De Vlaamse natie als mythe en anachronisme

Met de verkiezingen voor het Vlaams parlement voor de deur, dringt de vraag naar het al dan niet legitiem karakter van die instelling zich op. Wat is de meerwaarde van een Vlaams parlement? Wat is de zin van een Vlaamse natie?

Een natie verwijst vooral naar de contouren van een volk met een gemeenschappelijke cultuur en taal. Het Vlaams is echter geen taal, het is een verzameling van soms sterk uiteenlopende dialecten. De officiële taal in Vlaanderen is het Nederlands, maar niet iedereen heeft die enigszins onder de knie. En dat hoeft ook niet. Het moet mogelijk worden om in bepaalde gebieden van Vlaanderen in zeer grote mate een andere taal te spreken, zoals het Engels of het Frans. Nederlands moet ook niet eeuwenlang de eerste taal hier zijn.
Een gemeenschappelijke cultuur is er niet in Vlaanderen, de regio is een lappendeken van culturen en subculturen. Het krampachtig vasthouden aan het concept en de mythe van een Vlaamse natie beperkt de culturele diversiteit en versterkt de éénheidsworst.
Het Vlaams parlement is in grote mate het staatkundige verlengstuk van de Vlaamse natie. De deelstaat Vlaanderen kan niet bestaan zonder een Vlaamse regering en een Vlaams parlement. Deze instellingen belichamen de Vlaamse particratie, een bestuurlijk systeem waarin grote bedrijven en partijen de macht bezitten, en minderheden vaak machteloos zijn zolang ze niet een meerderheid proberen te verwerven binnen het kader van een politieke (lees staatkundige) partij.
De deelstaat Vlaanderen huldigt het centralisme en blokt decentralisatie of gemeentelijke/lokale democratie af. Beslissingen worden van bovenaf genomen en verkozenen dienen weinig of geen verantwoording af te leggen aan diegenen die voor hen gestemd hebben. Verandering van onderuit wordt regelmatig afgeblokt.
De Vlaamse natie is echter een anachronisme. De toekomst is aan de gemeentelijke democratie en de samenwerkingsverbanden tussen gemeenten, een samenwerking die regelmatig haaks zal staan op nationale samenwerking. De toekomst is aan de rechtstreekse democratie, de buurtraden en de volxvergaderingen. De verandering van onderuit kan de sociale en ecologische bewegingen versterken en vergroten.

Voor de afschaffing van de opkomstplicht

Er is in België opkomstplicht bij verkiezingen (ook weleens stemplicht genoemd) en geen stemrecht. Ik ben van mening dat de opkomstplicht afgeschaft moet worden.

Er zijn daar verschillende redenen voor:

1. De opkomstplicht is paternalistisch, mensen moeten de mogelijkheid krijgen om in vrijheid voor hun mening uit te komen over de besluitvorming in dit land, op de momenten dat ze dat zelf willen.
2. De opkomstplicht wekt desinteresse voor het politieke/staatkundige reilen en zeilen, een desinteresse die gemakkelijk tot sterk apolitiek gedrag kan leiden en ook tot weinig bewust stemgedrag.
3. In het verleden (en vandaag?) waren mensen als Louis Tobback de grote verdedigers van de opkomstplicht. Daarbij werd er van uit gegaan dat de opkomstplicht mensen uit de laagste sociaal-economische klasse betrekt bij de besluitvorming. Dit is elitair denken. Het is nooit bewezen dat mensen uit die klasse minder zouden willen betrokken worden bij besluitvormingsprocessen zonder een opkomstplicht.
4. De opkomstplicht zorgt voor een idealisering van de huidige vormen van stemrecht. Stemrecht in een parlementaire democratie geeft echter enkel een zeer beperkte macht voor mensen en geeft in de praktijk ook grote machtsverschillen nu. Met de mening van een aantal sociaal-economisch zwakke groepen (bijvoorbeeld allochtonen zonder stemrecht) wordt helemaal geen rekening gehouden momenteel. Mensen hebben ook geen zeggenschap over wat de verkozenen doen met hun stem. Zij moeten wachten tot een latere verkiezing om hun mening over de verkozene of zijn/haar partij (zeer beperkt) uit te kunnen drukken.
5. De opkomstplicht zorgt mee voor een idealisering van verkiezingen in een parlementaire democratie, het lijkt wel allemaal zo belangrijk om te gaan stemmen dat mensen die niet willen stemmen ogenschijnlijk zeer oninteressant gedrag vertonen. Het niet willen stemmen kan echter vele verschillende oorzaken hebben, en zowel constructief als negatief van aard zijn.
6. Opkomstplicht en de daaruit voortvloeiende idealisering van verkiezingen leiden tot een vorming van de publieke opinie door televisie, radio, dagbladen en veel bekeken websites die volledig buiten proportie is. Media als boeken en alternatieve informatiesites zijn geschikter om tot een politiek bewust gedrag te komen.
7. Uit een vrij recent onderzoek van de K.U.Leuven (in opdracht van de VRT en De Standaard) blijkt dat de afschaffing van de stemplicht vooral de meest rechtse partijen stemmen zou kunnen kosten. “30 procent van het Vlaamse electoraat geeft aan nooit meer te zullen gaan stemmen voor de federale verkiezingen indien de stemplicht afgeschaft zou worden. 57 procent zou altijd of meestal gaan stemmen.” En...”Vlaams Belang en Lijst Dedecker zouden de voornaamste slachtoffers geweest zijn indien de verkiezingen 2007 zonder stemplicht zouden doorgegaan zijn. LDD zou een verlies van 20 tot 30 procent van zijn electoraat lijden en in heel Vlaanderen onder de 5-procentgrens duiken. Vlaams Belang zou een kleine 12 procent van zijn electoraat inleveren. CD&V/N-VA, Open VLD en SP.A-Spirit zouden een groei van zo’n 10 procent gehad hebben. Groen! zou vermoedelijk met een derde gegroeid zijn en het meeste voordeel halen uit de afschaffing van de stemplicht.”
8. Niet komen opdagen bij verkiezingen, ook al is daar een vrij goede reden voor, kan leiden tot gerechtelijke vervolging en zware boetes.

Waarom sp.a en Groen! het relatief goed doen in de peilingen

We worden ermee om de oren geslagen : sp.a en Groen! doen het slecht in de peilingen. In deze tekst draai ik de situatie om en ga ik er soms van uit dat de twee partijen het relatief goed doen daarin, veel beter dan de SLP van Geert Lambert of de Pvda van Peter Mertens bijvoorbeeld. En wat als men het altijd zo zou benaderen? Wellicht zouden er dan ook veel meer mensen groen en rood gaan stemmen. De mensen volgen nu eenmaal graag modetrends, de verburgerlijking van de Vlaamse samenleving leidt ertoe dat mensen vooral stemmen voor partijen die het goed doen in peilingen.
In Brussel en Wallonië zit het groene Ecolo in een stijgende lijn in de peilingen? Waarom? Modetrends, en niet veel anders dan dat. Mij maak je niet wijs dat Vlaanderen veel rechtser is dan Wallonië. De PS vind ik ook maar een rotpartij. En als een mens ziet hoe hard kopstukken van Ecolo soms hun best doen om mainstream te lijken, dan begint een mens zich ook wel vragen te stellen. Ecolo wordt steeds meer een partij als de andere. Hoe beter die partij het doet in de peilingen, hoe minder de partij mensen zal aantrekken die Ecolo een linksere en alternatievere koers willen doen varen.
“Wellicht door hun interne tegenstellingen blijven de Vlaamse socialisten het slecht doen in de peilingen.”. Dat las ik zonet op de website van De Morgen. De krant La libre Belgique heeft een peiling gehouden en de resultaten zijn bekendgemaakt... “Deze keer tikken ze af op 13,7 procent, nog een stuk slechter dan hun desastreus verkiezingsresultaat van 2007 (16,3 procent).” 16,3 procent is al “desastreus” dus voor de sp.a.
Daar valt wel iets voor te zeggen naturlijk. De top van de sp.a is volledig mainstream. Men zou dan verwachten dat de partij meer stemmen zou halen. Maar als men kijkt naar wie er bij die top zit? Dan wordt het toch al duidelijker? De top van de sp.a bestaat uit niets anders dan elitaire intellectuelen. Minister Kathleen Van Brempt bijvoorbeeld... wie wil daar mee uit eten? Wat moet men daar tegen zeggen tijdens het eten? En wie wil daarmee op reis? Stel dat je als man met Kathleen Van Brempt en Freya Van den Bossche op reis bent... wat moet je daar dan tegen zeggen? Of stel dat je als vrouw met Johan Vande Lanotte en Frank Vandenbroucke op reis bent? Wat ga je dan in hemels- of helsnaam doen?
De sp.a top is in grote mate vervreemd van potentiële kiezers : de leden van de sp.a top zijn elitair, komen over als academisch, gebruiken een taal die veel mensen niet begrijpen. De vrouwen van de sp.a top zijn afstandelijk, koel en beredeneerd. De mannen ervan lijken vaak op rondlopende personal computers.
En wat te denken van de partij Groen! ? 6,6 procent haalt ze in de nieuwe peiling, de kiesdrempel zullen de Groenen wellicht bereiken. Is dat slecht voor een alternatieve partij in het huidige Vlaanderen? Mij lijkt het van niet. Als Groen! 10 procent haalt, stapt het misschien weer mee in een nieuwe regering. Om daarna te zakken naar drie procent of zo. Wie zit daar allemaal op te wachten? Ik alvast niet. Interesseert het mij om meer groene politici in het parlement te zien debatteren op televisie? Ook al niet.
Groene of linkse jongens kunnen meer uitrichten buiten het parlement dan in het parlement. En van het op de beeldbuis willen verschijnen, daar kunnen ze het best meestal van wegblijven. Vrouwen in het parlement? Dat interesseert me ook niet. De vrouwenbeweging laat al genoeg haar agenda dicteren door parlementairen.
De televisie dicteert ons doen en laten in Vlaanderen, elke dag weer. VTM doet de Vlaming stemmen voor rechts-liberale partijen als Open Vld en Lijst Dedecker. Internet doet ons verloren lopen in de informatiesamenleving. Religie houdt de kiezers weg van links. Wat heerst is de status quo en de verrechtsing. Mij verbazen de slechte peilingen voor bepaalde partijen niet.

Duitse pubers vallen massaal voor extreem-rechts

De Morgen publiceerde de resultaten van een recent onderzoek...

Dit landelijke onderzoek in Duitsland “is in 2007 en 2008 uitgevoerd onder 45.000 scholieren tussen de 14 en 16 jaar. Van de jongens in die leeftijdcategorie is 5 procent aangesloten bij een neonazigroep, terwijl slechts 2 procent betrokken is bij reguliere politieke partijen. Het percentage meisjes bij extreem rechtse groepen ligt op 2,6 procent. Vooral in het voormalige Oost-Duitsland zijn deze bewegingen populair.”
Neonazisme en antisemitisme zijn jammer genoeg terug populair aan het worden bij de jeugd. 20% van de ondervraagde mannelijke pubers staat zeer vijandig tegenover buitenlanders, dubbel zoveel als de bij het onderzoek betrokken meisjes. “Ook worden neonazisymbolen, zoals hakenkruisen, door gemiddeld 10 procent van de jongeren gebruikt.” Nog volgens De Morgen was voor 14 procent van de ondervraagden de Holocaust "niet vreselijk" en hebben de Joden hun uitroeiing in naziconcentratiekampen deels aan zichzelf te danken.
De beangstigende resultaten zijn wellicht in grote mate het gevolg van het feit dat Neonazis van traditie ingang proberen te vinden in de jeugdbewegingen. In de jaren dertig palmden de Nazis nog de ganse Duitse jeugdbeweging in.
Sinds de hereniging van de beide Duitslanden (Oost- en West-) heeft rechts de wind in de zeilen in Duitsland. De Sociaal-democraten namen volledig afscheid van het socialisme, de Groenen groepeerden zichzelf in een meer mainstream gezinde partij, en de Christelijke partij van Angela Merkel werd de meest suksesrijke electorale kracht in het land. Een groot deel van links (o.a. Oskar Lafontaine, kopstuk van de nieuwe partij Die Linke) omarmde “het populisme”. De voormalige linkervleugel van de Groenen, die het parlementarisme bleef verwerpen, en de rest van de libertaire beweging krijgen zeer weinig steun. De armoede sloeg vooral toe in voormalig Oost-Duitsland, waar minder mainstream gestemd wordt dan in het westen van het land.

Bedenkingen aan de vooravond van de @lternatieve boekenbeurs

Zaterdag is er het belangrijkste links-libertaire evenement van het jaar in België. De @lternatieve boekenbeurs in Gent trekt al jaren zonder problemen meer dan honderden duidelijk geïnteresseerde bezoekers, en ik verwacht niet dat het dit jaar anders zal zijn.
Voor wie deze beurs nog nooit bezocht heeft is ze meer dan aan te raden, of men er nu libertaire opvattingen op nahoudt of niet. Men vindt er literatuur in vele talen en hoeveelheden, sprekers laten tijdens infosessies weten wat er momenteel allemaal leeft in de libertaire kringen van Europa.
Toch moeten we eerlijk blijven : de anti-autoritaire beweging blijft enorm klein, de doelstellingen ervan zijn regelmatig vaag en de onenigheden tussen de groepen en individuen die er deel van uitmaken blijven. Een heterogeniteit is er aan inherent geworden die zijn voordelen heeft (ik zou het immers ook rijke diversiteit kunnen noemen), maar heeft vooral tot gevolg gehad dat de beweging klein bleef, voor buitenstaanders leek de beweging immers te vaak op een zootje al te ongeregeld dat moeilijk begrijpbaar was. En veel van diegenen die er deel van hebben uitgemaakt zijn of waren de marge meer dan beu. Een aantal van hen heeft de beweging ontgoocheld verlaten of is nog nauwelijks actief met de ideeën ervan bezig.
Ooit was deze beweging veel groter, lag ze mee aan de basis van revoluties (bijvoorbeeld in Spanje, 1936!) en sprak ze veel arbeiders en armen aan. Maar die tijden zijn lang vervlogen. Is dit een pleidooi voor een terugkeer naar toen? Zeker niet, als het al zou kunnen om de klok van de tijd terug te draaien dan nog kunnen we niet om het feit heen dat interessante revoluties waar anti-autoritaire mensen aan mee hebben gewerkt uiteindelijk in mislukkingen zijn uitgemond, of het nu om de bureaucratisering van de Sovjetunie of de lange dictatuur in Spanje gaat... anarchisten (Makhnovisten, syndicalisten en anderen) hebben niet hun stempel kunnen blijven drukken op hun tijd.
Als voorbereiding voor dit evenement en de discussies die er zullen plaatsvinden stel ik dan ook aan allen voor om de volgende tekst te lezen : The Ghost of Anarcho-Syndicalism van Murray Bookchin. Nee, er is nog geen vertaling in het Nederlands. Maar in een multicultureler wordend België is het Engels niet alleen een belangrijker wordende taal, het is sowieso ook de taal die ons momenteel het beste in staat stelt om onze strijd te internationaliseren, vermits ze ons toelaat om met gelijkgezinden van over de hele wereld te communiceren.
Er vindt zaterdag in Gent om 17u een panelgesprek plaats met mensen van Worker's Solidarity Movement (Ierland), SAC (Zweedse anarchistische vakbond, o.v.) en CNT-AIT Lille over anarchisme en syndicale strijd. De door mij voorgestelde tekst om te lezen dateert uit 1992 maar blijft actueel, en niet alleen omdat hij zopas in het Fins vertaald werd. Het is de beste kritische tekst die ik ken om de geschiedenis van het anarcho-syndicalisme te proberen begrijpen als libertair iemand. Hoe de syndicale strijd vandaag door anarchisten gevoerd wordt zal duidelijker worden tijdens het panelgesprek.

The Ghost of Anarcho-Syndicalism is hier te vinden.

Voor een linkse strijd tegen antisemitisme

Met de kritiek op de staat Israël en haar beleidsmakers komt ook de strijd tegen antisemitisme in het daglicht te staan. In de media werpen een aantal mensen van de rechterzijde in Vlaanderen zich op als behoeders van deze strijd.
Daarbij trommelt een bepaald deel van de rechterzijde vooral Joodse mensen op. Zij lijken de beste waarborg te kunnen geven voor een rechts imago dat weinig met discriminatie geassocieerd wordt, vermits het om mensen gaat die zelf regelmatig gediscrimineerd worden op het vlak van “etnische afkomst” en vooral in de media willen komen als behoeders van de strijd tegen antisemitisme.
Maar jammer genoeg is het zo dat Claude Marinower van de Open Vld en de mensen van het tijdschrift Joods Actueel niet veel begrijpen van hoe de strijd tegen antisemitisme aangepakt moet worden. Door zich in grote mate te keren tegen niet als racistisch bedoelde humor die bepaalde vormen van Joods gedrag op de korrel neemt, maken ze de strijd tegen het antisemitisme (en de andere vormen van racisme) minder populair. Als alles wat een beetje naar discriminatie ruikt meteen in het racistisch of quasi-racistisch verdomhoekje gezet wordt, wordt het des te moeilijk om mensen warm te maken voor deze strijd. Het wordt immers moeilijker om uit te leggen waarom antiracisme belangrijk is.

Dat de strijd tegen antisemitisme allesbehalve aan leden van rechts overgelaten mag worden is duidelijk. Jodenhaat vormt één van de hoekstenen van het Nationaal-socialisme en is één van de beste historische illustraties van dat waartoe racisme allemaal leiden kan, een eeuwenlange haat en vervolging die culmineerde in de verschrikkingen van Auschwitz en andere concentratiekampen. Het antisemitisme is ongeveer even gevaarlijk als haat tegenover kleurlingen. Het is zeker niet een vorm van racisme die opnieuw de kop kan opsteken, het is gewoon dagdagelijkse realiteit in bepaalde kringen. Neo-nazis gebruiken het bijvoorbeeld in grote mate om hun eigen populariteit op te krikken. Politici als Bart De Wever en Jean-Marie Dedecker verzuimen in grote mate het kritiek uiten op vormen van antisemitisme om stemmen te kunnen afsnoepen van het Vlaams Belang.

Binnen links is er al te vaak nogal mak gereageerd op uitingen van antisemitisme. En het ging verder dan dat. Fourier bijvoorbeeld zag Joden als de incarnatie van kapitalisme en karakteriseerde ze als onproduktief, parasitair, bedrog- en verraadvol. Blanqui zag het Judaïsme als oorzaak van een in zijn ogen nog ergere corruptie : Katholicisme.
Pierre-Joseph Proudhon, die bekend staat als grondlegger van het anarchisme, ging nog verder. Van alle gedachten die hij formuleerde, behoren die over de Joden tot de meest ongelukkige. Niet alleen portretteerde hij “de Jood” als de incarnatie van financieel kapitalisme, hij zag hem ook als de vijand van “het menselijk ras”, dat teruggestuurd moest worden naar Azië ofwel uitgeroeid moest worden.
Zo'n uitspaken hebben niets gemeen met de vele interessante opvattingen van sociaal-anarchisten, maar rijmen wel met het parochiaal provincialisme van Proudhon en zijn bekrompen opvattingen over de rol van de vrouw in de samenleving. Bovendien sluiten deze racistische ideeën aan bij de antisemitische opvattingen van de “rechtse anarchist” en schrijver Céline, en de strijd van de (reactionaire) Nationaal-anarchisten, die zich deels beroepen op de ideeën van Proudhon.

Toen de libertaire Mikhail Bakoenin in de 19de eeuw in een hevige strijd verwikkeld geraakte met “de autoritaire” Karl Marx binnen de Eerste Internationale ( een strijd die eindigde met het vertrek van Bakoenin en zijn sympathisanten), had hij nog weinig goede woorden over voor de van Joodse afkomst zijnde Marx, die volgens Bakoenin solidair was met reactionaire Joden. Marx van zijn kant beschuldigde Bakoenin er van er antisemitische opvattingen op na te houden.
Veel later zou de van oorsprong trotskistische schrijver Josef Weber een breuk veroorzaken met zijn leerling Murray Bookchin. Toen Weber na WOII begon te goochelen met de cijfers van de immens grote Jodenvervolging door de Nazi's en opperde dat er geen bewijs was voor de gaskamers, werd zijn kleinburgerlijk antisemitisme duidelijk voor Bookchin. Het resulteerde voor de libertaire Murray Bookchin meteen ook in een definitieve breuk met het trotskisme.
Links is niet immuun voor antisemitische opvattingen, maar is er wel veel meer tegen bestand dan rechts en zeker extreem-rechts. Dat er rechtse mensen zijn die ons nu willen doen geloven dat elke kritiek op de staat Israël en haar beleidsmakers veel met antisemitisme te maken heeft moet ons bezorgd maken over de toekomst van de brede antiracistische beweging. Binnen die beweging hebben zich als links outende grappenmakers en Bert Anciaux trouwens meer een plaats dan Claude Marinower en Jean-Marie Dedecker, politici die weinig doen om een einde te maken aan de discriminatie van niet-blanken door blanken, integendeel.

De terugkeer van Koning auto

General Motors produceert te veel wagens. Zoveel auto's dat er naar het schijnt sprake is van een mogelijk faillissement tenzij, na de VS, ook Europese staten GM helpen. De Vlaamse regering zou alvast bereid zijn om een staatswaarborg van 200 tot 300 miljoen euro te geven als reddingspoging voor Opel Antwerpen. Dat is de prijs die de overheid wil betalen voor 3000 op de tocht staande jobs in de auto-industrie.

Van de in de Belgische parlementen vertegenwoordigde partijen wil enkel Groen! voorwaarden aan de staatswaarborg koppelen, het Groene parlementslid Jef Tavernier wil dat Opel Antwerpen milieuvriendelijkere auto's produceert maar stelt de staatswaarborg op zich niet in vraag. Politici zitten dankzij de economische crisis op de knieën voor de auto-industrie, nemen protectionistische maatregelen en laten over het algemeen toe dat nationalisme de internationale arbeidersbeweging verzwakt. De overheidsmaatregelen die men in de Westerse landen neemt komen vooral de eigen auto-industrieën ten goede.

Wie gehoopt had dat de rol van Koning auto stilaan uitgespeeld was in Vlaanderen komt bedrogen uit. Massaal investeren in openbaar busvervoer en de groeiende populariteit van De Lijn helpen niet. Films over de klimaatopwarming als die van Al Gore, Nic Balthazar en (minder gekend) Brian Tokar om milieubewustzijn te verhogen bieden geen soelaas. De vele vraagtekens bij de geplande Oosterweelverbinding in Antwerpen maken het verschil niet. Koning auto staat er weer en kent wel vele narren maar weinig tegenstanders van de mobiliteitsmonarchie.

In Brussel en Antwerpen waren er een jaar geleden per honderd inwoners meer auto's ingeschreven dan in de meeste andere Europese steden. Brussel telde meer dan vijftig auto's en Antwerpen meer dan veertig auto's per honderd inwoners. In een land als België met zijn goedkoop en uitgebreid openbaar vervoersnetwerk betekende dat een kleine ramp. Fijn stof of schade voor het leefmilieu en verkeersonveiligheid in de drukke straten van de grootsteden weerhielden de vele inwoners van Antwerpen en Brussel er niet van om een eigen wagen te hebben. Grootschalig gemotoriseerd verkeer plaatste ons regelmatig in de file en de vervuilde lucht.

Men zou denken dat zo'n situatie mensen er toe aanspoort om het bezit en het gebruik van de auto meer in vraag te stellen. Men zou verwachten dat individuen en groepen in opstand zouden komen tegen de vaak grote afstanden tussen woon- en werkplaats, of dat mensen het openbaar vervoer goedkoper of gratis zouden willen maken. De uitstoot van broeikasgassen door auto's bedreigt mee het voortbestaan van de menselijke soort, en ook nu al lijdt de gezondheid van mensen stevig onder het grootschalige autoverkeer. Hoe meer auto's op de weg, hoe groter de kans op ongevallen ook wordt.

Meer jobs in de auto-industrie betekent niet noodzakelijk minder armoede of welzijn, het betekent vooral meer tijd die vrijkomt voor een mogelijk nuttige tijdsbesteding. Maar het wagenpark blijft het veruit grootste park van Vlaanderen en Brussel, en de lobbygroepen van de mobiliteitsindustrie bestendigen de status quo in de Europese wijk van de Belgische hoofdstad, op het Wereld Economisch Forum in Davos en elders.