. Hoewel het mogelijk is dat mensen in sommige delen van de wereld meer open staan voor het libertair municipalisme dan anderen, behoort de directe (face-to-face) democratie niet tot enige specifieke regio op deze aardbol; het maakt deel uit van onze gemeenschappelijke erfenis als menselijke wezens. Vanuit ons perspectief probeert het libertair municipalisme de universele potentialiteit van vrijheid en gelijkheid te actualiseren.

Dat we onze politiek willen baseren op de tradities van de lokale gemeenschappen betekent geenszins dat we ons inlaten met nationalisme. Boven alles zijn we internationalisten en houden we vast aan het ideaal van een verbonden mensheid. Dat moet ook het geval zijn bij de anti-imperialistische strijd: hoewel we onderdrukte volkeren steunen in hun strijd tegen het imperialisme, betekent dit niet dat onze steun ook uitgaat naar de opbouw van hun eigen onderdrukkende instellingen. Te dikwijls in het verleden heeft de ’nationale bevrijding’ het zicht onttrokken op de ’sociale bevrijding’.

Dit komt uit een open brief uit de jaren '90 van Noorse sociale ecologisten. De gehele brief (in het Nederlands) vind je hier.

Municipalisme, filosofie en dialectiek

2007-09-11T12:56:00.001-07:00

Janet Biehl (1997):

Als een ontwikkelingsfilosofie gebruikt het dialectisch naturalisme een woordenschat die ontwikkelingsprocessen weerspiegelt: potentialiteit, het verschijnen, het ontplooien, groei, actualisering, vervulling. Waar analytische filosofie fixiteit vooronderstelt, vooronderstelt dialectische filosofie beweging, en niet louter kinesis maar gerichte beweging.
Door aandacht te schenken aan de potentialiteiten van een situatie, moedigt de dialectische rationaliteit ons aan te onderzoeken wat voor soort toekomst er logisch gezien uit een situatie kan voortspruiten. Dus de gemeente zoals zij tegenwoordig bestaat bevat de mogelijkheid om gedemocratiseerd te worden en deel uit te maken van een rationele samenleving; het bereiken van een libertair municipalistische maatschappij zou de voltooiing of actualisering van deze potentialiteit betekenen.

Dit komt uit een interview van Chuck Morse met Janet, dat ooit in het Nederlands vertaald is en hier te vinden is.

Voor gemeenten in zelfbeheer

2007-09-11T11:39:00.000-07:00

Deze tekst schreef ik op het einde van 2004, hij was in grote mate gebaseerd op de ideeën van Janet Biehl en Murray Bookchin en ik beschouw hem als één van mijn beste vroegere teksten...

Ik ben al meer dan zeven jaar veel bezig met de strijd voor zelfbestuur in gemeenten. Ik ontmoette in Europa ook veel mensen die me daarbij wilden helpen. Het was niet altijd evident, want reizen is duur. Maar het heeft wel de moeite geloond. Ik heb er veel van geleerd bijvoorbeeld.
Wie macht aan de inwoners van een gemeente zelf wil geven moet er ook bewust naar streven, en strijden voor zelfbestuur. Men zal het niet bekomen door zich aan te passen aan de bestaande maatschappelijke krachten, evenmin zullen de bestaande gemeentebesturen hun macht op een schaaltje overhandigen aan activisten.
Integendeel, de huidige context stimuleert veel meer centralisatie van de macht in de handen van weinigen, autoritair gedrag, en lippendienst aan hiërarchische principes op de werkvloer. De leerprocessen die inwoners van een gemeente door moeten maken zijn vaak enorm groot, en zonder een goed georganiseerde beweging die zelfbestuur propageert en mensen bewust maakt van de vele positieve kanten van een gemeente in zelfbeheer lijkt me een duurzame en grootschalige, rechtstreeks-democratische situatie onmogelijk in de toekomst. Evenmin zal zo'n beweging voor gemeentelijk zelfbestuur spontaan ontstaan. Ze moet bewust opgebouwd worden, en in eender welke regio moet ze gedragen worden door, op zijn minst, een aantal mensen die zich volledig inzetten voor de uitbouwing ervan.
De mensen die voor een gemeente in zelfbeheer zijn moeten regelmatig samenkomen, al dan niet in grote groepen, en discussiëren over hun visies. Ze kunnen bijvoorbeeld beslissen om een studiegroep op te richten, en zichzelf zo vertrouwd mogelijk proberen te maken met vrijheidsgezinde ideeën. Ze zouden de basisliteratuur omtrent vrijheidsgezind municipalisme
kunnen lezen, teksten van Janet Biehl en Murray Bookchin die aangeven hoe men gemeenten kan democratiseren in een strijd voor een rechtvaardige, solidaire samenleving. Ze kunnen elkaar regelmatig ontmoeten om die teksten te bespreken, alsook vragen die hierbij ontstaan verwoorden, en zo goed mogelijk proberen te beantwoorden. Door zichzelf te vormen en door zichzelf voor te bereiden op de tegenstand die ze kunnen ervaren, verwerven ze de middelen om anderen te vormen en de beweging vooruit te helpen.
Ze kunnen ook aanverwante werken lezen. Deze kunnen over sociale ecologie gaan, over allerlei rechtstreeks-democratische tradities in hun eigen regio, of in andere delen van de wereld; over de geschiedenis van linkse, radicale bewegingen of over democratische en politieke theorie in het algemeen, ook revolutionaire anarchistische werken,... In Nederland zou men dingen van Arthur Lehning of Erik Krebbers kunnen lezen, in Duitsland teksten van Gustav Landauer, Lou Marin of Jutta Ditfurth. Het is zeker geen voorwaarde voor de deelname aan de studiegroep om tonnen literatuur te beginnen verwerken, maar vorming en zelfvorming is zeker noodzakelijk, en een ruime kennis verwerven over vrijheidsgezind municipalisme lijkt mij nog interessanter.
Wie gemeentelijk zelfbestuur wil, moet ook vrienden en kennissen zoeken die in het project geïnteresseerd zijn, en de studiegroep uitbreiden om ze er in op te nemen, of soortgelijke groepen doen ontstaan. Doordat ze nieuwe mensen helpen deze ideeën te begrijpen, zullen ze ook zichzelf kunnen testen, of leren hoe ze beter kunnen reageren op vragen, tegenwerpingen en
kritieken.
Plaatselijke politieke en ecologische kwesties moeten grondig bestudeerd worden. Vrijheidsgezinden kunnen bijvoorbeeld opiniestukken schrijven, of een algemeen verslag over alle omgevingsproblemen van een wijk in hun gemeente, of over de waarschijnlijke sociale en ecologische gevolgen die een voorgestelde ontwikkeling zou kunnen hebben. Er kan een lokale nieuwsbrief komen. Artistieke neigingen kunnen helpen bij het maken van goede posters en pamfletten. In het ideale geval verspreiden ze veel kwaliteitsvolle literatuur in een vrij grote regio, en ook in plaatselijke boekhandels, buurtcentra of kaffees.
In de oproep tot plaatselijke democratie schuilt er heel wat wervingskracht als ze gepaard gaat met een kritisch bewustzijn bij de aangesproken mensen. Het oprichten van buurtvergaderingen en andere rechtstreeks-democratische organisaties waarin deze besluitvorming gekoesterd wordt is ook belangrijk. Er moet tevens gewerkt worden aan een sociale economie, een economie die ingaat tegen mensonvriendelijk ondernemen en tegengas geeft op ecologisch vlak, om de bestaande ecologische crisis te helpen stoppen.
De groepen die voor zelfbestuur gewonnen zijn dienen hun eigen stads- of gemeentebestuur op te roepen om de buurtvergaderingen een wettelijke basis te geven door dit principe in het bestuursakkoord van de gemeente op te nemen. Zolang er in de gemeente geen democratische meerderheid is gevonden voor de afschaffing van dat stads- of gemeentebestuur, voor de decentralisering van de besluitvorming naar de buurtvergaderingen toe, moet er druk worden gezet op het Bestuur om tot zelfbestuur te komen. Dit kan bijvoorbeeld door deelname aan gemeenteraadsverkiezingen of stemboycots.
Er kunnen ook voordrachtreeksen in daarvoor geschikte ruimtes gehouden worden. De sprekers zouden gebruik kunnen maken van een heel scala aan onderwerpen, zoals democratie in theorie en praktijk, vrijheidsgezind feminisme, radicale geschiedenis. Ze zouden ook acties kunnen organiseren rond kwesties van onmiddellijk belang, en deze steeds koppelen aan de eis voor buurtvergaderingen waarin de mensen zelf kunnen beslissen. Vrijheidsgezinden zouden een grote actie kunnen organiseren om te protesteren tegen de ontwikkeling van een winkelcentrum of het bouwen van kantoren voor een kapitalistische onderneming, en hierbij uitleggen welke maatschappelijke krachten er achter zo'n ontwikkeling schuilgaan. Wanneer kwesties aan de orde zijn in de lokale gemeenteraad dienen zij zich uit te spreken en de rechtstreekse democratie als lange-termijn-oplossing voor problemen naar voor te schuiven, op die momenten is een goede communicatie in de richting van mensen buiten de beweging belangrijk.
De leden van de beweging zullen meer dan waarschijnlijk coöperatieve activiteiten in de plaatselijke regio kennen of hierin al geëngageerd zijn, met name coöperatieve voedingswinkels en kaffees, voedselcollectieven, en soortgelijke dingen. Deze activiteiten zijn van belang omdat ze een geest van samenwerking onder individuen ontwikkelen, wat noodzakelijk is voor de regionale solidariteit waarop een directe democratie steunt. Vermits ze in het kapitalistische systeem ingebed zijn, kan er echter niet op vertrouwd worden dat hun zin voor coöperatie blijft bestaan.
Een alternatieve economie die werkt volgens de principes van de markt, niet volgens het principe "ieder werkt naar vermogen en krijgt naar behoefte", en ook niet onder het beheer van gemeentes die samenwerken valt, is werkelijk kwetsbaar.
Vrijheidsgezinden moeten de waarde van coöperatieven goed in leren schatten, en weliswaar de coöperatieven in hun rechten laten, maar toch het meeste van hun energie besteden aan de oproep voor en het streven naar rechtstreeks-democratische buurtvergaderingen. Ze dienen ook met zoveel mogelijk mensen te praten, met elkeen die luistert, geduldig uitleggend waarom de buurtvergaderingen nodig zijn, en hierbij dezelfde verklaringen herhalen als het nodig is, vragen naar het beste vermogen beantwoorden, en bezwaren zo goed als men kan weerleggen.

Rafa Grinfeld

Natiestaat en nieuwe kolonisatie

2007-09-11T10:58:00.000-07:00

Murray Bookchin (1996):

Wat de neergang van de Natiestaat betreft, denk ik, dat in hoge mate een idee-fixe is. Natie-Staten ondergaan momenteel zekere veranderingen, in het bijzonder in de Verenigde Staten, Duitsland, China en mogelijk Japan. Deze landen gaan steeds meer een overheersende positie innemen in het geheel van Natie-Staten. Duitsland, bijvoorbeeld doet vandaag de dag met aanzienlijk succes wat Wilhelm II in 1914 en Hitler in 1939 met wapens deden: het koloniseren van grote delen van Europa met de Duitse mark, met Duits kapitaal en industrie, maar dit keer onder de vlag van de Europese Unie en gedeeltelijk in samenwerking met Frankrijk. We kunnen hetzelfde zeggen over de Verenigde Staten in Noord-Amerika: zij voltooit in wezen haar economische kolonisatie van Canada en Mexico. En zij heeft nog meer ambities, zoals twee eeuwen geleden al vanuit de zogenaamde Monroe-Doctrine: het koloniseren van het gehele Westerse halfrond. We hebben het hier over Natiestaten en niet slechts over multinationals. Centrale imperialistische Natiestaten hebben, met andere woorden, nieuwe wegen gevonden om op imperialistische wijze te functioneren, namelijk door hun industriële en financiële macht en niet louter door oorlog.

Natiestaat, macht en onmacht

2007-09-11T10:34:00.000-07:00

Het adviesorgaan van het tijdschrift Communalism (2002):

Communalisten zijn toegewijd aan de empowerment van mensen, wat haaks staat op centralisering en staatsbestuur. Het Communalisme is in feite rotsvast in haar verzet tegen de natiestaat, dat het ziet als hét instrument bij uitstek om onmacht onder de mensen te verspreiden. De natiestaat reduceert het hele concept citizenship tot een lachertje, omdat het citizens slechts de passieve rol van belastingbetaler, klant of kiezer toebedeelt. De dynamiek van deze structuur komt in de plaats van het recht op beleidsvorming door de mensen zelf, met een gekozen of verkozen minderheid van zogenaamde “vertegenwoordigers” die de staat besturen. De natiestaat is per definitie gebaseerd op het geprofessionaliseerde gebruik van geweld, en claimt dat het met haar politie- en legermacht een monopolie heeft op het gebruik van geweld in de samenleving. Ze is dus een perfect instrument voor de heersende elites geweest, geleidelijk alle “amateuristische” kenmerken van meer democratische bestuurssystemen uitbannend en trotse citizens tot gewillige onderdanen makend. De geschiedenis heeft laten zien dat staten zelfs een bepaald eigenbelang kunnen ontwikkelen, wat in de moderne tijd kan worden waargenomen bij de bureaucratische ontwikkelingen in China en de voormalige Sovjetunie. Dit is een ontwikkeling die in verschillende gradaties ook opgaat voor de meest “democratische” van onze Westerse natiestaten.

Links dat ooit was : een persoonlijke reflectie

2007-08-07T11:37:00.000-07:00

Hieronder vindt men het eerste deel van de vertaling van Murray Bookchin zijn tekst "The Left That Was", uit 1991. De tekst is al eerder "vertaald" geweest, maar die vertaling had mijn inziens bijschavingen nodig.

Ik zou eens willen terugblikken op een links dat ooit was -- een idealistisch, vaak theoretisch coherent links, dat op militante wijze nadruk legde op zijn internationalisme, rationaliteit in het benaderen van de realiteit, zijn democratische geest en zijn krachtige revolutionaire aspiraties. Als we de voorbije honderd jaar overschouwen, is het niet moeilijk heel wat gefaal te vinden in het links dat ooit was : ik heb een groot deel van mijn leven besteed aan het bekritiseren van de mislukkingen van links (zoals ik dat zag) en veel van zijn premissen, zoals de klemtoon die lag op de economische factoren in het verloop van de geschiedenis (hoewel dit falen ook kan worden overdreven als men het sociaal idealisme van links negeert), zijn fixatie op het proletariaat als een “hegemonische” klasse, en zijn niet-begrijpen van de problemen met betrekking tot status, hiërarchie en overheersing.

Maar links dat ooit was – het links van de negentiende en het begin van de twintigste eeuw – had niet onze schokkende ervaringen meegemaakt van het Bolsjevisme en in het bijzonder het Stalinisme, om zijn zwakten te kunnen corrigeren. Het ontwikkelde zich in een periode waarin een massabeweging van werkende mensen opkwam – een proletariaat in het bijzonder – die niets gewonnen had bij de democratische revoluties uit het verleden (in tegenstelling tot de boeren, waarvoor dat wel het geval was). Links dat ooit was had niettemin kenmerken die als onontbeerlijk moeten beschouwd worden voor elke beweging die zich tot doel stelt een betere wereld te scheppen : een edelmoedige geest, een streven naar een humane wereld, een zeldzame graad van politieke onafhankelijkheid, een intense revolutionaire geesteshouding en een niet aflatend verzet tegen het kapitalisme. Deze attributen waren karakteristiek voor links zoals het was, en hiermee bedoel ik niet het Leninistische “Oud Links” of het Maoïstische “Nieuw Links” dat er op volgde, maar de traditionele ideeën die met links als dusdanig verbonden waren. Zij definieerden links en onderscheidden het van liberalisme, progressisme, reformisme, etcetera.

Ik stel nu jammer genoeg vast dat deze attributen snel aan het verdwijnen zijn uit het links van nu. Links heeft zich vandaag teruggetrokken in een strijdbare vorm van nationalisme en étatisme, vermoedelijk in het belang van “nationale bevrijding”, een vormloos nihilisme, vermoedelijk met de beschermende invloed van het postmodernisme; en een etnisch parochialisme, vermoedelijk in naam van de strijd tegen rassendiscriminatie. Nieuwe versies van nationalisme, onverschilligheid tegenover democratie en een fragmenterend sectoralisme en parochialisme steken de kop op. Dogmatisme en morele intimidatie hebben dit sectoralisme en parochialisme tot een zweep gemaakt die alle analyses die verder gaan dan middelmatige zelfkleverslogans stilzwijgt.

Veel “leiders” van hedendaags links hebben al te veel carrières en reputaties opgebouwd door hard te schreeuwen, in plaats van heldere inzichten te ontwikkelen. Hun slogans hebben geen inhoud, en hun woordenkramerij brengt weinig besef bij van het feit dat we uiteindelijk allemaal één gemeenschap van mensen vormen, en dat we in staat zijn de slechts geconditioneerde reflexen te overstijgen die ons engagement voor wederzijdse erkenning en de zorg voor elkaar en de planeet ondermijnen. Ik heb het niet over een New Age “éénheid” die fundamentele verschillen negeert in verband met klasse, status en etnische onderverdelingen in de hedendaagse samenleving, verschillen die moeten worden weggewerkt door een radicale sociale verandering. Ik heb het wel over het falen van hedendaags links om enige affiniteit te ontwikkelen met een humaan links dat ooit was, een links dat ons potentieel erkende om een door allen gedeelde mensheid en beschaving te scheppen.

Ik besef maar al te goed dat veel linksen deze opmerkingen als onbevredigend zullen beschouwen. Maar in het links dat ooit was, werd de werkende klasse tenminste beschouwd (hoewel dit een vergissing was) als de “klassenloze klasse”, dat wil zeggen een welbepaalde klasse die door tendenzen, inherent aan het kapitalisme, gedwongen was uitdrukking te geven aan de universele belangen van de mensheid, en ook die mensheid haar potentieel om een rationele maatschappij te creëren. Dit besef veronderstelde tenminste dat er universele menselijke belangen bestonden die gerealiseerd konden worden, en vorm konden krijgen, in socialisme, communisme en anarchisme. Het links van vandaag is deze neiging tot universaliteit aan het “deconstrueren” tot op het punt waarop het de geldigheid ervan ontkent en zich tegen de rede zelf keert, met als argument dat ze puur analytisch en “ongevoelig” is. Wat onze tijden hebben meegenomen uit de jaren zestig is een in wezen onkritisch assortiment van enge belangen – en, men dient er aan toe te voegen, aantrekking uitoefenende universitaire carrieres – die universele bezorgdheden tot particuliere strevingen hebben herleid. Het grote ideaal van een geëmancipeerde mensheid – hopelijk in harmonie met een niet-mensachtige natuur – werd geleidelijk uitgehold door particularistische aanspraken op een hegemonische rol voor soort-gebaseerde, etnie-gebaseerde, of andere soortgelijke tendensen.

Deze tendensen dreigen links terug te draaien naar een parochialer, meer uitsluiting kennend en, ironisch genoeg, hiërarchischer verleden, daar waar één groep, hetzij alleen of in samenspraak met anderen, zijn eigen superioriteit om een maatschappij te leiden en bewegingen voor sociale verandering aan te voeren, uitdraagt. Wat vandaag vele linksen aan het vernietigen zijn, dat is een grote traditie van menselijke solidariteit, en een geloof in de mogelijkheid van menselijkheid, één die nationaliteit, etniciteit, genderverschillen, en een politiek van hegemonische superioriteit, overstijgt.

Ik kan er niet op hopen hier alle details te kunnen behandelen van het sociale idealisme, humanisme, en het verlangen naar theoretische coherentie die het links dat ooit was onderscheiden van het papperige, vormloze links dat we vandaag kennen. In plaats daarvan, zou ik willen focussen op de internationalistische en confederalistische tendenzen, de democratische geest, het antimilitarisme, en het rationeel secularisme dat het onderscheidde van de (andere) politieke en sociale bewegingen in ons tijdvak.

(INTERNATIONALISME, NATIONALISME EN CONFEDERATIE)

HET NATIONALISME DAT VEEL van het links van de jaren tachtig en negentig DOORDRINGT (vaak in de naam van “nationale bevrijding”), was grotendeels vreemd aan de meest bewuste linksen van het einde van de vorige en het begin van deze eeuw. Bij het gebruik van het woord links, bouw ik voort op het taalgebruik van de Franse Revolutie (1789-1794), zodat het verschillende vormen van anarchistisch en ook socialistisch ideëengoed kan omvatten. Links dat ooit was wortelde niet alleen in de Franse Revolutie, maar omschreef zichzelf als tegengesteld aan de tekortkomingen van die revolutie, zoals de Jacobijnse boodschap van “patriottisme” (alhoewel zelfs deze “nationalistische” notie zijn wortels had in het geloof dat Frankrijk toebehoorde aan de mensen van het land, eerder dan aan de Koning van Frankrijk – die gedwongen werd zijn titel te veranderen in Koning van de Fransen na 1789, als het resultaat van dit credo).

Afkerig van de verwijzingen van de Franse revolutionairen naar “la patrie”, ging het links dat ooit was er in het algemeen van uit dat nationalisme een regressieve, inderdaad, een verdeling brengende kracht was die met behulp van nationale grenzen de mensen van elkaar scheidt. Links dat ooit was zag alle nationale grenzen als de prikkeldraad die mensen opdeelde volgens particularistische loyaliteiten en het toegewijd zijn aan dingen die de dominering van alle onderdrukte mensen door heersende elites verdoezelde.

Voor Marx en Engels hadden de verworpenen der aarde geen vaderland. Ze hadden enkel hun internationale solidariteit om steun te vinden, hun klasse-éénheid die historisch bekeken voorbestemd was om de klassenmaatschappij als dusdanig op te ruimen. Vandaar de rinkelende conclusie van Het Communistisch Manifest : “Arbeiders aller landen, verenigt u!”. En in dat werk (dat de anarchist Mikhail Bakoenin in het Russisch vertaalde), lezen we ook het volgende : “In de nationale strijdvormen van de proleten van verschillende landen, wijzen [Communisten] duidelijk op de gedeelde belangen van het gehele proletariaat, onafhankelijk van elke nationaliteit.”
Verder, verklaart het Manifest het volgende : “De arbeiders hebben geen vaderland. We kunnen niet dat van hen afpakken wat ze niet hebben.” In zoverre Marx en Engels steun gaven aan sommige nationale bevrijdingsstrijden, was dat vooral vanuit hun bezorgdheid voor zaken van geopolitiek en economisch belang, of zelfs omwille van emotionele of sentimentele redenen, zoals in het geval van Ierland, eerder dan dat het om een principe ging. Ze steunden de Poolse nationale beweging bijvoorbeeld, allereerst omdat ze het Russische Rijk wilden verzwakken, dat in hun tijd de sterkste contrarevolutionaire macht op het Europese vasteland was. En ze wilden een verenigd Duitsland tot stand zien komen, met het (volgens mij zeer onjuiste) argument dat zo'n natiestaat een arena kon opleveren voor de ontwikkeling van het kapitalisme, een systeem dat zij (opnieuw verkeerdelijk in mijn ogen) een historisch progressieve rol toebedeelden. Maar ze hebben nooit enige deugden toegedicht aan het nationalisme zelf.

Meer bepaald Friedrich Engels, hij die het gedachtegoed van Marx populariseerde en vulgariseerde, was het die in een brief aan Karl Kautsky liet uitschijnen dat de natiestaat “de normale politieke constitutie van de Europese bourgeoisie” was, nauwelijks een maand voordat de fysiek uitgeputte Marx stierf. De brief behandelde ook Polen zijn strijd voor onafhankelijkheid van Rusland, en omvatte een, zoals Paul Nettl het genoemd heeft, “enge preoccupatie” met de “verrijzenis” van het land. Deze brief heeft later veel commotie en problemen binnen de Marxistische beweging veroorzaakt : hij gaf vrijspel aan (naar eigen zeggen) Marxistische partijen zoals de Sociaal-Democratische Partij om het eigen land te steunen in augustus 1914, hetgeen vervolgens proletarisch internationalisme vernietigde tijdens de Eerste Wereldoorlog.

We eindigen (wegens omstandigheden) voorlopig hier. Wie verder wil lezen moet ik verwijzen naar de Engelse versie.

Een beweging opbouwen

2007-07-31T08:52:00.000-07:00

De term libertair municipalisme is geïntroduceerd door Murray Bookchin, Doug Morris interviewde hem daarover. Dit interview verscheen in Anarchism, Marxism and the Future of the Left. Interviews and Essays, 1993-1998 (1999). Edinburgh and San Francisco : A.K. Press. ISBN 1-873176-35-X.
Enige jaren geleden werd deze tekst vertaald door Bookshop Rosa uit Groningen, met dank. De tekst is hier en daar licht aangepast nu.

Chinezen zeggen dat als je duizend mijl gaat lopen, je de eerste stap moet doen. Veel mensen zien een libertaire communistische samenleving, of zelfs basisverbeteringen in de maatschappij, als het lopen van de duizend mijl. Wat zou jij zien als de eerste stap?

De Chinezen waren niet de enigen die het ‘eerste stap’-aforisme naar voren brachten. Maar laat ik mijn suggesties geven. Ik geloof sterk dat de bestaande sociale orde uiteindelijk revolutionaire impulsen zal voortbrengen, voornamelijk vanwege de schade die ze noodzakelijkerwijs toebrengt aan de levens van mensen. Wanneer dit begint te gebeuren, moeten er groepen klaar staan - uitdrukkelijk revolutionaire groepen - die kunnen opvoeden, mobiliseren en de meerderheid van de mensen helpen te werken aan een fundamentele sociale verandering. Er bestaan vandaag de dag meer dan genoeg reformistische organisaties, die proberen de verschillende aantastingen die deze maatschappij toebrengt te verhelpen, met concrete dagelijkse punten die variëren van giftig afval tot antiracisme. Wat we nadrukkelijk nodig hebben zijn organisaties die proberen een verreikend bewustzijn te ontwikkelen over de onderlinge samenhang tussen schijnbaar los van elkaar staande problemen, en hun gemeenschappelijke wortels in de maatschappij als geheel, en om deel te nemen in een praktijk die mensen ertoe kan brengen fundamentele veranderingen door te voeren. Ik kan de noodzaak van het vormen van dergelijke revolutionaire linkse organisaties niet sterk genoeg benadrukken.

Zoals ik al heb aangegeven zit de maatschappij tegenwoordig midden in een ideologische contrarevolutie. Ik zou die niet willen vergelijken met de McCarthy-gebeurtenissen in de vroege jaren '50, toen mensen fysiek vervolgd werden vanwege hun linkse overtuigingen. Ook zou ik het geen fascisme willen noemen, waarin mensen naar concentratiekampen werden gestuurd. De ideologiese contrarevolutie die zich nu voordoet is gebaseerd op geheugenverlies, een verlies van de continuïteit met een revolutionair verleden, en een algemeen dommer worden van de gehele bevolking. Ik vind de terugval in het algemene niveau van kennis en opvoeding vandaag de dag ontstellend - het zogenaamde informatietijdperk is een buitengewoon slecht geïnformeerde periode. Een immens aantal jonge Amerikanen bijvoorbeeld kan niet eens de staat waarin ze wonen op een kaart aanwijzen, of de belangrijkste hoofdsteden van de wereld aangeven. Ze zijn opmerkelijk onwetend, zelfs op het gebied van algemene politieke theorie en de geschiedenis en betekenis van socialisme, anarchisme, communisme en communalisme.

Ik geloof dat onze eerste stap in het doen herleven van Links het terughalen van de kennis zal zijn die vroegere generaties bezaten, en die ons weer meester maken. Dat zal een uitgebreid leerproces vereisen dat zeker niet gevonden kan worden op gewone scholen en campussen. Revolutionairen die verbonden zijn met deze levensbelangrijke taak moeten eerst hun eigen bewustzijn ontwikkelen. Ik heb het nu nog niet over het maken van de stap naar de politiek - dat is een aparte kwestie. Vandaag kan een revolutionair Links slechts een beperkte sociale reikwijdte hebben; vandaar dat het deze kostbare tijd moet gebruiken voor het herontdekken en weer opbouwen van radicaal bewustzijn. We kunnen dat doen door groepen te vormen die niet alleen hedendaagse problemen, maar ook de ideeën en bewegingen die samen de revolutionaire traditie vormen - alsmede de lessen die deze bieden - intensief bestuderen.
Tegelijkertijd zouden dergelijke studiegroepen filosofie en ethiek willen bestuderen, alsmede geschiedenis en sociaal denken. Ze zouden de lessen van het verleden willen leren, net als die van het heden. Naar mijn mening zouden de lessen van het verleden hen logischerwijze leiden naar sociale ecologie als een algemene manier van kijken en naar libertair municipalisme als een politieke theorie en praktijk. Ze zouden de logica van deze denkbeelden willen begrijpen en die op een samenhangende manier willen formuleren, ze uitdrukken in hedendaagse begrippen, en - laat ik dat benadrukken - hun conclusies in de vorm van programma’s gieten die grote aantallen mensen kunnen bereiken.

Kun je iets zeggen over jouw benadering van het vormen van studiegroepen?

Mijn aanpak is amper origineel - ik laat me er niet op voorstaan vernieuwend te zijn op dit gebied. Studiegroepen zijn een deel van de revolutionaire traditie geweest, al sinds de achttiende eeuw. Een studiegroep ontstaat wanneer een aantal individuen vaststellen dat zij een interesse delen in een bepaald aantal ideeën. Normaal gesproken bestaat een studiegroep uit een klein aantal serieuze mensen dat een bepaald boek of serie boeken uitkiest die ze vooral waarderen. Als het marxisten zijn, zouden ze ‘Het Kapitaal’ kunnen uitkiezen, een werk dat ik zou aanraden voor elke revolutionaire groep, of als het sociaal-anarchisten zijn, zouden ze Kropotkin's ‘Fabrieken, Velden, Werkplaatsen’ of zijn geschiedenis van de Franse Revolutie kunnen kiezen. Ze zouden een utopisch-socialistische roman kunnen doorspitten. Wat ze ook kiezen, ze lezen het gezamenlijk, misschien geleid door iemand die meer afweet van radicale ideeën dan de meesten van hen, en bespreken het geheel op hun bijeenkomsten. Of ze zouden een ander werk hardop kunnen lezen op hun bijeenkomsten, en het zorgvuldig kunnen bediscussiëren en analyseren. Het boek zou in de grond een gids voor het leren van nieuwe ideeën en het ontwikkelen van hun denken zijn. Zo gauw ze klaar zijn met een bepaald werk zouden ze doorgaan met andere, hopelijk kiezen ze volgend leesmateriaal op een zo systematisch mogelijke manier.

Een studiegroep die op deze manier doorgaat kan zichzelf vormen tot een soort van intellectuele gemeenschap, waarbinnen de leden een agenda vaststellen van de onderwerpen die ze elke week willen bespreken. In het proces van lezen, studeren en gezamenlijk bespreken - als een resultaat van het geven en nemen in de discussie en het in zich opnemen van de kennis die boeken leveren - kunnen ze zich geleidelijk ontwikkelen tot een verzameling studiegroepen. Studiegroepen gebaseerd op dezelfde interesses, zelfs in verbinding met elkaar via een coördinatiegroep. Een studiegroep die we een aantal jaren geleden in Burlington hadden vermenigvuldigde zich in meerdere subgroepen, waarin sommigen revolutionaire geschiedenis bestudeerden, anderen dialectische filosofie en weer anderen radicale politieke theorie, maar hun leden kwamen ook bijeen in gezamenlijke bijeenkomsten.

Dergelijke groepen hoeven niet gefixeerd te zijn op studeren alleen. Als het studeren de leden eenmaal een gezamenlijke basis gegeven heeft in gedeelde politieke ideeën, kan de groep ook een politiek leven gaan leiden. Feitelijk is het mijn hoop dat dergelijke groepen politiek worden. Ik geloof dat een studiegroep niet slechts een academische oefening zou moeten zijn, maar de kern van het opbouwen van een beweging. Eén van de eerste stappen van de studiegroep in het politiek worden, zou het uitgeven van een nieuwsbrief of een andere kleine krant zijn, een mechanisme waardoor de leden hun schrijverskwaliteit zouden ontwikkelen en hun ideeën zo duidelijk mogelijk zouden formuleren. Een dergelijke krant zou geen wijde verspreiding hoeven te hebben - in feite zouden we ons moeten bevrijden van de wazige opvatting dat we een krant moeten publiceren die duizenden mensen zou moeten bereiken.
Op dit moment is het zo dat als we proberen teveel mensen te bereiken ons dat waarschijnlijk niet zou lukken, en het intellectuele niveau van onze krant of tijdschrift zou gemakkelijk kunnen dalen. De krant zou eerder een medium zijn om algemene ideeën over sociale kwesties te ontwikkelen dan louter een informatiebulletin of een publicatie die gericht is op slechts één kwestie.

Bovenal zou de groep haar politieke ideeën zo coherent als mogelijk moeten ontwikkelen. Coherentie is volgens mij erg belangrijk, want als we een brede politieke beweging willen opbouwen - één die georganiseerd is – dan moeten de ideeën waarop ze gebouwd is de onderlinge samenhangen en oorzaken van de verschillende op dat moment spelende kwesties verduidelijken. Dat betekent niet dat de studiegroep dogmatisch moet worden op een niet nadenkende, rigide manier - ideeën moeten altijd gewijzigd kunnen worden wanneer veranderingen noodzakelijk zijn. Maar de ideeën zouden gericht moeten zijn op het doel van het scheppen van een rationele, ecologische en libertaire maatschappij.
Tenzij de groep gericht is zal ze blijven ronddraaien in veel verschillende, vaak tegenstrijdige richtingen, met rampzalige gevolgen. Het verhaal van de jaren '60 van de vorige eeuw - de opkomst, belofte en neergang - laat zien hoe belangrijk het is een coherente manier van kijken te hebben. De zenuwachtige, vaak volkomen ondoordachte draaiingen en woelingen waaraan Nieuw Links leed na 1968, zijn een dramatisch bewijs van het feit dat de beweging zichzelf eenvoudigweg opbrandde in een rare combinatie van onzekerheid en fanatisme, van een gevoel van noodzakelijkheid tegenover onbeduidendheid.

Als de groep voldoende revolutionaire traditie in zich opneemt, en zijn eigen ideeën coherent formuleert, zullen veel van zijn leden toegewijde revolutionairen worden. Veel ideologische veranderingen zullen zeker onbewust bij de groepsleden plaatsvinden. In feite is één van de belangrijkste rollen die een revolutionaire organisatie kan spelen het aan de oppervlakte brengen van revolutionaire verlangens en impulsen die eerder onbewust waren, zodat mensen die een beginnende vervreemding voelen hopelijk veranderd kunnen worden in revolutionairen die de huidige sociale orde bewust afwijzen.

Laat me benadrukken dat in periodes van diepe reactie zoals we die op dit moment hebben, goedgeorganiseerde studiegroepen van toegewijde mensen het belangrijkste steunpunt geweest zijn voor het levendig houden van serieuze oppositie tegen de sociale orde. Studiegroepen stammen feitelijk uit de 18e eeuwse Franse Verlichting, een tijd waarin de Franse monarchie als een dood gewicht op de Franse maatschappij drukte. In de decennia voor de Franse Revolutie van 1789, kwamen de Encyclopedisten, of Philosophes zoals ze genoemd werden, op zondagmiddagen bij elkaar in wat we studiegroepen zouden kunnen noemen. Mannen zoals Diderot, D’Alembert, Holbach en anderen kwamen regelmatig bij elkaar, en aten samen, terwijl ze fel ideeën bediscussieerden. Ze lazen hun manuscripten voor of deelden die rond - geschriften die nu tot de klassieken behoren in de geschiedenis van de filosofie en politiek. Ze schreven zelfs romans en lazen die aan elkaar voor. Dergelijke briljante studiegroepen, of ‘kringen’, waren zeker zeldzaam, maar ze bestonden op alle niveaus van de Franse maatschappij.
Deze groepen leverden het onmisbare intellectuele gist dat voedsel gaf aan de Franse Revolutie. Veel van hun geschriften verschenen als pamfletten, of werden bewerkt tot een simpele vorm zodat gewone mensen ze konden lezen. In de vroege dagen van de Revolutie, lazen de wachters van de koning radicale pamfletten zelfs aan de poorten van het paleis. Arthur Young, een Engelsman die in die tijd door Frankrijk reisde, meldde dat in Parijs zelfs de koetsiers zo bezig waren met lezen dat de teugels van de paarden los kwamen te hangen, en de koetsiers eraan herinnerd moesten worden dat ze de paarden moesten mennen.

De sociaal-ecologische studiegroepen die ik voor onze huidige tijd wil voorstellen, zouden hopelijk met elkaar in contact treden, met elkaar een verbinding aangaan en publicaties uitwisselen. Het is niet buitenissig om te denken dat ze een netwerk op lokaal, regionaal en (als het mogelijk) is nationale schaal kunnen vormen, misschien zelfs internationaal, en meerdere malen gezamenlijke conferenties kunnen houden, ideeën uitwisselen en gezamenlijke vraagstukken uitwerken. Vanuit dat soort pogingen zijn in de geschiedenis bewegingen gevormd en zij kunnen vandaag de dag op dezelfde manier gevormd worden.

Wanneer men aan veel mensen voorstelt een studiegroep te vormen, antwoorden ze vaak (erg pessimistisch) dat je tegenwoordig gewoon geen mensen meer samen in groepen kunt krijgen. Mensen werken in banen overdag en ze hebben ‘s avonds verantwoordelijkheden. Ze maken zich zorgen over hoe ze hun gezinnen te eten moeten geven, levend van de ene dag naar de andere. Ze zeggen dat ze geen tijd hebben om deel te nemen in organisaties om de maatschappij te veranderen. Wat zou je tegen hen zeggen?

Ik zal heel eerlijk zijn. Het is duidelijk dat er tijden zijn - vooral in perioden van diepe reactie - waarin de moeilijkheden die de groepen en netwerken die ik beschrijf tegenkomen, erg groot en diep zijn. Maar ik word steeds ongeduldiger met mensen die beweren dat ze ‘te druk bezig' zijn om zichzelf moreel en intellectueel op peil te brengen of te ontwikkelen. Veel mensen zijn verschrikkelijk bezig met onbeduidende dingen en zijn bezorgd over hun persoonlijke belangen ten koste van zaken van algemeen belang. Dat is waarom ik zo fel geschreven heb tegen de levensstijlanarchisten en spirituele marxisten die tegenwoordig links depolitiseren.
Mensen die beweren dat ze geen tijd hebben om een studiegroep te vormen verdoen vaak uren met het kijken naar onzinnige televisieprogramma’s of het bijwonen van sportevenementen, en ze staan vaak uren in de rij om golf te spelen. Het is niet zo dat ze niet samen kunnen komen in groepen - ze kúnnen groepen vormen en vormen ook andere groepen, maar met andere bedoelingen. Ik betwijfel fundamenteel de oprechtheid van dit bezwaar.

In stadions komen tientallen duizenden mensen bij elkaar.

Inderdaad. Mijn punt is dat dergelijke mensen waarschijnlijk niet geïnteresseerd zijn in het vormen van een studiegroep, en wat mij betreft, ik zou niet proberen ze te overhalen dat wel te doen. Er is altijd een klein aantal mensen, vooral in tijden als deze, dat wel wilt studeren, die inderdaad hongeren naar leren. Dit zijn de mensen waar ik werkelijk in geïnteresseerd ben - mensen die een actieve geest hebben en die sociale vraagstukken willen bestuderen. Elke week ontvangen Janet - mijn levensgezel en medewerkster - en ik, brieven van mensen die het volgende zeggen : “We moeten in contact met jullie blijven, we zouden willen dat we in Burlington woonden zodat we met jullie konden samenwerken.”
Ongelukkigerwijze moeten veel mensen lange uren maken of inspannend werk verrichten. Ze hebben alleen tijd om te eten en te slapen en kunnen amper genieten van de leuke dingen van het leven. Alles wat ik hen kan aanraden is te kijken naar hun levens en zichzelf af te vragen welke waarden zij belangrijk vinden. Waar leven ze voor? Het leven moet meer betekenis hebben dan alleen overleven. Naar mijn mening zouden ze elke inspanning moeten doen om uit te stijgen boven het louter overleven.

Hoe moeten studiegroepen een revolutionair links vormen?

Ik geloof dat onze studiegroepleden, wanneer zij eenmaal bezig zijn hun ideeën te ontwikkelen, zich moeten onderdompelen in de gemeenschappen waarbinnen zij leven. Ze moeten beginnen met zich in te zetten voor de communalistische of libertair municipalistische politiek die ik elders beschreven heb. Ze moeten proberen mensen te bereiken op het plaatselijk niveau. Ik stel niet voor dat ze zich alleen richten op het plaatselijke niveau, ideologisch noch praktisch. Wat ik bedoel is dat ze moeten proberen een libertair municipalistische beweging op een grassrootsbasis te scheppen.
Ze moeten proberen, zoals ik aangeraden heb, een beweging te vormen om mensen te onderwijzen over het scheppen van een directe 'face-to-face' democratie, vooral in samenwerking met mensen die geïnteresseerd zijn in sociale verandering, maar die hun ideeën over welke richting ze zullen opgaan nog duidelijk moeten krijgen. Ze moeten proberen een radicale politieke cultuur te scheppen door het houden van lezingenseries en openbare forums, door het schrijven en publiceren van gemeenschapsnieuwsbrieven en door het organiseren van evenementen en demonstraties rondom verschillende gemeenschapskwesties.
En, wat van het grootste belang is, ze zouden moeten proberen de mensen te helpen het beheer van hun eigen plekken, de plaatsen waar ze werken, en de buurten, steden, of dorpen waarin ze leven, in eigen hand te nemen. Ze moeten het volk helpen buurtbijeenkomsten, stadsbijeenkomsten, stadsdistrictsbijeenkomsten, of dorpsbijeenkomsten te organiseren, waar mensen samen kunnen komen en hun gemeenschappelijke problemen bespreken. Ze zouden zelfs stadsdistrictsbijeenkomsten moeten instellen waar mensen elke maand of elke twee maanden kunnen samenkomen. In het begin zal het animo voor deze bijeenkomsten klein zijn, maar in tijden van sociale onrust zullen mensen in steeds grotere getale eraan deel gaan nemen.

Ik moet je er voor waarschuwen dat het vormen van volxbijeenkomsten op zichzelf niet noodzakelijkerwijs revolutionair is. Als ik deze week naar een stadsdistrictsbijeenkomst zou gaan - we hebben ze hier - dan zou ik mogelijk projectontwikkelaars, makelaars, effectenmakelaars en bankiers tegen kunnen komen. Deze mensen staan er inmiddels om bekend dat ze naar volksbijeenkomsten komen om hun eigen agenda doorgevoerd te krijgen. Dus het organiseren van een bijeenkomst is op zijn best een beginstap in het vormen van een radicaal politiek strijdperk. Door het bedebatteren van kwesties met de reactionairen in de gemeenschap, kunnen de studiegroepleden de leden van de gemeenschap laten zien dat er een alternatief gezichtspunt bestaat en de onduidelijkheden tussen hen en zichzelf uit de weg ruimen.

Het is de plicht van onze studiegroep, of politieke groep, politiek bewustzijn te bevorderen. Dit zou zich kunnen ontwikkelen in op zijn minst drie stappen. De groep zou eerst een minimumprogramma moeten presenteren, een programma gestructureerd rond praktische, directe eisen die de kwaliteit van het leven in de gemeenschap zouden verbeteren. Zo’n programma zou het best kunnen bestaan uit wenselijke, zelfs elementaire hervormingen.
Onze groep zou zo’n programma goed in de openbaarheid kunnen brengen door kandidaten mee te laten doen aan verkiezingen voor het lokale bestuur. Eén van de belangrijkste eisen in hun programma zou juist de eis voor volxvergaderingen kunnen zijn, met als doel de mensen in de gemeenschap macht te geven.
De tweede stap zou zich naar mijn verwachting voordoen terwijl we ons bezighouden met openbare opvoeding, waarbij we hopelijk steeds meer brede ondersteuning voor onze ideeën zouden winnen. We zouden dan de voortgang maken naar een overgangsprogramma, waarin we onze eisen zouden uitbreiden zodat ze verder zouden reiken dan elementaire hervormingen. Daarna, wanneer de gemeenschap zelfs nog meer geradicaliseerd wordt, zouden we ons overgangsprogramma uitbreiden totdat we in een positie zijn waarin we onze maximumeisen naar voren kunnen brengen, namelijk eisen voor de volledige herstructurering van de politieke macht, en we onze eerste stappen kunnen doen naar gemeentelijke besturing van de economie.

Tegelijkertijd met deze lokale activiteit zouden we ons bezig gaan houden met interlokaal werk. Dit wil zeggen dat waar onze gemeenschappen, zelfs buurten, in staat zijn geweest volxvergaderingen te vormen, we zouden proberen een gemeenschappelijke confederale raad te vormen, in de hoop van in de loop van de tijd zelfs regionale en uiteindelijk nationale confederaties op te zetten. De volxvergaderingen van verschillende gemeenschappen zouden via hun stadsraden afgevaardigden naar de confederale raden sturen en regionale confederaties vormen die dienst zouden doen als coördinerende en uitvoerende lichamen.
Uiteindelijk zouden deze met elkaar verbonden groepen en confederaties een belangrijke kracht in de maatschappij worden, ze zouden de Staat de macht over de maatschappij betwisten. De publieke macht die ze naar zich hebben toegetrokken zal noodzakelijk verkregen worden ten koste van de macht van de natie-staat. Hopelijk zou de macht van de natie-staat voldoende afgenomen zijn, zodat de mensen hun steun ervoor zouden intrekken, en het ineen zou storten als een kaartenhuis. Maar als dat niet gebeurt zou de confederatie de natie-staat moeten uitdagen - dat wil zeggen, haar soevereiniteit opeisen op een revolutionaire manier.

Wat is jouw voorstel voor het vormen van levensvatbare volxvergaderingen in grote steden, waar mogelijk duizenden vergaderingen nodig zijn om iedereen deel te kunnen laten nemen?

Weet je, in het Parijs van 1793 zouden diegenen die met dit puur rekenkundig argument afgekomen zouden zijn, gewoonweg reactionair genoemd zijn door de revolutionaire enragés. Ik bedoel dus hier het argument tegen de oproep om macht te geven aan de achtenveertig volxvergaderingen of secties van de stad - omdat een paar duizend secties nodig zouden zijn om de hele++ bevolking van 700.000 te omvatten.
Ten eerste, in een libertair-communistische maatschappij zou de stad zowel fysiek als institutioneel gedecentraliseerd zijn, wat het voor iedere gezonde inwoner mogelijk zou maken deel te nemen in vergaderingen. Echter, als we ons baseren op alle vroegere ervaringen, met inbegrip van de Atheense vergaderingen in de tijd van Pericles, is het onwaarschijnlijk dat de hele bevolking alle bijeenkomsten van de vergaderingen zou bezoeken en er aan deelnemen. Zelfs gedurende de meest stormachtige periodes van de Franse Revolutie van 1793, toen de politieke interesse van de gewone Parijzenaars op zijn hoogtepunt was, kwamen nooit àlle buurtbewoners op de bijeenkomsten van de sectievergaderingen. Zelfs de toelating van vrouwen tot de revolutionaire secties maakte geen merkbaar verschil op dit vlak. Hoewel politiek actieve vrouwen die secties vrij konden bezoeken en er aan deelnemen, en dat ook deden, was het totale aantal deelnemers nog steeds niet altijd erg groot.
Het libertair municipalisme kan er reëelerwijze van uit gaan, hoewel het zeker niet rekent op de afwezigheid van een deel van de burgerij bij de vergadering, dat deelname aan de vergaderingen, vandaag en in de voorzienbare toekomst, numeriek niet anders zal zijn dan het geval was op het hoogtepunt van de Atheense democratie en de Franse Revolutie. Nogmaals: het vestigen van volxvergaderingen zal waarschijnlijk voornamelijk de politiek meest actieve individuen in zich verenigen, misschien slechts een fractie van de bevolking als geheel.

Veel individuen willen misschien de bijeenkomsten bezoeken, een recht dat ze vrijelijk moeten hebben. Een libertaire gemeente zal echter haar poorten openen voor de deelname van al haar competente volwassen inwoners. Diegenen die beslissen om de deuren van de vergadering binnen te gaan, te gaan zitten, te luisteren naar discussies en daaraan deel te nemen, zijn, ethisch zowel als politiek, gerechtigd deel te nemen aan het proces van besluitvorming.
Vanuit dezelfde achtergrond moeten diegenen die niet wensen deel te nemen aan een vergadering niet gedwongen worden dat wel te doen. Diegenen die ervoor kiezen de deuren niet binnen te gaan (waarbij ook rekening gehouden wordt met moeilijkheden door tegenwerkende omstandigheden) hebben zeker het recht om af te zien van het uitoefenen van hun democratische rechten bij volxvergaderingen, maar door hun eigen wil hebben ze zich dan ook ongerechtigd gemaakt tot het deelnemen aan de besluitvorming. En ze hebben ook niet het etische recht om te weigeren zich te houden aan de besluiten van de vergadering, aangezien ze die besluiten hadden kunnen beïnvloeden door simpelweg de vergadering te bezoeken.
Mensen zouden politieke besluiten niet voor de vuist weg moeten nemen maar na een grondige en rationele discussie. Besluiten die niet het resultaat zijn van rationele discussie zijn vaak waardeloos en zelfs ongewenst. Om dezelfde reden is de ‘elektronische’ demokratie ongewenst. Iemand die stemt door op een groene of een rode knop van een computer of een ander elektronisch apparaat te drukken, functioneert niet op rechtsreeks-democratische wijze maar neemt slechts deel aan een raadpleging van mensen, waarin weinig of niets aanwezig is van het redeneren of het denkmatige proces van het ontwikkelen van een beleid. Dit soort ‘luie’ democratie, die onderwerp is geweest van een aanzienlijke discussie, is een klucht en moet verworpen worden.

Hoe moeten we mensen er van overtuigen dat het noodzakelijk is fundamentele veranderingen in de maatschappij door te voeren, de maatschappij te radicaliseren?

Het komt erg weinig voor dat een revolutionaire organisatie mensen kan ‘overtuigen’ dat ze fundamentele veranderingen in de maatschappij zouden moeten doorvoeren. De noodzaak om dergelijke veranderingen door te voeren, om maar niet te spreken van de overtuiging dat ze dat zouden moeten doen, is in overstelpende mate het werk van historische krachten, zoals ernstige ekonomische krisissen, sociale instabiliteit, ecologische ineenstorting etcetera. Maar het is één van de taken van een revolutionaire organisatie om hen hoop te bieden, het gevoel dat ze het beter zouden hebben als ze als sociale wezens zouden handelen. Mensen moeten voelen dat ze niet altijd aangevallen hoeven te worden door de eisen die het kapitalisme hen stelt, dat ondraaglijke omstandigheden niet hoeven te bestaan, dat een betere wereld mogelijk is als zij handelen. Geen radicale beweging kan de werking van de geschiedenis overnemen om het zo te zeggen, maar ze kan een weg bieden die mensen betere levens geeft als ze de maatschappij veranderen.

Het mislukken van vele ecologisten en leefstijlers voor wat het aanbieden betreft van realistische alternatieven voor de status-quo - hun stap naar het mysticisme, angst voor de techniek, mensenhaat, Malthusiaanse begrippen, en zelfs primitivisme - is erg betreurenswaardig omdat ze de mensen de hoop en dus de motiverende kracht om de wereld te veranderen ontneemt. Geen normaal mens wil horen dat hij of zij verantwoordelijk is voor de problemen van de wereld omdat hij/zij teveel kinderen heeft, teveel consumeert, of een auto of een computer heeft. Dergelijke verwijten stoten mensen af die anders graag grote revolutionaire veranderingen zouden willen zien, en dat is ook te begrijpen.
Een serieuze revolutionaire beweging kan hoop bieden aan ontevreden mensen die zich onderdrukt voelen door de bourgeoismaatschappij (maar voor wie het niet duidelijk is waarom), door hen de problemen die door het kapitalisme veroorzaakt worden te verklaren, en hen een duidelijke richting te verschaffen die ze kunnen begrijpen en volgen. De beweging wordt beschikbaar voor hen als een middel voor het bereiken van een nieuwe maatschappij, door het aanbieden van haar rijkdom aan ervaring, inzichten, en samenhang. Deze twee - de sociale krachten die mensen in opstand doen komen en de beweging die hun problemen inzichtelijk maakt - moeten samenkomen om verandering mogelijk te maken. Totdat de mensen tot aktie gebracht worden moet de beweging, hoe klein ze ook mag zijn, zich voorbereiden op een tijd waarin dat samengaan mogelijk is. Ze moet erg rijk aan kennis en verantwoordelijkheid worden en ze moet langzaam maar volhardend werken om nieuwe mensen te winnen die kunnen functioneren als revolutionairen in een tijd van sociale onrust.

Denk je dat het zin heeft dat de Groenen in de Verenigde Staten iemand kandidaat stellen voor de presidentsverkiezingen, Ralph Nader, terwijl ze zich minder concentreren op hun activiteiten op het lokale vlak?

Sta me toe je mijn eigen achtergrond bij de Groenen te geven, aangezien mensen nu druk bezig zijn de geschiedenis ervan te herschrijven. Ik was al betrokken bij de Duitse Groenen toen ze zich begonnen te organiseren in de late jaren '70 en aan het begin van de jaren '80. Ik kende de meeste Groene leiders in Duitsland, inclusief Joschka Fisher en Dany Cohn-Bendit, in een tijd dat ze nog anarchisten waren. Ik kende ook voortreffelijke stichters van de Groenen, zoals Jutta Dithfurt en Manfred Zieran, die het programma van de Duitse Groenen schreven - het eerste groene programma dat in Duitsland en de VS verscheen.
In de Verenigde Staten werkte ik met het Instituut voor Sociale Ecologie, dat ik mee oprichtte in 1974 - en sommige mensen van het Instituut waren op de oprichtingsvergadering van de Groene beweging in de Verenigde Staten, in Minneapolis. Ik was de belangrijkste spreker op de eerste Groenenbijeenkomst in Amherst, Massachussets, in 1987, waar ik mijn kritiek op de Diepte-ecologie naar voren bracht.
Zowel in Duitsland als in de Verenigde Staten was, vóórdat de Groenen grote organisaties werden, het gebruiken van een libertair municipalistische benadering van de politiek één van de belangrijkste punten die ik benadrukte. Ik verzette me fel tegen de intrede van de Duitse Groenen in de Bundestag, het Duitse parlement, waarbij ik in het openbaar inhoudelijke kritiek leverde op de intrede. Ik waarschuwde dat wanneer de Groenen in de Bundestag zouden gaan zitten ze gecorrumpeerd zouden worden. Ik voerde aan dat ze geen solide basis in lokale gemeenschappen schepten, dat ze geen levensvatbare organisaties schepten onder de mensen in Duitsland, en dat ze wel erg snel in de Bundestag sprongen, zonder enige basis in lokale gemeenschappen. Ik gaf aan dat ze de Bundestag totaal moesten vermijden.

Tegenwoordig zitten Duitse Groenen in de Bundestag. Joschka Fisher, de vroegere anarchist, was minister van Milieu in Hesse (in coalitieregeringen met de sociaaldemocraten) en is nu de leidende figuur in de partij. “We moeten een moderne consensus scheppen tussen regering en zakenleven”, zei hij onlangs, terwijl hij een politiek verdedigde van “het geven van aandelenopties aan werknemers in plaats van steeds maar hogere salarissen.” De man die aan het hoofd staat van een voormalige pacifistische partij ondersteunt nu een sterke Amerikaanse aanwezigheid in Europa en in de NAVO: “Alleen de Amerikanen kunnen de ‘grote stok’ verschaffen om vrede in Europa af te dwingen.” i Wat Dany Cohn-Bendit betreft: die is nu afgevaardigde in het Europese parlement. Waar de Groenen oorspronkelijk geweigerd hadden samen te werken met elke andere partij in Duitsland, waren ze later bereid regeringscoalities te vormen, niet alleen met de zogenaamde SociaalDemocraten maar ook met de CDU van Helmut Kohl, de grote conservatieve partij in Duitsland.
Een ontwikkeling die daar op lijkt, ten minste voor wat betreft het principe, deed zich voor in de Verenigde Staten, maar op een veel kleinere schaal. De Groenen in de VS hadden zich oorspronkelijk vastgelegd op het functioneren op lokale schaal, hoewel niet door het toepassen van een libertair municipalistische benadering. Maar de Groenen besloten later dat ze zouden gaan voor elke++ bewindsplaats die openstond, lokaal, voor de deelstaten, of nationaal. Het resultaat is dat de beweging gedegenereerd is tot een fundamenteel liberale organisatie, die, hoewel ‘progressief’, voor zichzelf een plek probeert te vinden binnen het huidige systeem.
De Groenen in de VS hebben in wezen hun originele verbintenis opgegeven om te werken op een strikt lokale basis, en veel Groene groepen zijn nu zelfs bereid om met de Democratiese Partij samen te werken. Voor het grootste gedeelte zijn het reformisten en hebben ze niet langer een in beweging brengende visie op het scheppen van een Groene maatschappij. Het resultaat is dat ‘Groen’ een modieus woord is geworden dat niet langer idealistisch is. In feite gebruiken zelfs grote bedrijven vandaag het woord ‘groen’ om voor hun produkten en activiteiten die zogenaamd ‘goed voor het milieu’ zijn, reklame te maken.
In 1996 besloten de Groenen in de VS dat ze Ralph Nader kandidaat zouden stellen voor het presidentschap. Nader is, zoals hij zelf toegegeven heeft, geen Groene - dat zei hij openlijk. Noch was hij lid van de partij of onderschreef hij het programma. Hij stond de Groenen simpelweg toe zijn naam te gebruiken als hun presidentskandidaat. Zijn campagne was absurd passief, en de gemengde boodschappen ervan waren alleen suksesvol voorzover zij mensen in verwarring brachten. Ik beschouw de Groenen op zijn best als naïef en op zijn slechtst als opportunistisch. Ik weet zeker dat er veel oprechte mensen in de rangen van de Groenen zitten, maar ze zijn politiek nog steeds erg naïef.

Veel mensen vinden het moeilijk revolutionair te blijven gedurende lange perioden. Maar jij bent nu bezig aan je 78e jaar. Wat is er nodig om op de lange termijn een revolutionair te blijven?

In het verleden, onder omstandigheden die oneindig veel slechter waren dan de huidige hebben revolutionairen hun vasthoudendheid en betrokkenheid bij hun sociale ideeën behouden tot het einde van hun leven. Historisch gezien is dat niet ongebruikelijk, maar wat veranderd is zijn de tijden. Ik merk dat de generatie van na de Tweede Wereldoorlog ertoe neigt directe bevrediging te eisen, en dat op zo’n heftige manier dat ze erg vaak ideologisch instabiel geraakt.
In deze dagen moet ik toegeven dat ik me ongeveer voel als een geest uit voorbije tijden. Wat me ertoe brengt deze maatschappij te bestrijden is natuurlijk woede over onrechtvaardigheid, liefde voor de vrijheid en een gevoel van verantwoordelijkheid voor het bestendigen en uitbreiden van de menselijke geest - de schoonheid, de creativiteit en het latente vermogen ervan de wereld te verbeteren. Ik voel er niets voor tot een vergelijk te komen met een irrationele maatschappij die alles wat waardevol is in de mensheid uitholt en die alles wegvreet wat mooi en edel is in het leven van de mensheid.
Het kapitalisme verteert ons. Op het moleculaire niveau van het dagelijks leven verandert het ons ten slechte en het dwingt mensen extreem ongezonde rationaliseringen te geven voor waarom ze geloven dat de dingen waarvan ze wel weet hebben - of die ze in ieder geval ooit kenden - onecht zijn en voor het doen van dingen die afstompend en ontmenselijkend zijn.
Wanneer we strijden tegen het kapitalisme vechten we in werkelijkheid tegen onze eigen ontmenselijking, en zo gauw we volledig weten wat dat inhoudt versterkt het gevaar van overgave aan het systeem ons verzet. Als revolutionairen vechten we niet alleen voor een betere maatschappij maar voor onze menselijkheid als zodanig. Ik kan niet sterk genoeg benadrukken hoe belangrijk het is een coherente manier van kijken te behouden, onze ideeën bij elkaar te brengen, de samenhangen tussen de verschijnselen die ons omringen te begrijpen. Het hebben van dit theoretisch begrip versterkt ons verzet, ten eerste omdat het zin geeft aan ons verzet tegen de heersende maatschappij, en ten tweede omdat het ons de hoop geeft dat we in staat zullen zijn de maatschappij te veranderen. Het behouden van die hoop - zelfs als we niet zolang zullen leven opdat we onze idealen verwezenlijkt zullen zien - kan ervoor zorgen dat we ons blijven inspannen om een goede maatschappij te bereiken.
Coherentie, verzet en hoop geven ons het gevoel van wat de toekomst zou kunnen zijn. Door middel van speculatief denken, kunnen we, uitgaande van werkelijke potenties in menselijke wezens de rationele ontplooiing van hun verwerkelijking teweegbrengen. Dialektisch denken betekent denken in termen van zelfontplooiing en zelfverwerkelijking, en van sociale ontwikkeling en sociale verwerkelijking.
We kunnen een ethiek formuleren waarin mensen elkaar eerder aanvullen dan overheersen. Als wij als individuen geloven in vrijheid, zelfbewustzijn en samenwerking, dan kunnen andere mensen dat ook - het is inderdaad zo dat alleen al het herkennen van de mogelijkheid het bewijs is dat wederzijdse aanvulling binnen het rijk van de menselijke mogelijkheden ligt. Iedereen kan dit begrip verwerven, vooropgesteld dat hij of zij opgevoed en geïnformeerd wordt en oprecht naar de werkelijkheid kijkt in plaats van door middel van een televisiescherm.
Nu, wat zijn de voorwaarden die ervoor kunnen zorgen dat de potenties voor de vrijheid zich kunnen ontplooien? Als we dat probleem oplossen kunnen we de morele basis verschaffen voor de kritiek van de maatschappij. Tenslotte is het zo dat, als we geen standaard hebben voor wat een rationele wereld werkelijk inhoudt, we niet kunnen uitleggen waarom déze wereld irrationeel is. Om te kunnen beweren dat deze wereld gerechtigheid of vrijheid ontbeert hebben we een standaard nodig waarmee we gerechtigheid en vrijheid definiëren. Wat rationeel is, is ‘wat moet zijn’, en we kunnen tot dat ‘moeten’ komen door middel van een proces van dialekties redeneren.
Dialektisch redeneren is een onlosmakelijk deel van al mijn denken, dat wil zeggen, redeneren vanuit menselijke potenties en inzien dat denken uit kan stijgen boven de bestaande werkelijkheid en de mogelijkheden kan zien voor een maatschappij die kan voldoen aan de uitdagingen die opgeworpen worden door rationele inzichten. Als ons vermogen om onze eigen toekomst rationeel in kaart te brengen bezwijkt aan ‘dat wat is’, dan worden we ‘realisten’ in de slechtst denkbare betekenis van het woord. Dan staan we ons denken toe ons in het moeras te trekken van het pragmatisme van dat wat nu bestaat.
Een beweging die ermee akkoord gaat te werken binnen de grenzen van het systeem, beperkt zichzelf tot het slechts kiezen uit de alternatieven die het systeem zèlf oplevert. Het dwingt de beweging ertoe te kiezen voor het slechtere kwaad, in plaats van voor het grotere goed. Ik geef toe dat er situaties zijn waarin dergelijke keuzes gemaakt moeten worden. Maar wanneer een beweging wil binnengaan in het systeem en daar wil blijven dan worden deze keuzes de gewoonte. In de loop van de tijd leidt de politiek van het kleinere kwaad onveranderlijk, stapje voor stapje, tot het grootst mogelijke kwaad.
De Duitse geschiedenis geeft een treffend historisch voorbeeld. In 1919 nam de reformistische of Sociaal Democratische Meerderheid in wezen de regering over door het vernietigen van extreem links, een actie waarvan de moord op Rosa Luxemburg en Karl Liebknecht, de oprichters van de Duitse Kommunistiese Partij, een onderdeel was. Daarna begonnen de Sociaal Demokraten, die de Conservatieve Partij weg wilden houden van de macht, de liberale en centrumpartijen te steunen. Maar op een gegeven moment moesten de Sociaal Demokraten, die Hitler van de macht wilden houden, de conservatieve partij steunen - die daarna Hitler aanstelden als Kanselier, en de SPD werd volledig vernietigd. Dit verhaal van de politiek van het kleinere kwaad verbijstert me nog steeds, zelfs na 65 jaar.
Het vermijden van de politiek van het kleinere kwaad is een andere reden waarom het voor ons belangrijk is revolutionairen te blijven en een revolutionaire beweging te vormen. Deze reeks van Duitse gebeurtenissen is deel van het revolutionaire onderwijs dat leden van studiegroepen moeten krijgen. Zonder kennis van de lessen van de Duitse sociaaldemokratie en veel andere partijen zullen jonge revolutionairen eenvoudigweg de fouten die in het verleden gemaakt zijn herhalen. Tenzij we dergelijke lessen erg goed leren zullen we wegzakken in mysticisme en personalisme, waarin uitroepen over verlangen, verbeelding en kunst ons misleiden en de boodschap die wij hebben voor een geteisterde wereld doen verdampen. We moeten bovenal een revolutionair besluit nemen om kennis en theoretisch begrip te verwerven, en om onszelf vast te leggen op principes.
Op mijn leeftijd hou ik me helemaal niet bezig met de vraag of ik de revolutie mee zal maken waarvoor ik mijn hele leven gevochten heb. Het kan zo zijn dat zelfs de jongste revolutionairen onder ons geen revolutie zullen meemaken zolang ze leven. Maar we moeten er toch voor blijven vechten, al was het maar om onze integriteit als mensen te behouden. Mensen moeten het fastfoodradicalisme van de 60er jaren opgeven, het soort dat morgen een revolutie en een goede maatschappij wil. ‘Als ik het morgen niet kan krijgen’, lijken ze te zeggen, ‘dan doe ik wat Jerry Rubin gedaan heeft en word een effektenmakelaar.’ Mensen die een direkt-klaar-revolutie willen, hebben een gebrek aan menselijke inhoud - het geduld, de standvastigheid, het vermogen om hard en zonder toeters en bellen te werken - die zo wezenlijk is voor het vormen van een echt Links.
Er is iets narcistisch - en narcisme is één van de plagen van ons tijdperk - aan het eisen van ‘onze’ revolutie als nu of nooit, aan het niet voelen van verbondenheid met en verantwoordelijkheid voor toekomstige generaties die de onze zullen vervangen, aan het ongeloof dat men heeft in sociale vooruitgang, aan het reduceren van sociale verandering tot weelderige leefstijlen en de vervulling van persoonlijke verlangens. Als dat de geestesgesteldheid was geweest van vroegere generaties van revolutionairen, dan zou er nooit een revolutionaire beweging geweest zijn. Mijn grootmoeder haar generatie van revolutionairen in Rusland had nooit gedacht dat zij gedurende hun leven een Russische revolutie mee zouden maken, toch gingen velen van hen naar Siberië doordat ze ervoor vochten - en velen van hen stierven daar ver voor 1917.
Het kan zijn dat we onze revolutie niet morgen krijgen en misschien zelfs niet gedurende ons leven. Echter, door ervoor te werken zullen we slechts dat doen wat grote revolutionairen van wie de namen ons onbekend zijn minstens tweehonderd jaar lang hebben gedaan: vechten voor een rationele maatschappij en voor de menselijke vrijheid.
Laat me aan al deze ideeën de grote maxime toevoegen die Marx zo goed geformuleerd heeft in zijn elfde stelling over Feuerbach: ‘De filosofen hebben de wereld slechts op verschillende manieren geïnterpreteerd, het gaat er echter om die te veranderen.’ We moeten handelen om de wereld te veranderen. Rijke kansen liggen nog steeds voor ons, evenals ernstige gevaren, en of mensen uiteindelijk in een maatschappij van samenwerking zullen leven hangt in grote mate af van wat wij vandaag doen. Ofwel zullen we een werkelijk collektivistische maatschappij hebben, gebaseerd op volxvergaderingen, op de municipalisering van eigendom en op municipale confederaties - een maatschappij waarin de mensen werkelijk de maatschappij regelen; òf we zullen één of andere vorm van totalitarisme en ecologische ineenstorting hebben. Deze keuze ligt bij ons nu we de éénentwintigste eeuw binnengaan, en als het ons niet lukt de uitdaging aan te nemen die ze stelt zal onze planeet werkelijk ontdaan worden van de rationaliteit en het bewustzijn die haar zin geeft.

Noot : 1. William Drozdiak, “Duitslands Groenen worden volwassen.” Washington Post, 2 aug. 1997.

Peter Staudenmaier : "Tot op het einde van de jaren negentig was ik nog niet veel bekritiseerd geworden door antroposofen"

2007-07-26T05:18:00.000-07:00

Peter Staudenmaier staat al jaren bekend om zijn kritische beschouwingen omtrent occulte stromingen, mystieke milieubeschermers, ethiek in verband met dierenrechten en extreem-rechtse duistere praktijken. Tijdens het voorbije jaar woonde hij in Berlijn. Net voordat hij “voorgoed” opnieuw richting VS vertrok, interviewde ik hem per telefoon.

Je werkt hard aan je dissertatie over antroposofie, hoe bevalt het studentenleven je?

Ik heb jarenlang gekozen om niet de academische weg op te gaan, en ik vind het nog altijd geen gemakkelijke weg. Er is niet veel ruimte voor kritische stemmen. En in de VS is er wat dat betreft niet veel verschil in de aanpak van politici. Republicans en Democrats laten ongeveer even weinig ruimte toe.

Heb je veel interessant materiaal gevonden in Europa?

Ja, hier in Duitsland, en ook wel in Rome, heb ik veel in archieven gevonden waar ik iets mee kon aanvangen voor mijn doctoraatsproefschrift.

Hoe ben je eigenlijk geïnteresseerd geraakt in het bekritiseren van antroposofie?

Toen ik als tiener in Duitsland opgroeide waren er vrienden van mij die er nogal door beïnvloed werden. Toen boeide het me al om er meer over te weten. Later, midden jaren negentig, verscheen er een boek van mij en Janet Biehl over ecofascisme. Maar pas op het einde van de jaren negentig verschoof mijn studiefocus steeds meer richting antroposofie. Op vraag van het Noorse tijdschrift Humanist schreef ik er een lange tekst over. Eerder was dat boek “Ecofascism” ook al vertaald in een Noorse taal, en gepubliceerd. Dat werk trok de aandacht van de mensen van Humanist.

Werd je toen ook al zo zwaar bekritiseerd?

Tot op het einde van de jaren negentig was ik nog niet veel bekritiseerd geworden door antroposofen. In het boek over ecofascisme had vooral Janet de schrijver Rudolf Steiner en zijn antroposofie op de korrel genomen. Maar met het artikel in Humanist veranderde dat alles snel.

Hadden ze het soms bij het rechte eind?

Ja, mijn tekst voor Humanist was natuurlijk erg polemisch. En daardoor zijn er veel slechte dingen over de antroposofie naar voor gekomen. En er waren enkele fouten in de tekst terugvindbaar, maar die waren erg klein. Ik heb drie maanden de tijd genomen om die tekst te schrijven en dat was wat kort. Maar het klopt niet dat ik slechts secundaire bronnen gebruikt zou hebben, ik heb ook primaire bronnen gebruikt.

Welke secundaire bronnen?

Dat ging dan vooral om een boek van Peter Bierl. Hij heeft hier in Duitsland veel werk verzet om de antroposofie te bekritiseren.

Kun je Rudolf Steiner even situeren voor ons?

Hij leefde van 1861 tot 1925, en heeft verschillende periodes in zijn leven gekend. Toch had hij altijd een zeer complexe, ambivalente relatie met links. Bij de eeuwwisseling flirtte hij even met het gedachtegoed van Rosa Luxemburg en andere linksen. Net daarvoor was hij actief in een aantal radicaal-filosofische kringen. Hij werd geïnspireerd door Friedrich Nietzsche en de Duitse individualistische anarchist John Henry Mackay. En zo werd Steiner ook anarchist, maar dat zou niet lang duren. Ook zijn atheïsme niet, want daarna koos hij onomwonden voor mystieke stromingen als de theosophie.

Waarom verrechtste Steiner?

Wie zal het zeggen? Kwam het door een midlife crisis of door een gebrek aan inkomen? Ik weet het niet, maar na de eeuwwisseling begon hij volledig te geloven in occultisme en mysticisme.

Zijn er veel extreem-rechtse antroposofen?

Het gaat om een kleine minderheid, maar men moet het fenomeen niet minimaliseren. Walther Darré was bijvoorbeeld antroposoof en minister van landbouw onder Hitler. En Marie Steiner, Rudolf Steiner zijn tweede vrouw, sympathiseerde met de Nazi's. Tot op de dag van vandaag zijn er zeer rechtse antroposofen actief in Duitsland en Zwitserland. En in Rusland is er het fenomeen van de extreem-rechtse antroposoof en holocaustontkenner Gennadi Bondarew.

En de antroposofie in zijn geheel, is die invloedrijk?

Er is een internationaal netwerk, waarin men regelmatig de extreem-rechtsen tegenwerkt, maar ook niet altijd. Antroposofen houden zich bezig met het vervaardigen van medicijnen, met de mystieke biologisch-dynamische landbouw, met eigen scholen, enzovoort. Sommigen verdedigen “directe democratie”, in de vorm van referenda en zo. Maar dat is omstreden, de antroposofie is te weinig democratisch opdat directe democratie binnen die kringen echt voet aan de grond zou krijgen.

Zijn er dan ook banden met Alain de Benoist en zijn nieuw-rechtse kringen?

Wel, de Benoist heeft in elk geval enkele positieve commentaren neergeschreven over Rudolf Steiner. En men kan stellen dat de antroposofische beweging zeker niet altijd linkse opvattingen heeft. Diegenen die zichzelf als links van het centrum zien deradicaliseren links en zijn politiek vaak verward.

De wortels van Demalt in Zweden

2007-06-29T05:56:00.000-07:00

Jakob en Svante op een bijeenkomst van Demalt, respectievelijk derde en vierde van links.

Svante Malmström (31) en Jakob Zethelius (25) waren zo vriendelijk mij een slaapplaats aan te bieden in hun klein en nederig appartement te Göteborg. Ik verbleef er meer dan vijf dagen, en voordat ik terug richting België vertrok deed ik nog een lang interview met hen.

"Natiestaten worden niet bestuurd volgens de belangen van 'de mensen' of het algemeen welzijn. Het kan er op lijken dat het zo is wanneer staten belastingen innen en verschillende publieke werken financieren, of wanneer staten wetgevingen invoeren om het milieu te beschermen. Maar, dit zijn niets anders dan pogingen om een compensatie te vinden voor de destructieve effecten van een markteconomie die natiestaten fundamenteel verdedigen." - Jonathan Korsar

Svante werkt voor een mindervalide persoon en Jakob is, zoals veel andere leden van de libertaire vakbond SAC, taxichauffeur. Al op jonge leeftijd geraakten ze geïnteresseerd in libertair links. Beiden waren ze toen actief bij Fältbiologerna, een organisatie die als twee druppels water lijkt op de Belgische jeugdorganisatie JNM. Ook Fältbiologerna houdt zich bezig met milieustudie en doet acties voor milieubescherming. “We gingen samen kruispunten bezetten”, zegt Svante. “Het was de tijd dat ik ook veel met antifascisme en acties tegen pornowinkels bezig was. Die acties tegen porno bestonden uit het spuiten van graffiti en lijm in het slot van pornowinkels.” Later ging Svante ook werken voor Fältbiologerna.

“Tijdens mijn studies aan een volkshogeschool leerde ik Jonathan Korsar kennen. Hij introduceerde me tot de ideëen van de sociale ecologie. We werden al snel vrienden en besloten om samen naar het Institute for Social Ecology in de Verenigde Staten te trekken. Het zomerprogramma van deze school (in het noorden van de VS) stond me erg aan, net zoals de ideëen van Jonathan. We interviewden ook een aantal van de lesgevers : Brian Tokar, Cindy Milstein, Chaia Heller en Daniel Chodorkoff. En er waren de interviews met Murray Bookchin, waar we veel mee praatten.”
Ook Murray Bookchin gaf les aan het Institute for Social Ecology. Hij leverde veel van de ideëen, zoals die van de politieke weg die veel Sociale Ecologisten insloegen. Bookchin noemde deze weg libertair municipalisme, daarin wordt de nadruk gelegd op de gemeente als locus voor verandering, en gepleit voor een electoraal politiek verlengstuk aan een libertaire beweging.
Svante : “Dat idee van deelname aan gemeenteraadsverkiezingen stond me in het begin niet aan. Ook de toon van Murray beviel me niet. Ik had voor mijn bezoek aan de VS een boek van Bookchin gelezen. Daarin waren een aantal van zijn vroege teksten gebundeld en vertaald in het Zweeds. In het Engels vind je ze trouwens terug in de boeken Post-scarcity anarchism en Toward an ecological society.”

Maar de ervaringen in de VS hielpen Svante van mening veranderen. Hij nam er deel aan een conferentie over libertair municipalisme en ontmoette er, een jaar na ik (naar aanleiding van een gelijkaardige conferentie in Lissabon), de Noren Eirik Eiglad en Sveinung Legard. Het was de tijd waarin de eerste bouwstenen gelegd werden voor Demalt, een Scandinavische organisatie die, weliswaar onopgemerkt, nogal wat heeft veranderd binnen de libertaire kringen van Scandinavië : met eigen tijdschriften en een uitgeverij, met veel studiegroepbijeenkomsten en ook... uitgewerkte programma's voor het bereiken van rechtstreekse democratie. Er is zelfs een deelname gepland aan de gemeenteraadsverkiezingen in Oslo later dit jaar, Demalt wil de gemeenteraad van binnenuit uithollen om er volxvergaderingen voor in de plaats te krijgen. “Een jaar nadat Jonathan en ik in de VS waren werd Democratisch Alternatief (Demalt) gelanceerd. Jonathan deed er aan mee, en daarna ik ook.”
Jakob zou pas veel later aansluiting vinden bij Demalt. “Bij mij begon de politieke bewustwording pas midden jaren negentig met de interesse voor punkmuziek, als jonge tiener. En niet alleen linkse politiek stond me aan, ook ecologische ideëen. Ik woonde in een stad van slechts dertigduizend inwoners, er gebeurde daar dus niet zoveel. Maar toen ik zeventien werd begon de SAC er met een lokale syndicalistische jongerengroep, net als de Linkse Partij. Ik wist niet goed wat van de twee te kiezen, dus koos ik maar voor de milieuorganisatie Fältbiologerna, die vanuit verschillende hoeken beïnvloed werd. Twee weken later stond er daarvan een lokale jeugdafdeling op poten.”

Jakob was ook geïnteresseerd in dierenrechten. Als reactie op een aantal mainstreamgroepen die met dierenrechten bezig waren, ontstonden er illegale actiegroepen die deden aan het bevrijden van nertsen en kippen. De ruiten van dierenwinkels gingen aan diggelen en vrachtwagens gingen op in vlammen. “Ik deed daar dus allemaal niet aan mee”, zegt Jakob, “veel meer dan flyers voor dierenrechten uitdelen deed ik niet, maar het hielp wel mee aan mijn politieke bewustwording om in radicalere dierenrechtenkringen actief te zijn. Later ging ik ook naar de grote protesten tijdens topbijeenkomsten van de EU etcetera : Praag (2000), Göteborg (2001), Kopenhagen (2003)... Eigenlijk was ik in veel dingen tegelijkertijd geïnteresseerd.”
De conferentie over libertair municipalisme (LM) in Lissabon, en het net daarvoor verschenen boek van Janet Biehl over LM had, in navolging van een handvol Noren die er naartoe trokken, ook de interesse gewekt van Zweden. De tekst van de lezing die Janet Biehl er gaf werd in het Zweeds vertaald. “Een vriend van me had het boekje”, vertelt Jakob, “en ik begon het ook te lezen. Ik vond het erg interessant. Ik vond meerdere tema's binnen links boeiend en die werden bijeengebracht in dat boekje. Ik was met bijna alles akkoord, behalve die idee van een militie die het politie-apparaat moest vervangen. Ik stond erg sceptisch tegenover elk gebruik van geweld. Maar daarna begon ik ook dit idee van een rechtstreeks-democratisch gecontroleerde militie te appreciëren.” Jakob las enkele jaren later ook het boek over LM van Biehl. In 2002 ging hij bovendien naar een zomerkampweek van Demalt, samen met bijna vijftig andere mensen. En hij las regelmatig het tijdschrift van Demalt..

“Er waren ook wat plannen voor een studiegroep die met dit tema aan de slag zou gaan, maar daar kwam weinig van in huis. Ik bleef ook in kleine steden wonen. Het veranderde pas toen ik vier jaar geleden in Göteborg kwam wonen. Ik was nog altijd actief bij Fältbiologerna. Svante gaf er eens een lezing over sociale ecologie, en ik kende hem van op het zomerkamp. Er vonden alternatieve politieke weken in Visby elke zomer plaats, waar ik leden van Demalt ontmoette. In 2004 werd ik daar dan zelf ook lid van.” Svante geeft regelmatig tekenen van herkenning. “Misschien was ik niet gemotiveerd genoeg om Jakob eerder erbij te betrekken”, verontschuldigt hij zich. “Er gebeurde in Gôteborg niet veel meer voor onze groep.”
Ik wil weten hoe de alternatieve vakbond SAC reageerde op Demalt. Svante : “Er zijn enkele debatten geweest toen we de organisatie lanceerden. Er was de dierenrechtenactivist Per-Anders Svärd die enkele dingen schreef om het communalisme van Demalt te verdedigen tegenover andere stromingen. Maar de SAC negeerde het allemaal wat. Soms zullen die mensen het zelfs bestrijden vanuit een arbeidersklassestandpunt. Partijen negeerden het allemaal nog vaker dan de SAC.” Volgens Jakob is het niet ongewoon dat nieuwe libertaire groepen weinig reacties opleveren. Pas als ze groter worden gebeurt dat bij de SAC. Svante : “Sommigen vonden het wel arrogant denk ik, dat we met die nieuwe ideologie op de proppen kwamen. Syndicalisten refereren niet vaak naar denkers, daarin verschillen ze van de communalisten van Demalt en de autonome marxisten.” Jakob zegt dat er verschillende libertaire groepjes het licht zien in Zweden, maar dat die vaak niet lang blijven bestaan. “Er is bijvoorbeeld ook de groep Alarm, die nogal geïnspireerd is door het insurrectionalisme.”

Ze menen in elk geval allebei dat er een verrechtsing aan de gang is in Zweden. “Misschien is die niet zo groot, maar toch...” Svante is duidelijk ontgoocheld in de sociaal-democraten, die naar rechts zijn opgeschoven. Jakob zegt: “Er zijn ook de aanvallen in de grote media geweest op de Linkse partij, en het communisme dat er inherent aan is. Dat heeft bijgedragen tot de verrechtsing. Lange tijd heeft men beweerd dat de sociaal-democraten hier het land regeerden, maar dat lijkt nu een afgesloten hoofdstuk te zijn. Ooit behaalden ze met gemak de meerderheid van de stemmen, nu nog maar een derde van de stemmen.”
Maar... is er dan een opening naar libertair links toe? Jakob : “Met de andersglobalisatieprotesten kwam er wel een debat op gang over links en geweld, en meer bewustzijn over de economische globalisering. De interesse voor niet-communistisch links is misschien wel groter dan vroeger.” Of ze er dan akkoord mee zouden gaan als ik zou zeggen dat die ontwikkelingen misschien gestopt zijn na 11 september 2001? Svante : “Het valt allemaal moeilijk in te schatten. Bij jongeren ziet men in elk geval een polarisatie ontstaan. Er is veel sympathie voor wat buiten het centrum te situeren is, zowel links als rechts. En ook de Groene partij is populair bij veel jongeren.”

Hoe verhoudt het communalisme zich volgens hen tot het feminisme? Jakob : “We moeten de feministen steunen, maar we streven naar algemene hiërarchieloosheid. Communalisme lijkt me de beste weg om een sociale samenleving te verkrijgen.” Svante vindt dat de feministische beweging een goede politieke benadering moet hebben. “Wanneer ze die nu heeft, is het vaak allemaal nogal traditioneel. Het gaat dan om Socialisme of Liberalisme. Dat gaat echter geen hiërarchieloze samenleving met zich meebrengen.” Zijn communalisten dan meer geïnteresseerd in feminisme dan omgekeerd? Er wordt gelachen, en het wordt door beiden beaamd. “Er moet aan gewerkt worden, aan het meer bereiken van feministes. We zijn ook veel met andere dingen bezig geweest. De SAC is meer suksesvol geweest in die materie. Ze hebben er lang aan zitten werken. In hun tijdschrift Arbetaren proberen ze een evenwicht te bereiken tussen mannen en vrouwen, en is feminisme wel degelijk een tema.”

Het is me opgevallen dat er over gevangenissen niet veel gezegd wordt door communalisten. Ik vraag hoe dat volgens hen komt. Jakob : “Het is één ding om te zeggen dat gevangenissen geen oplossingen vormen voor problemen. En dat wordt ook ondersteund door sociologische studies. Maar de samenleving moet wel reageren op geweld dat niet door de beugel kan.” Volgens Svante kan men niet zomaar zeggen dat men alle gevangenen vrij moet laten. “Maar je moet naar een samenleving streven waarin je geen gevangenen meer hebt. Zo'n samenleving is mogelijk. En ik geloof ook niet zo in straffen.”
Maar wanneer is die heel andere samenleving dan mogelijk? Jakob : “Er kunnen onverwachte dingen snel gaan gebeuren, met de economische instabiliteit van nu en de ecologische crisis en zo. Als we, de mensen, georganiseerd kunnen geraken en tot educatie van onszelf en anderen, dan kunnen er ook dingen snel gaan veranderen.” Volgens Svante leven we nu wel in reactionaire tijden. “Dus we zijn er nog niet erg op voorbereid om grote veranderingen te verwezenlijken. Bovendien hebben we goede regels nodig, dat wil ik toch nog eens benadrukken.”

Alternatieve julipolitiek in Scandinavië

2007-06-23T10:31:00.000-07:00

”Geen politici, enkel politiek”, dat idee vormt de basis voor een Alternatieve politieke week tijdens de tweede week van juli in het zuidoosten van Zweden, in de stad Visby. Op het eiland Gotland beleven daar progressieve radicalen van Zweden jaarlijks hun vakantie. Een vakantieweek met libertaire workshops, en daarna blijft men er weleens rondhangen.

Voor me zit één van de drijvende krachten achter de Alternatieve politieke week, Erik (30) . Hij is werkzaam bij de libertaire en feministische vakbond SAC in Göteborg. Hier staat de vakbond vrij sterk, met bijna duizend leden in en rond de stad. De SAC, met zijn tienduizend leden, ondersteunt mee de week. Erik legt uit waarom.
”Het is nu de vijfde keer op een rij dat we dit doen. Het is een jaarlijks georganiseerd evenement dat mee georganiseerd wordt door de leden van een lokale SAC-afdeling op het eiland. We willen iedereen bereiken die niet bij een partij zit en zichzelf tot libertair links rekent.” Het doet een beetje denken aan libertaire sociale fora die eerder in Frankrijk en het Verenigd Koninkrijk plaatsvonden. Al is het initiatief weinig internationaal georiënteerd, bijna alle workshops vinden in het Zweeds plaats.

Eirik Eiglad van Demalt Noorwegen zal er ook spreken. Hij zal het hebben over revolutionaire geschiedenis en ecologische strategie. Noorse en Zweedse radicalen werken vaak samen, zeker binnen Demalt (Democratisch Alternatief, een Communalistische groep van zo’n dertigtal mensen).
Maar buiten de grenzen van Zweden is libertair links nogal marginaal in Scandinavië. En zelfs de dualer wordende samenleving van iets meer dan negen miljoen Zweden kent weinig libertaire inspiratie lijkt het wel, al blijft extreem-rechts hier zeer klein bij verkiezingen. Maar de publieke diensten zijn een stuk duurder dan in België. Openbaar vervoer, onderwijs en gezondheidszorg, daar is het in Zweden zeker niet zo goed mee gesteld eigenlijk. In de grote Nederlandstalige media wordt nochtans vaak een ander beeld geschetst.

Geen wonder dat nogal wat linkse, radicale mensen hier zich expliciet tegen het parlementarisme van partijen keren. De mensen van de Alternatieve politieke week doen dat ook. Leden van SAC, Demalt en anderen geloven meer in horizontaal netwerken en vormen van rechtstreekse democratie. SAC koppelt een democratisering van de Zweedse samenleving aan de mobilisering van arbeiders en arbeidsters.
”Arbetaren” noemt men hen hier, en dat gaat evenveel over bedienden als over fabrieksarbeiders en werklozen. Het is ook de naam van een door de SAC uitgegeven weekblad, dat vaak focust op arbeidersstrijd, feminisme en ecologie. Demalt ziet minder in het arbeiderisme en benadrukt het belang van strijd in de ”Kommune”, wat Zweeds is voor gemeente.

”Sinds de jaren tachtig bestaat er in Visby een traditie van lobbycircussen en speeches door politici”, zegt Erik. ”Vorig jaar zat het spel op de wagen. Er waren toen verkiezingen gepland in Zweden. En driehonderd organisaties deden er alles aan om hun eigen agenda op te leggen. Ngo’s en alternatieve partijen organiseerden niet alleen speeches, maar ook workshops en andere activiviteiten. Het vormde een hoogtepunt van netwerking. Voor dat soort dingen bieden wij een libertair alternatief aan.” Hij verwacht, naar jaarlijkse gewoonte, zo’n tweehonderd mensen. Daarvan blijft bijna de helft een hele week de workshops volgen.
”Die workshops zijn nogal divers, van feministische drags en genderbending (spelen met mannelijke en vrouwelijke rollen bij kledij) tot dingen over milieu en dierenrechten. Er worden ook plantaardige maaltijden geserveerd, en we laten mensen kennis maken met klassenanalyses, de wortels van het syndicalisme. Daarnaast is er ruimte voor circusacts, theater en graffiti.” Slaapgelegenheid is er in een school, laat Erik ook weten.
”De lokale SAC biedt, als enige lokale groep, eveneens een workshop aan. En er is een antifacist die komt spreken over de protesten tegen de G8.” Participeren in de organisatie van de week geeft recht op gratis verblijf en een bootticket naar het eiland waar de politieke week doorgaat. Staatssubsidies helpen, ironisch genoeg, mee aan de ondermijning van de Zweedse staat tijdens de Alternatieve politieke week.

Göteborg, zes jaar na de protesten tijdens de Eurotop

2007-06-20T10:47:00.001-07:00

Göteborg. Het is inmiddels zo’n vier jaar geleden dat ik nog eens in Zweden was. Gisteren bezocht ik Kristian (30) en Marita (28), die ik ook interviewde. Het elkaar na vele jaren opnieuw zien verliep hartelijk, en waar ze woonden liep nu een uit de kluiten gewassen peuterdochter rond, die me op het einde van de avond wilde omarmen bij het afscheid. Dit afscheid kan dan ook niet definitief zijn…
Sinds ik in Göteborg ben aangekomen, een paar dagen geleden, heb ik geprobeerd de draad weer op te pikken die ik jaren geleden losliet. Zweden interesseert me weer, en zeker de linkerzijde in dit land. Ik kwam hier ook tot de herinnering dat ik jaren geleden meer van het land verwacht had. Er waren immers niet lang voordien de linkse protesten tegen de EU in Göteborg geweest, en die hadden een strijdvaardige beweging laten zien. Schrijvers als Geert Van Istendael en David Dessers hadden met motiverende interesse over de anarcho-syndicalistische vakbond SAC geschreven, die met zijn tienduizend leden een duidelijke stempel had gedrukt op de Zweedse linkerzijde. Er zijn ongeveer evenveel mensen op deze aardbol met een Zweedse als met een Belgische nationaliteit, en dus vond ik dat veel.
Maar in Göteborg was alles een stuk stiller geworden dan ik verhoopte en dacht. En dat is nu nog altijd zo. Op kraken staan in dit land strenge restricties, dus dat trekt de grootstad niet aan. Maar ook… de SAC heeft dan misschien wel veel leden, en de partijen links van de sociaal-democratie veel stemmen, een strijdvaardig links is er niet meer. Eurotoppen trekken veel protesterende mensen aan, maar grote media doen daarbij aan uitvergroting door de meest spectaculaire en extreme beelden te tonen. Een uitgebreid vervolg aan de protesten van zes jaar geleden is er niet gekomen, en Kristian denkt er net zo over.
”Er waren toen twee grote betogingen”, zegt Kristian. ”Eén richtte zich tegen de Globalisatie. Het was een samengaan van syndicalisten van de SAC, trotskisten, anti-parlementaire bewegingen, enzovoort. Met zijn 25000 mensen was deze betoging iets groter dan diegene die vooral een anti-EU betoging was. Dat er twee verschillende grote betogingen waren, kwam door een verschil in opinies over de te volgen koers bij de protesten. Niet iedereen wou met anarchisten samenwerken bijvoorbeeld.”
De protesten waren er gekomen doordat ze deel uitmaakten van een mondiale beweging. Toppen als die van Amsterdam, Seattle en Genua brachten in korte tijd veel mensen op de been, en vonden aansluiting bij een beweging die ook in de arme landen voet aan de grond kreeg. Zapatisten en anderen verzetten zich tegen de onrechtvaardige globalisering van het Kapitaal, de neoliberale logica van instellingen als de G8, het Internationaal Monetair Fonds, de Wereldhandelsorganisatie en de Europese Unie. Grappig lijkende Italiaanse activisten met bescherming biedende dikke witte overalls (Tuti Bianche) sloegen tijdens protesten met ballonnen op politie-agenten. Maar volgens Kristian volgden er in Göteborg geen lange-termijn-resultaten, en dus vraag ik hem waarom dat zo is…
”Welnu, er werden veel mensen gemobiliseerd en er kwamen verschillende politieke strekkingen op de voorgrond. Maar het draaide allemaal rond activisme, een activisme dat geen politieke basis had. Niet veel groepen lieten zien hoe het verder kon gaan richting grassrootsactivisme. Er waren de middenklasse-achtergronden ook. En er waren vakbonden, maar er was geen grootschalige aanwezigheid van de werkende klasse.”
Ik vraag hem waarom de grote vakbonden niet mobiliseerden. Kristian : ”De activisten stonden los van de vakbonden. Er vonden geen wederzijdse integraties plaats. De vakbonden waren erg bureaucratisch ingesteld, er bestond geen intentie om de leden te laten participeren. En de activisten verzuimden aan te tonen waarom de arbeid(st)ers meer moesten participeren.” In andere landen en op andere momenten waren er nochtans wel vakbonden die mobiliseerden voor de grote protesten tegen de geviseerde neoliberale intellingen. Maar protesten tegen de EU werden door de met de sociaal-democraten en andere mainstreampartijen verbonden vakbonden niet altijd gesmaakt. ”Misschien waren er in andere landen meer lokale groepen geëngageerd”, zegt Kristian. ”In Zweden zijn de grote vakbonden niet alleen erg bureaucratisch, maar reageren ze ook nogal stijf op dingen.”
Is het ook omdat de SAC een organisatie is die leden apart van de andere vakbonden organiseert? ”Misschien, het hangt af van de mensen die er mee bezig zouden zijn om het anders aan te pakken, en hoe men dan binnen die grote vakbonden aan de slag zou gaan. Er zijn in elke vakbond radicale mensen nodig. Maar eigenlijk is de SAC ook niet radicaal genoeg. Ze willen een pure organisatie zijn, zonder de werkende klasse te organiseren dus.”
Ik volg even niet meer, ”puur”? Kristian : “De SAC ziet het syndicalisme als de ware ideologie van de werkende klasse. Het maakt niet uit of die vakbond zichzelf revolutionair noemt of niet. De SAC bestaat nog altijd omdat die organisatie het idee creëert dat syndicalisme het beste is voor de werkende klasse. En dat terwijl er weinig militant gedrag is binnen de SAC. Veel draait om lidmaatschap zonder werkelijk activisme, en zeker zonder veel politiek. Dat hoort bij de ideologie ook. Syndicalisme mag volgens de SAC niet politiek zijn.” Ik vraag hem of hij vindt dat ze aan verkiezingen moeten meedoen. ”Ik denk niet dat electoralisme er veel aan zou veranderen eigenlijk. Vakbonden werken binnen de grenzen van het kapitalisme. Wanneer er radicalere tijden aanbreken zullen arbeid(st)ers nieuwe organisaties moeten opbouwen. Maar syndicalisten denken onterecht dat hun federaties de nieuwe samenleving zullen vormen.”
Voor ons liggen de twee nieuwe edities van het weekblad Göteborgs Fria, dat op het eerste zicht het midden lijkt te houden tussen een libertair tijdschrift en een mainstream weekblad. Ik reageer verbaasd wanneer ik er de televisieprogrammatie van de grote Zweedse zenders in aantref. ”Ze bestaan nu drie jaar”, laat Kristian weten. ” Er is ook een zustertijdschrift van in Stockholm en men heeft plannen voor een derde poot van de coöperatieve in Malmö. Als men aan een minimum van 2000 exemplaren komt heeft een tijdschrift recht op subsidies in Zweden. En ze zijn daar in geslaagd. Nogal wat werk dat er voor het tijdschrift geleverd wordt, is betaald werk. Het is het grootste linkse tijdschrift in Zweden. Een links dagblad als Klassekampen in Noorwegen hebben we hier trouwens ook niet. De Göteborgs Fria is vooral een cultureel iets. Er wordt veel over kunstactiviteiten in bericht bijvoorbeeld. In het begin draaide het ook meer rond dierenrechten, maar nu wil het naar eigen zeggen ’machten’ bekritiseren, machten als adverteerders en media.”
De media lijken hier niet minder mainstream te zijn dan elders in Europa. Vroeger was er in Zweden een sociaal-democratisch dagblad, maar ook dat is verdwenen. In Göteborg is er slechts één lokaal dagblad te koop : Göteborgsposten. Daarnaast zijn er drie commerciële lokale dagbladen die gratis zijn. Eén daarvan noemt Metro. Of er ook linkse boekhandels zijn in Göteborg? Kristian : ”Het hangt er maar vanaf wat je links noemt, maar ik kan er wel enkele noemen die je kan bezoeken. Je kent al het boekenwinkeltje in het gebouw van de SAC. Welnu, niet ver daarvan zijn er twee andere te vinden.”
Het was me al eerder opgevallen dat feminisme hier in Zweden wel relatief sterk staat in vergelijking met andere Europese landen. Marita heeft net haar handen vol gehad met haar dochtertje, maar komt er nu bijzitten. Ik vraag haar of er nog veel feministische bladen zijn. ”Ja, er is Bang natuurlijk.” Of dat blad verbonden is met de partij Feministiskt Intitiativ (FI)? ”Nee, het is linkser dan dat.” In België berichtte De Morgen meermaals over deze nieuwe feministische partij. Aan het hoofd ervan staat een nogal excentriek overkomende vrouw. Ik vraag aan Marita hoe de partij is samengesteld. Zitten er ook mannen bij? ”Ja, de partij bestaat uit zowel vrouwen als mannen en is deels verbonden met de onderwijswereld. Een aantal van de leden zijn actief in het tweedekansonderwijs voor immigranten. ” Ik wil weten of het onderwijs nog altijd zo duur is in Zweden. ”Ja, maar men kan leningen verkrijgen, en er zijn speciale kantjes aan ook. Zo is er bijvoorbeeld een studierichting natuurwetenschappen die alleen voor vrouwen toegankelijk is. Op die manier probeert men meer vrouwen in natuurwetenschappen geïnteresseerd te krijgen.” En toch… de sociaal-democraten hebben hier minder energie geînvesteerd in onderwijs dan in België lijkt me. En net als in Belgenland doen de sociaal-democraten het in Zweden niet al te best meer qua verkiezingsscores.
Zes jaar geleden was Marita actief bij het Communalistische Demalt (Democratisch Alternatief) tijdens de juniprotesten in Gôteborg. De groep benadrukt het belang van een samenleving met onderling samenwerkende politieke communes, en was toen nog vrij nieuw. Demalt mobiliseerde mee voor de protesten en probeerde meer naambekendheid te verwerven door, tijdens de protesten, eigen magazines te verkopen, en had een aantal lezingen met aansluitende discussies gepland. Aan civiele ongehoorzaamheid deden de Demalt-leden niet tijdens de EU-top, en toch werden heel wat leden gearresteerd. Marita vond het in elk geval beangstigend, ze was er niet op voorbereid en verloor alle illusies wat politiegeweld betreft. ”Sommigen zaten nog veel langer vast dan ik zonder iets gedaan te hebben. Dat kwam omdat zij vlakbij de Tuti Bianchi in een school verbleven. Ik zat ook in die school. De politie had het gebouw om 11 uur ´s morgens omsingeld. Tegen de avond drongen ze binnen en werden we allemaal gearresteerd. Pas de volgende ochtend lieten ze me weer los. Bush ging toen naar Göteborg komen, dat weet ik nog.”

De donkere zijde van de ecologie

2007-06-06T02:14:00.000-07:00

door Rafa Grinfeld

Iedereen lijkt ecologist tegenwoordig. Men vindt ecologisten terug bij Groen!, maar ook steeds meer bij SP.A lijkt het wel. Maar schijn bedriegt…

Laten we eerst even ingaan op de visie van een aantal “Groene senioren” uit Vlaanderen…
“Ecologisten zijn sinds de jaren tachtig de politieke alternatiefstellers die zich onderscheiden van de aanhangers van de klassieke economie, van Adam Smith, David Ricardo, Karl Marx e.a. Ze doen dit door hun andere kijk op de waarde en de waardebepaling van goederen, producten, diensten, productieprocessen… Tegenover de ruilwaarde uitgedrukt in geld plaatsen de mensen uit de groene stroming, meer en meer de gebruikswaarde. Ze zien de globale gebruikswaarde van goederen en diensten.” Groene senioren, 2004
Ecologisten willen inderdaad niet achter de productie- en consumptiemachine aanhollen. Ze willen vooruitziend zijn en bij de keuze van producties en productiesystemen ingrijpen. Reeds bij de economische en sociale besluitvorming moet worden gedacht aan de globale gebruikswaarde van producten en systemen. Maar reeds in de jaren vijftig en zestig waren er ecologisten in de wereld. Dit wijst er op dat Groenen graag het ecologisme willen associëren met klassiek partijdenken en parlementarisme, met diepte-ecologie of met wat men in het Engels deep ecology en environmentalism noemt.
“Ecologisten zijn realisten. Volgens Konrad Lorenz de realisten van de toekomst. Daarom zien ze ook het belang van het monetaire.” Groene senioren, 2004
Waarom er een van traditie rechtse denker hier werd aangehaald door de Groene senioren is mij niet duidelijk. Dat ecologisten realisten zijn en daarom het belang van het monetaire inzien is ook eigenlijk een verdekt pleidooi voor het omarmen van markteconomie. Elk ander model wordt impliciet als onrealistisch voor de toekomst afgedaan, of het nu op kleine schaal of grote schaal plaatsvindt, binnen vijf jaar of binnen vijfduizend jaar.
Een model van morele, principiële economie waarin iedereen werkt naar vermogen en krijgt naar behoefte, zoals al vroeg verdedigd werd door de anarchocommunist Errico Malatesta en later ook door soortgelijke denkers, lijkt niet te passen binnen dit kader van “realisme”. Want ecologisten weten zogezegd dat geld onontbeerlijk is voor het organiseren van sociale rechtvaardigheid, maar dat er niet-monetaire dimensies aan de strijd voor rechtvaardigheid moeten worden toegevoegd.
Dit standpunt is eigenlijk eerder typisch voor “environmentalists” en niet voor ecologisten, het bestaande economische systeem wordt niet volledig in vraag gesteld maar moet een groene omschakeling kennen. “Ecology” en “environmentalism” worden erg vaak met elkaar verward, maar er is wel degelijk een verschil.
Ecologie draait om wetenschap en kennis van de natuurlijke processen, om radicaal milieudenken. Ecologie vindt zijn oorsprong in sociale rechtvaardigheid. Het is daar onlosmakelijk mee verbonden. Ecologische ontwrichting leidt tot sociale moeilijkheden. Sociale ontwrichting vormt een basis voor ziekte en ecologische problemen. Environmentalism stuurt niet aan op een breuk met marktdenken. Geld blijft de omgangsvormen kleuren, economische dualisering in de vorm van onrechtvaardige ongelijkheden in inkomen en behoeftenbevrediging kan verder blijven bestaan. Zeker voor de “ecologisten” van SP.A en de mensen van Groen! met de bekendste gezichten en het meeste media-aandacht, geldt dit.
“Realisme” houdt ook in dat mensen die deelnemen aan verkiezingen regerings- en lokale bestuursverantwoordelijkheid moeten opnemen. Parlementen, provincieraden en gemeenteraden zijn er niet voor de langdurige oppositie. Zelfbestuur wordt zo een vies woord, politieke communes een onbereikbaar ideaal, en municipalisme iets voor radicale stromingen in het zuiden van Mexico.

De verkiezingen van 10 juni ... naar een roomsblauw overwicht?

2007-05-26T09:01:00.000-07:00

door Rafa Grinfeld

Nog twee weken en het zijn weer federale verkiezingen, voor België de meest belangrijke verkiezingen sinds jaren. Er lijkt immers een machtswisseling op komst. Een federale regering zonder de PS, kan het? De kans wordt met de dag groter.

De arrogantie van de PS kon niet blijven duren. Het imago van onaantastbaarheid ligt aan diggelen. De PS leek zich tot nu toe alles te kunnen permitteren : corruptie, onwrikbare baronieën en ander elitisme, dronken en plat populisme, steun aan de wapenhandelsector, dienstbetoon,... Niks was te gek voor de Franstalige sociaal-democraten. België werd, met overdrijving, “l'état PS” genoemd. Elio Di Rupo werd uitgeroepen tot één van de machtigste mensen van het land (jammer genoeg geloofde hij het wellicht nog zelf ook). Maar aan dit opgeblazen succesverhaal lijkt nu een einde te zijn gekomen. De PS zou volgens peilingen niet meer de grootste Franstalige partij zijn. Dat is nu de MR, de partij van de gladde Didier Reynders en de vadsige Louis Michel.
De liberale MR monopoliseert de Franstalige rechterzijde. Extreem-rechts stelt in Wallonië voorlopig niks meer voor op electoraal vlak. Het is ten onder gegaan aan de interne conflicten en het corrupte gesjoemel van zijn belangrijkste kopstuk. De liberalen daarentegen scoren beter dan ooit, en de in het centrum actieve Franstalige Christen-democraten scoren misschien opnieuw meer dan 20% in juni. Het hoeft ons dan ook niet te verwonderen dat de Christen-democraten in Vlaanderen minder de communautaire kaart trekken dan vroeger. Met een centrum-rechtse meerderheid in Wallonië vallen er zaken te doen voor de CD&V. De volgende premier van België wordt dus misschien wel Yves Leterme, zogezegd een vakbondsman maar in werkelijkheid volledig geïntegreerd in het establishment.
Wat er zich links van de sociaal-democraten afspeelt? Geen haan die er naar kraait, geen leeuw die er de moeite voor neemt om te klauwen. Groen! begrijpt nog altijd niet dat ecologie en markteconomie niet goed samengaan. Het CAP krijgt helemaal geen media-aandacht, nog minder dan de PVDA. Van hun Waalse zusterorganisaties komt men evenmin iets te weten. En in rode kringen lijkt men niet te beseffen dat Lenin al lang dood is, en dat Bolsjewisme geen linkse strekking was, of op zijn minst dan toch wel een linkse strekking van het vulgaire soort. Zelfs binnen de linkerzijde van de SP.A leeft dat besef niet.
Indien we na de verkiezingen een roomsblauwe regering krijgen, zouden er snel en vervroegd verkiezingen voor de Gemeenschappen kunnen volgen. Al zullen de sociaal-democraten niet snel dwarsliggen vanuit de regionale overheden. Alle retoriek omtrent het “verkiezingen te laten samenvallen” om “de burgers” niet te veel te belasten kan dan wegvallen. Alles moet dan weer het veld ruimen voor het nieuwe centrum-rechtse overwicht. Jean-Marie Dedecker kan opnieuw uitgelachen worden omdat zijn partij de kiesdrempel niet haalt, klein-links ook. De arrogantie van de PS zal moeten plaatsmaken voor een arrogantie van het nog ergere soort. En alles wat er tegen in gaat zal genegeerd worden, meer nog dan beschimpt. Als de federale verkiezingen werkelijk iets zouden veranderen, dan had het establishment ze al lang proberen af te schaffen.
De linkerzijde zal nog maar eens ontgoocheld geraken in het parlementarisme. Nu al vinden meer en meer linkse mensen de energie niet om campagne te gaan voeren in de aanloop naar verkiezingen. De reacties zijn uiteenlopend : van libertaire barricadenstrijd tot filosofisch café of het zich met de gitaar terugtrekken op een zolderkamer, van geduldig vakbondswerk tot het leiding nemen binnen de jeugdbeweging. De zondebok van grote delen van links is niet expliciet het parlementarisme maar “de politiek”, waarmee men het geheel van politici bedoelt. Links is in België verrassend apolitiek, maar gooit het kind met het badwater weg. Een coherente politiek voor een andere samenleving met vrije, samenwerkende communes in zelfbeheer... heeft daar al iemand aan gedacht?

Oproep voor de Euromayday 2007, op 1 mei te Luik

2007-04-23T05:52:00.001-07:00

Omdat werken vandaag onverbrekelijk is verbonden met onzekerheid, flexibiliteit, ontslagen en activeringsplannen voor mensen met een vervangingsinkomen.
Omdat de syndicale ordewoorden voor de 1 meifeesten en stoeten vast blijven zitten in een defensieve en nationale logika, in het vrijwaren van sociale verworvenheden die niet zijn aangepast aan de nieuwe realiteit van onze levens.
Omdat de productivistische illusie van de volledige werkgelegenheid het kind is van de suicidale mythe van de economische groei.
Omdat het liberalisme vrijheidsmoord is en zich overal weet binnen te dringen. Omdat het stukje bij beetje elk idee van openbare dienst kapot maakt. Omdat het met alle middelen onze geesten wil koloniseren. Omdat het één voor één onze rechten en onze manieren van leven wil vernietigen.
Omdat volksverhuizingen natuurlijk zijn. Omdat prikkeldraad, uniformen en kampen van het Fort Europa jaarlijks duizenden mannen, vrouwen en kinderen vermoorden.
Op deze 1ste mei overwoekeren wij de openbare ruimte met een nieuw elan, gekleurd, veelvormig en radikaal.

Wij, werkersters met of zonder papieren, verzamelaarsters van tijdelijke contracten, jongleurs van deeltijdse jobs en deeltijdse jongleurs, uitzendkrachten, met tussenpozen aan het werk gezet, studenten, leerjongeren en huisgenoten, gestrafte doppersters, slangemensen van het zwartwerk, activaplannen en dienstencheques, zelfstandigen in bijberoep, flexibel uit vrije wil of gedwongen, nomade uit verlangen of uit noodzaak, ongewone onderzoekers aan de grond, artiesten met of zonder statuut, onstnapt aan een leven van werk en dienstweigeraars van het salariaat, vrijwilligers en activisten van collectieve projecten, krakersters en andere specialisten van het heropeisen van openbare en privé ruimte…
Wij, een nieuwe sociale werkelijkheid in Europa, in het hart van de schepping van rijkdom, maar onzichtbaar voor de ogen van de macht…
Op deze 1ste mei tonen we dat we bestaan en dat we van mening verschillen…

En terwijl we de straat opeisen, eisen we alles op. Al onze verlangens, al onze levens… Wij eisen nieuwe europese rechten, vrij van elke marktlogica : het recht op een fatsoenlijke woning en fatsoenlijk eten ; het recht op een gezonde leefomgeving, op een schoon en voor iedereen toegankelijk transport, het recht op fietsen in een stad zonder angsten ; het recht op toegang tot en het voortbrengen van informatie, onderwijs en een diverse cultuur ; het recht om vrij kennis en gegevens uit te wisselen ; het recht op toegang tot een gezondheidszorg die we zelf kiezen ; het recht op toegang tot water en schone energie ; het recht om ons vrij te verplaatsen en te vestigen ; het recht om “families” te stichten en ons te verenigen zoals we willen ; het recht om deel te nemen aan het leven in de stad, om nieuwe openbare ruimtes te scheppen en nieuwe manieren van samenleven… En er is nog veel meer uit te vinden !

Wij durven te stellen dat een collectief engagement voor een proces van duurzame afname noodzakelijk is.
Wij durven te vechten voor de vrijheid van verkeer van personen over heel de wereld, en we zullen nooit aanvaarden dat mensen “illegaal” verklaard of opgesloten worden omwille van hun huidskleur of afkomst.
Wij durven de verbodslogica af te wijzen — of het nu gaat om drugs, culturele en sociale praktijken, of seksuele geaardheid — en we weigeren ons te laten controleren, filmen, ficheren, vervreemden.
Wij durven het recht te eisen op een vast en onvoorwaardelijk inkomen, niet als een aalmoes of bijstand, maar als een rechtvaardige herverdeling van de rijkdommen die we scheppen.
Wij durven met onze praktijken gestalte geven aan een horizontaler en democratischer sociaal systeem. Een systeem waar het immateriële, de dienst, het affectieve, het flexibel werken geen onderwerp uitmaken van uitbuiting en chantage. Wij durven dit alles, en we hebben tanden om te bijten en een mond om te schreeuwen.

Hiervoor kunnen jullie ons terugvinden op de 1ste mei, voor een politieke, open en veelzijdige carnavalstoet. Laat ons met onze dromen, onze slogans, onze verwezenlijkingen, onze vermommingen, onze muziek en onze buik… in een vrolijke razernij tegen uitsluiting, voor een paar uur de ruimte scheppen voor utopiën en plezier !

In het roze, in het rood, het zwart, groen en tegen alles, op 1 mei, in Luik zowel als in 20 andere europese steden, zullen we de arbeid een feestje brouwen ! Afspraak om 14u in de buurt van het Guillemins treinstation…

NO BORDER NO NATION STOP DEPORTATION !
RECLAIM FLEXICURITY NOT FLEXPLOITATION !
MayDay ! MayDay ! MayDay !

Groen! is rood genoeg

2007-04-05T03:36:00.000-07:00

door Rafa Grinfeld

In tegenstelling tot wat in nogal wat linkse kringen momenteel te horen is, vind ik dat de partij Groen! genoeg rode accenten legt. Waar Groen! volgens mij vooral nood aan heeft, is een meer sceptische houding tegenover de eigen tradities (een meer dan gewone interesse voor de “diepte-ecologie” van de Noorse filosoof Arne Naess, de christelijke inspiratie bij voorganger Agalev, partijdenken,...).

Wie vindt dat het spiritualistische gehalte bij Groen! te hoog is, heeft gelijk. De groene partij in Vlaanderen heeft al vanaf haar begin te kampen gehad met zweverig gepraat en wereldvreemde 'politieke' boodschappen. Eén van de mensen die daar in uitblonk was de oprichter van Agalev, pater Luc Versteylen, die later opzij werd geschoven door de Groenen. Toch heeft de groene partij steeds de christelijke inspiratie blijven behouden. En heeft ze ook in ruime mate inspiratie gezocht bij andere vormen van spiritualisme, zoals de diepte-ecologie.
De rode stroming heeft een aantal waardevolle bijdragen geleverd aan het bekampen van spiritualisme. De idee van Karl Marx dat godsdienst opium van het volk is, is daar niet vreemd aan. Anderzijds zien we in rode kringen momenteel veel aanzetten ontstaan om deze kloof met religie en spiritualiteit te overbruggen. We vinden dat bijvoorbeeld terug in de uitlopers van de marxistische bevrijdingstheologie in Latijns-Amerika, of in de christelijke overtuigingen van “trotskist” (ja, zo noemt hij zichzelf!) Hugo Chavez, de president van Venezuela. Zonder het belang van de materialistische levensbeschouwing als inspiratie in rode kringen te willen onderschatten, lijkt het mij eerlijk om de rode levenshouding niet langer als in grote mate losstaand van de spiritualistische overtuigingen te zien.
De rode stroming heeft dan ook altijd meer aandacht gehad voor economische ontwikkelingen en veranderingen (“we moeten de economische onderbouw vervangen, dan volgen vanzelf wel de ideologie en de moraal”), dan voor het veranderen van de mentaliteit bij mensen. Hierin verschilt ze van meer libertaire tendenzen binnen de linkerzijde, waarbinnen men jammer genoeg niet altijd evenveel aandacht had voor het veranderen van de onderbouw (de markteconomie bekampen en er uitgewerkte alternatieven tegenover stellen), maar wel in grote mate gericht was (en is) op het in vraag stellen van elke autoriteitsvorm, en dus ook morele en ideologische gezagsinstanties binnen het gezin, op de werkvloer, in scholen en kerken, enzovoort.
Bovendien heeft de rode stroming, net als de groene, weinig aandacht gehad voor het in vraag stellen van parlementarisme. Roden en Groenen verschilden in dit opzicht veel van libertaire socialisten of anti-autoritaire ecologisten. De libertaire stroming had vaak de neiging om elke vorm van parlementarisme als een schadelijke strategie te zien, het zou een praktijk zijn die niet alleen bewegingen doet degenereren tot stemmachines, maar ook centralisatie en machtsmisbruik in de hand werkt. Roden en Groenen kozen vaak voor een linkse zweepfunctie en een parlementaire oppositie die partijcampagnes financieel kon ondersteunen, doordat linkse parlementairen meer dan goed betaald werden voor hun werk door de overheid.
De rode en de groene stromingen hebben ook nooit het kapitalisme volledig verworpen. Vladimir I. Lenin omarmde bijvoorbeeld het staatskapitalisme (nadat hij de economie in de Sovjetunie niet genoeg op de sporen kreeg), Karl Marx zag de tijdens zijn leven steeds groter wordende impact van het kapitalisme in niet geringe mate als een noodzakelijk kwaad, en vele kopstukken van groene partijen weifelden bij het afkeuren van onrechtvaardige marktmechanismen.
Net zo goed weifelden Roden en Groenen soms bij het ondersteunen van antimilitaristische groeperingen en het sympathie uiten voor pacifisten. Lenin vond dienstweigering in zijn Sovjetunie absoluut niet kunnen, Marx was ook al niet vies van oorlog, en groene politici hebben soms een ambivalente houding gehad tegenover amorele wapenhandel (cfr. bijvoorbeeld de groene, voormalige minister Magda Aelvoet en de kwestie “Wapens voor Nepal?”).
Met andere woorden... groen en rood liggen dichter bij elkaar dan sommigen willen toegeven. Jaap Kruithof en andere marxisten hebben het (net als diepte-ecologisten) graag veel gehad over de problemen met “antropocentrisme”, een levenshouding waarbij de mens centraal staat in de gedachten. Antropocentrisme zou dan volgens hen in grote mate bijgedragen hebben tot de milieucrisis. Met andere woorden, marxisten zullen net als groenen gemakkelijk het probleem van samenlevingshiërarchieën over het hoofd zien. Zij zullen het valse idee creëren dat de mens (en zijn of haar gezondheid) herwaarderen niet dringend op de agenda staan.
In tegenstelling tot sociale ecologisten zullen roden en groenen niet snel wijzen op de samenhang tussen samenlevingsproblemen en milieuproblemen. Zij zullen minder snel wijzen op de historische en ecologisch schadelijke evoluties die samenlevingshiërarchieën – en het latere uiteindelijke ontstaan van het industrieel kapitalisme - met zich meebrachten. Ik denk hierbij vooral aan hiërarchieën volgens huidskleur en geslacht, klasse en leeftijd.
Roden hebben de neiging om de historische impact van deze hiërarchieën als bijkomstig te zien in het ontstaan van de milieucrisis. Zij zullen (terecht) wijzen op de problemen die het bedrijfsleven veroorzaakt, en het gebrek aan aandacht voor rood-groene en “radicaal-linkse” alternatieven aan de kaak stellen. Maar is Groen! achter in deze zaak? Heeft de partij ook al niet veel gewezen op de problemen die de bestaande bedrijven veroorzaken? Behoudt de groene partij niet terecht een zekere scepsis tegenover de idealisering van het rode gedachtegoed? Voor mij is het duidelijk : Groen! mag dan al niet genoeg sceptisch staan ten opzichte van markteconomisch denken, rood-groen is die partij meer dan genoeg.

Ricardo Flores Magón en de libertaire beweging in Oaxaca

2007-01-04T17:33:00.000-08:00

door Rafa Grinfeld

Over de Inheemsenraad van Oaxaca - Ricardo Flores Magón

De CIPO-RFM is een sociale en democratische organisatie die in september 2006 uit zo’n 2000 leden van 26 inheemsengemeenschappen in Oaxaca-Mexico bestond. Ze hielden er libertaire en inheemse gebruiken en levenswijzen op na, en deelden volop in de klappen tijdens en na de recente grote opstand in Oaxaca.
Het is een grassrootsbeweging waarvan de leden (in hun gemeenschappen) ijveren voor de verdediging en het behoud van mensenrechten; ze werken aan communale projecten en milieubehoud, en aan de voorzieningen in verband met basale, sociale noden. De groep inspireert zich op Ricardo Flores Magón, een inheemse en libertaire revolutionair uit Oaxaca (en sleutelfiguur binnen de context van de Mexicaanse revolutie van 1910). In 1918 werd hij in de Verenigde Staten tot twintig jaar gevangenisstraf veroordeeld, wegens het 'belemmeren van de oorlogsinspanning'. Hij overleed in de gevangenis van Lavenworth, Kansas, in 1923. Volgens de officiele versie overleed hij aan een hartkwaal, maar er bestaan ook vermoedens dat hij door een medegevangene of een bewaker is vermoord.
Het Magónisme is een ideologie waarin autonomie, revolutie en de verdediging van communale gronden door inheemsen als belangrijk gezien wordt.

De CIPO-RFM ontstond op het einde van 1997...
'We kozen er voor de naam van Ricardo Flores Magón te gebruiken omdat hij inheems was, vocht voor vrijheid, en hoewel hij uit Oaxaca kwam waren zijn hart, gedachten en werk voor de bevrijding van alle volkeren in de wereld. Het aannemen van Magón's principes betekent dat we strijden zonder te zoeken naar materieel gewin of persoonlijk voordeel, maar eerder om arrogantie, autoritair gedoe, en leugens uit te bannen. Het betekent ook dat we niet streven naar macht over anderen, noch dat we onszelf opleggen aan anderen. We gebruiken wederzijdse steun als onze basis, solidariteit, directe actie, en autonomie als ons pad naar bevrijding.'

Meer over het Magónisme en de CIPO_RFM vind je op :

http://nl.wikipedia.org/wiki/Ricardo_Flores_Magon
--> De Nederlandstalige korte biografie van Magón

http://nefac.net/node/2164
--> Een kijk op de Inheemsenraad van Oaxaca - Ricardo Flores Magón (CIPO-RFM)

http://www.nodo50.org/cipo
--> De site van de CIPO-RFM zelf

En er zijn nogal wat teksten over de beweging op ainfos.ca/org in het Nederlands te vinden, zoals op... http://www.ainfos.ca:81/06/feb/ainfos00207.html

De deemstering komt vroeg

2006-12-30T14:29:00.000-08:00

door Murray Bookchin

Dit is één van Murray's laatste teksten, deze zomer stierf hij na een lang leven van toegewijd links activisme en vele schrijfsels. In dit laatste schrijven blikt hij op poëtische wijze terug op zijn leven.

De deemstering komt vroeg, zoals het ook moet in de herfst van de seizoenen en de herfst van het leven. Elk deel van mijn lichaam kondigt de oneindigheid aan die weldra moet volgen – de groeiende pijn en de fatale ziekten die mijn lichaam koloniseren, het falen van mijn organen, het verlies aan energie, het verlangen naar de dood. Zelfs de samenleving lijkt te sterven, me te verlaten, haar vaarwel te gelasten. Aan diegenen die dicht bij de dood staan, dit is hoe het moet zijn. Aan diegenen die nog altijd jong zijn, ik voel niets anders dan verdriet. Hoe triest is het niet dat mijn kinderen geconfronteerd zullen worden met een volledig leven van steriliteit en angst.
Drie dagen zijn voorbijgegaan sinds Bush herverkozen is. De geschiedenis lijkt een tijdvak terug te rollen! Wat mijn leven bijeenhield was socialisme. Of er ooit een samenleving tevoorschijn zal komen die gebaseerd is op gemeenschap, zorg, en solidariteit, of ze boven alles gebaseerd zal zijn op rede, weet ik niet. Rede heeft altijd mijn overtuigingen gegidst, vaak mijn handelingen; nu dooft mijn vuur, hoe sterk ook mijn overtuigingen weer als immer zijn.
Dit is het gidsende – en pijnlijke – licht van mijn leven geweest. Socialisme is de ster waarlangs ik mijn gedachten navigeerde, hoezeer het me ook in de steek gelaten heeft en aan mijn hopen ontsnapt is. Mij kennen betekent mijn rationele ideeën kennen, niet de chronologie van de biologische gebeurtenissen kennen – mijn “boek” van het leven in orde brengen. Deze rationele ideëen, elk dialectisch geordend in aan tijd gebonden gegevenheden en onderscheiden van realiteiten, vormen de kern van mijn zijn. Alles anders telt voor persoonlijke zwaktes, ongeordende discontinuïteiten, vaak slechts omstandigheden. Het is vanuit deze erfenis der vrijheid dat mijn eigen zin voor continuïteit de dubbele spiraal van mijn gedachten ineenvlocht – in samenspel met een andere traditie en erfenis, die van de overheersing – elke erfenis vlocht zichzelf ineen met de andere. Alles samengenomen ging het om de ribbenkast van mijn zijn, zichzelf deponerend in de andere erfenis, zichzelf uitputtend in de andere traditie, tot vrijheid tot haar, voor die tijd en plaats mogelijke, meest volmaakte (indien onkenbare) vorm kwam.
Ik weet niet of er een “einde van de geschiedenis” is – waarmee ik wil zeggen dat ik niet weet of er ooit zo'n einde kan zijn. De rede verplicht me ertoe te geloven dat het nooit zo kan zijn. Maar ik hoef niet te geloven dat het zo moet zijn. Wat er moet gebeurd zijn is het volgende : de erfenis van de vrijheid moet - zowel op persoonlijk als op sociaal vlak – langzaam uitbreiding vinden. Tot ze op een punt komt dat, doorheen de interactie, ze de erfenis van de overheersing absorbeert. De twee zullen uiteindelijk één worden, in de zin dat overheersing zinloos geworden zal zijn. De overheersing zal te irrationeel geworden zijn om de vrijheid nog te kunnen weerleggen of er tegenstand aan te bieden.
Maar dit, geef ik toe, is de romanticus in mij die zich voordoet als principe van hoop. Net zoals economie een ethiek in een rationele samenleving moet worden (hetgeen de samenleving is die ik tot een bestaand iets wou zien worden), net zo geef ik de romanticus een aanvaardbare plaats in menselijke aangelegenheden. Te leven zonder een sociale romance is als zien zonder kleur. Beeld je in wat het leven in zwart en wit zou zijn, zonder gehoor – doof blijvend voor muziek. Stap voor stap zijn onze mogelijkheden zoals horen georganiseerd geluid geworden, en beleefden we de geboorte van de Marseillaise.

November 2004

Vertaling : Rafa Grinfeld

Het Vloekend Belang (VB) van einde 2006 : oude wijn in nieuwe zakken

2006-12-27T08:56:00.000-08:00

Met de binnen het Vlaams Belang niet verhoopte verkiezingsuitslagen van 8 oktober, was het uitkijken naar wat de nieuwe strategie van het VB zou worden. Er is niet veel nieuws onder de zon. Filip Dewinter en Frank Vanhecke lijken nog steeds een grote greep op de partij te behouden : met andere woorden... de partij blijft de inspiratie zoeken in het “nieuw-rechtse” gedachtegoed van Alain de Benoist en co.

Wat er nieuw is aan het gedachtegoed van het VB en andere rechtse partijen is echter ook nooit zo duidelijk. Rechts heeft nu eenmaal de neiging om steeds weer oude wijn in nieuwe zakken te zijn. En van een reactionaire beweging als het Vlaams Belang hoeft men, jammer genoeg, nooit veel vernieuwing te verwachten. Dat het VB zichzelf zal moeten vernieuwen om te kunnen blijven groeien staat echter vast. Dat het VB pogingen doet om de strategie van de Republikeinse partij van George W. Bush te kopiëren, lijkt me ook niet erg geslaagd. Bush wordt immers steeds minder populair, en niet alleen buiten de Verenigde Staten.
Op een moment dat iedereen in België de mond vol heeft van de nieuwe film van Al Gore, slaagt het VB er in te doen uitschijnen dat de opwarming van de aarde een uit de lucht gegrepen idee is. Dat is vooral een idee van hardliner Filip Deman, die zichzelf graag meer op de voorgrond zou willen werken binnen de partij, maar van wie algemeen geweten is dat hij daar te weinig schrander voor is.
En ex-journalist Dewinter of voorzitter Vanhecke, wat doen zij? Ze halen hun oude stokpaardjes boven : het anti-communisme, het afgeven op de islam, en de Vlaamse onafhankelijkheid als “realistisch” idee dat ingaat tegen de “kunstmatigheid” van België. Daarnaast behouden ze hun door de marxist Antonio Gramsci, en het nieuw-links van 1968, geïnspireerde “metapolitieke” en “nieuw-rechtse” strategie : de eigen ideëen via media en andere cultuurinstellingen verspreiden in de hoop dat ze populairder worden. Het parlementarisme is nooit erg in trek geweest bij het VB, daarvoor is de partij te weinig geïnteresseerd in parlementaire democratie en regeringswerk.
Dat Vlaanderen als republiek echter nog kunstmatiger is als constructie dan de monarchie Belgïë, wil men bij het VB niet inzien. Het koningshuis blijft immers zeer populair in Vlaanderen, en meer dan 175 jaar geschiedenis van België vaagt men niet zomaar op één dag weg, wat sommige media ons ook zouden willen doen geloven, zo simpel is het niet. Dat links en de islam gecompliceerder in elkaar steken dan het VB laat uitschijnen, wil men ook niet weten bij de partij.
“Veronderstel dat Caroline Gennez in Deurne, met 70.000 inwoners zo groot als Mechelen, 43,5 % van de stemmen haalt, een vooruitgang met 5,6 %. Dan is er toch niemand in Vlaanderen die betwist dat mevrouw Gennez het initiatiefrecht heeft om een informatieronde te starten? Nee dus. Men praat niet met het VB. Maar in Hoboken wordt wel met de maoïsten van de PvdA gepraat! Stalinistische revisionisten die ontkennen dat het communisme miljoenen doden op het geweten heeft. Elke niet-socialist zou zich moeten schamen om aan dit beleid deel te nemen.”, dat zei Filip Dewinter onlangs in een interview met Het Nieuwsblad.
De manier waarop Dewinter elke vorm van communisme in een negatief daglicht stelt, is walgelijk. Ook anarchistische en andere libertaire vormen van communisme worden op deze manier gediscrediteerd. Het wordt dan ook tijd dat er in de media meer duidelijkheid geschept wordt rond de geschiedenis van het communisme. Dat bijvoorbeeld elke aanhanger van Stalin of Pol Pot ook het recht heeft gekregen om zichzelf zonder blikken of blozen communist te noemen, is ongeveer even onnozel als Nazisme een vorm van socialisme noemen. Wie de beginperiode van het communisme (cfr.de negentiende eeuw) bestudeert, merkt al snel dat het om één van de meest interessante stromingen uit die tijd ging. Dat daarna de begripsverwarring in verband met politieke termen volop is toe beginnen slaan is niet de schuld van links. Rechts is daar meer schuldig aan dan links.
Ook de manier waarop het Vlaams Belang zit af te geven op de islam is meer dan ongenuanceerd. Moslimanarchisten en andere progressieve moslims worden volop gestigmatiseerd door het VB, nooit heeft het Vlaams Belang de moed om een aantal positieve kenmerken van de islam in de verf te zetten. Nooit worden islamitische culturen in hun historische context geplaatst, nooit heeft het VB het over de gelijkenissen die er bestaan tussen de eigen conservatieve ideëen en die van ultrapatriarchale moslims. Dat anti-militarisme en anti-terreur niet alleen een toekomst hebben buiten, maar ook binnen de islam, is iets dat Dewinter en co. niet geweten willen zien. Het VB blijft de partij van het zwart-wit denken.

Rafa Grinfeld

De verstaatsing en vermarkting van Belgische gemeenten

2006-12-25T13:14:00.000-08:00

Met alle heisa rond de RTBF-reportage die veel kijkers deed geloven dat Vlaanderen onafhankelijk geworden was, verliezen we het zicht op een perfide dynamiek : de Belgische natiestaat koloniseert nog steeds het dagelijks leven in de gemeenten, en ondersteunt de economische dereguleringen.

Er mogen dan stemmen opgaan om een einde te maken aan België (om er twee nieuwe natiestaten voor in de plaats te krijgen), de Belgische staat zit nog steeds stevig in het zadel. Ze legt haar wil en doelstellingen op aan de regio's en de gemeenten, waarbij markteconomische principes ondersteund worden met de hulp van een gerechtelijk apparaat of politie. Dat is de staat België, met haar scheiding der machten, vakbondsrechten, EU-lidmaatschap en communautaire regionaliseringen niet altijd evenveel inmenging beogend, maar wel nog steeds meer dan machtig in het centrum van Europa.
De regionale en gemeentelijke besturen heeft die staat naar haar hand gezet, de discussies omtrent vormen van decentralisatie overstijgen nauwelijks het communautaire of provinciale niveau. En zo blijft de Belg verstoken van macht indien hij of zij het spelletje niet meespeelt, en verwerft de modale Belg macht wanneer hij of zij participeert aan het communautaire of provincialistische gekrakeel. De discussies rond decentralisatieprincipes blijven beperkt tot deelstaten als Vlaanderen of Wallonië, en regio's als Antwerpen, Brussel-Halle-Vilvoorde of Vlaams-Brabant. Dat is het kader waarbinnen het discours zich afspeelt, een kader waarin het staatsconcept gehuldigd blijft, en municipalisme of zelfbeheer vieze woorden zijn.
Maar ook de gemeenten heeft de Belgische staat in grote mate geïncorporeerd, ook gemeenteraden en gemeentebesturen huldigen het centralisme en de hiërarchische besluitvorming. En binnen de gemeenteraden ondersteunen bestuurders en oppositieleden meestal die hiërarchie. Het gaat om een geprofessionaliseerde hiërarchie, waarin vooral staatstechnici en bedrijfslobby's de touwtjes in handen hebben.
Burgemeesters en schepenen houden zich aan de partijtucht, nemen sleutelposities in binnen de partijen, maken meer interne democratie binnen de partijen regelmatig onmogelijk,... En dat alles in functie van de werkingsmechanismen van de Belgische natiestaat : dat is wat ik de “verstaatsing” van de gemeenten wil noemen, de heilige koe van het centralisme.
Is er een groot verschil tussen een Vlaamse en een Belgische staat? Nee, dat is wat men ons wilt laten geloven. Dat is de ruimte waarbinnen men ons wilt laten ademen en spreken, de burgerijen van ons land naar de mond pratend, met hun gedeelde en tegengestelde markteconomische belangen. Daaraan meedoen is de dood in de pot, de tegenstellingen tussen flamingantisme en belgicisme uitvergrotend, terwijl die tegenstellingen kleiner zijn dan men ons wilt laten geloven. Belgicisme en flamingantisme zijn keerzijden van dezelfde vaderlandslievende medaille, die ligt te blinken in het centrum van Europa, en is datgene waar iedereen naar moet kijken zonder het ding om te draaien. Althans, dat is wat men van ons verlangt in rijke kringen, de establishments van België.
Net zo goed zijn Antwerps of Limburgs chauvinisme en provinciaal chauvinisme in een ander werelddeel keerzijden van hetzelfde soort bekrompen medailles, ondersteund in de voetbalstadia van Germinal Beerschot en Racing Genk, in de beheersorganen van Hasselt en de stad Antwerpen, of in meer exotische oorden. Is de stad Antwerpen met het nieuwe bestuursakkoord voor de gemeente een diervriendelijke stad aan het worden, nu Antwerpen ingaat tegen rituele slachtingen? Nee, dat is wat Patrick Jansens en co. ons willen laten geloven. Is Hasselt een modelstad inzake verkeer, met haar vormen van gratis openbaar vervoer? Nee, het blijft een stad met een overdosis aan autoverkeer.
Is Venezuela radicaal, zeer democratisch en supersociaal geworden? Nee, het land kent ongelooflijk veel interne conflicten, spanningen en strijd om in de gunst te komen van de Venezolaanse armen. Radicale vormen van anti-militarisme, anti-patriarchaat en ecologie krijgen er ook weinig aandacht. Zijn er grote verschillen tussen Vlaanderen en Venezuela? We mogen ze niet overschatten. Zijn er Boliviaanse regio's die beter af zouden zijn zonder de Boliviaanse president Evo Morales, en met een rechtser regionaal bestuur dat meer bevoegdheden verwerft? Iedere mens die de situatie in Bolivië wat kent en bovendien links denkt en handelt, weet wel beter.

Elk land in de wereld kampt met vormen van chauvinisme en in België is dat niet anders. Elke stad in Vlaanderen kampt met chauvinisme, en in Antwerpen of Gent is dat niet anders. De eigendunk is datgene wat Vlaanderen en België in grote mate afremt, datgene wat de gemeenten belet om meer autonomie en minder vermarkting te verwerven. Het is het probleem van de verkeerde inschatting van zichzelf en anderen, het geloof in al dan niet ongebreidelde marktwerking en zowat alle Westerse waarden en normen. Het is het probleem van het narcisme, de overdreven eigenliefde als compensatie voor de angst om geconfronteerd te worden met de eigen gebreken en tekortkomingen.
Het is dat narcisme waar reclamemakers zo goed op weten in te spelen om illusies in produkten aan te smeren, waar politici op inpikken om stemmen mee te kunnen ronselen. Het is het domein van de eigenwaan die bevredigd wordt, door illusies te verkopen en nieuwe illusies te voeden. Ja, de wereld van de schijn en de opsmuk, het doen alsof en de pretentie, van de maquillage, het bedekken van de oppervlakkigheid met een dikke laag schmink.
Het is in België het domein van de nationale en provinciale trots, van het geloof in de vertegenwoordigersdemocratie als enig werkbaar grootschalig besluitvormingsmodel, en de markteconomie als enig werkbaar economisch model. Ja, het geloof in de natiestaat als ordeningsprincipe, en het overlaten van huurprijsbepalingen aan de niet-gereguleerde markt. Het is het gebrek aan sociale huurwoningen en de voor armen onbetaalbare prijzen voor het aankopen van huizen en appartementen, de wereld van de gemeenteraden die zich neerleggen bij de status-quo.
Dit collectief narcisme houdt parlementen en gemeenteraden relatief blank, en zeker regeringen en gemeentebesturen. De overheidsorganen worden bevolkt door de onbetwistbare leden van de natiestaat, de al lang beschikbare getrouwen van de vertegenwoordigersdemocratie, de vrienden van de parlementaire staatsvorming. Dat is België, tot spijt van diegenen die het graag anders zouden zien, dat is mijn land.

Rafa Grinfeld

Over Consensus

2006-12-25T11:04:00.000-08:00

door Janet Biehl

Janet Biehl maakte ooit deel uit van de Burlington Greens, een libertaire groepering die gedurende korte tijd de groene beweging in de Verenigde Staten in een linksere richting probeerde te duwen. De volgende tekst werd geschreven voor een Groen congres in 1989, en verscheen eerder in het Engels onder de naam Policy Statement #2: On Consensus.

De Groene beweging in de Verenigde Staten hecht veel belang aan twee doelstellingen die vaak met elkaar in conflict komen. Enerzijds hecht ze veel belang aan een diversiteit van meningen onder haar leden, anderzijds hecht ze veel belang aan een consensus bij grote groepen van mensen die elkaar niet kennen. Deze twee doelstellingen komen vaak in conflict met elkaar.
Kleine groepen, waarin mensen elkaar kennen en elkaars meningen begrijpen, kunnen erg geschikt zijn voor consensusbesluitvorming. Veel kleine groepen komen juist bijeen omdat ze het onderling eens zijn over bepaalde fundamentele kwesties. In deze groepen kan consensus een de facto aspect van het besluitvormingsproces zijn.
Maar in grote groepen van mensen die elkaar niet kennen is het ideaal van consensus niets meer dan dat : een ideaal. Er kan slechts zelden een overeenstemming van gedachten zijn inzake alle thema's. Het idee dat er “one mind” (één denkwijze) in grote groepen kan zijn is meestal een misvatting, één die zelfs gelogenstraft wordt door de Groene toewijding aan het waarderen van diversiteit. Zoals het debat van sociale ecologie tegenover diepte-ecologie aangetoond heeft, bestaat er in de praktijk een verscheidenheid aan benaderingen als het over het probleem gaat van hoe een ecologische samenleving te creëeren.
In grote groepen kan een groot belang aan consensus hechten, terwijl het er ook aantrekkelijk uitziet om dat te doen, gebruikt worden om onafhankelijk, kritisch denken van individuen te ontmoedigen. Men geeft zo faam en roem aan “groepswijsheid”, zonder te erkennen dat de bewuste en principiële oppositie van enkele mensen die de moed hebben om zich te verzetten tegen een beslissing van de groep, bijzonder gewaardeerd moet worden. Ja, datzelfde onafhankelijke denken en die moed moeten juist gecultiveerd en dus niet ontmoedigd worden, in een tijdperk waarin conflict gezien wordt als een vorm van geweld en argumentatie als “tweedracht”.
De geschiedenis van de Groene beweging in de Verenigde Staten onthult dat het gebruik van consensus in grote groepen te vaak immobiliserend gewerkt heeft. Consensus heeft minderheden het recht gegeven hun vetorecht te doen gelden tegen beslissingen die uitgingen van meerderheden binnen groepen. Als resultaat hiervan zijn vele Groene bijeenkomsten op blokkeringen uitgedraaid, door het feit dat enkele leden zich verzetten tegen een beslissing waar een meerderheid het mee eens was.
Ook is consensus niet noodzakelijk in overeenstemming met het ideaal van een radicale, participatieve democratie. Want bij consensus moet in theorie iedereen meedoen aan de uitvoering van een beslissing als een groep die beslissing genomen heeft. Dat betekent dat bij consensus, minderheden vaak het recht tot het verschillen van mening (cfr. dissent of dissensus) ontzegd wordt – en ze worden ook de institutionele structuren ontzegd die hen het recht geven om aan dissensus te doen. Historisch gezien is het zo dat bij het consensusproces, minderheden die tot dissensus overgingen soms intimidatie door informele elites moesten ondergaan. Wanneer het recht op “dissent” ontkend wordt, kan de onderdrukking van een zichzelf verzettende en principiële minderheid het resultaat zijn.
Consensus, hoe groot haar ideaal ook mag zijn, schept in werkelijkheid vaak de mogelijkheid van een tirannie van machtige informele kliekjes, zelfs wanneer een kliek en zijn tirannie niet (h)erkend worden door andere leden van de groep. De geschiedenis van alternatieve sociale bewegingen, zoals ook die van de Clamshell Alliance, wijst uit dat consensus de betekenis kan krijgen van iets dat het intimideren van diegenen die het oneens zijn met een aantal dingen bewerkstelligt.
Wanneer dissensus ontkend wordt, wordt het bereiken van consensus een leeg iets – slechts een oefening in ritueel bondgenootschap, “ritual bonding” (zoals Howard Hawkins het verwoord heeft), opgedrongen door de meerderheid. In deze gevallen, betekent consensus een toegewijd zijn aan de éénheid van de groep zelf in plaats van een toegewijd zijn aan het begrijpen van de waarheid over een bepaald iets.
Meningsverschil is geen vorm van oorlogsvoering, noch een vorm van geweld. Argumentatie is geen vorm van onderdrukking. Waarheid en helderheid zijn in het belang van de onderdrukten, niet in het belang van de machtigen. Pogingen om discussies af te blokken zijn enkel in het belang van de heersende orde.
Dissensus moet daarom aangemoedigd worden, niet ontmoedigd. Enkel doorheen een principiële discussie over hetgeen op het spel staat in een kwestie kan de waarheid aan het licht komen. Het zijn “liberals” (centrum-linksen), diegenen die het systeem aanvaarden, die waarheden mystificeren en onschadelijk maken, tot die waarheden platitudes worden waar iedereen het mee eens kan zijn, en die consensus in de vorm van “vrede” willen. In een tijdperk van aanpassingen zoals het onze – zijn het centrum-linksen die het belang van het verhelderen van radicale waarheden zullen ontkennen.
Meerderheidsbesluitvorming is de democratische methode van het uitzoeken wat de wil van de grote groep bij de besluitvorming is. Want meerderheidsrecht beschermt het recht van de minderheid om tot dissensus over te gaan, en meerderheidsrecht maakt dat ze een groepsbeslissing niet moeten naleven wanneer ze het er niet mee eens zijn. Om de diversiteit van opinies gewaardeerd te doen zijn, moet daarom meerderheidsrecht in grote groepen gezien worden als een aanvaardbaar proces.

Vertaald door Rafa Grinfeld